I SA/Wa 3134/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: WSA Magdalena Durzyńska WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącej M. M. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] września 2014 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] umarzającą postępowanie z wniosku A. M. i M. M. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzja Ministra Skarbu Państwa została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. Prezydent Miasta [...] postanowieniem z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...] przekazał Wojewodzie [...] do rozpoznania, zgodnie z właściwością, wniosek A. M. z dnia [...] lipca 1990 r. o rekompensatę za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Pismem z dnia 31 grudnia 2008 r. M. M. – córka zmarłej A. M. - wystąpiła do Wojewody [...] z wnioskiem o wydanie decyzji w sprawie rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. T. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej [...]. W piśmie z dnia 5 stycznia 2009 r. skierowanym do Wojewody [...] wskazała, że wniosek o odszkodowanie z tytułu pozostawionych nieruchomości przez Z. T. rejestrowany był [...]. Pismem z dnia 9 czerwca 2010 r. Wojewoda [...] wezwał wnioskodawczynię do uzupełnienia wniosku o dokumenty wymienione w art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 zez zm.). W dniu 5 kwietnia 2011 r. M. M. wystąpiła z wnioskiem o zawieszenie postępowania do czasu zgromadzenia niezbędnych dokumentów. Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] zawiesił - na podstawie art. 98 § 1 k.p.a. - postępowanie z wniosku M. M. W postanowieniu, strona została poinformowana o treści art. 98 § 2 k.p.a., zgodnie z którym: "Jeżeli w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania żadna ze stron nie zwróci się o podjęcie postępowania, żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane". Postanowienie zostało doręczone M. M. w dniu [...] maja 2011 r. W okresie trzech lat od dnia wydania ww. postanowienia strona nie złożyła wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania. Następnie, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] umorzył postępowanie z wniosku A.M. i M.M. dotyczące potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...]. Organ I instancji wskazał, że z uwagi na tożsamość roszczeń obu wniosków i stron postępowania (gdyż M. M. jest następcą prawnym A. M.) wszczął i prowadził jedno postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. T. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej pod sygnaturą: [...]. W dniu 14 lipca 2014 r. M. M. złożyła odwołanie od ww. decyzji podnosząc m.in., że nieruchomość położona w miejscowości [...] jest jej nieznana i nigdy nie była w posiadaniu jej rodziny. Skarżąca wskazała, że wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożone w przedmiotowej sprawie dotyczyły nieruchomości położonej we [...]. Minister Skarbu Państwa pismem z dnia 5 sierpnia 2014 r. zobowiązał Wojewodę [...] do niezwłocznego wyjaśnienia powyższej kwestii poprzez wskazanie właściwej nazwy nieruchomości - w procesie uzupełnienia materiału dowodowego, ewentualnie rozważenie sprostowania decyzji z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...]. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] Wojewoda [...], sprostował z urzędu oczywistą omyłkę w decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...]. W postanowieniu organ wskazał, że postępowanie z wniosku A. M. i M. M., które organ umorzył dotyczy postępowania o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej [...]. Minister Skarbu Państwa, po rozpoznaniu odwołania M. M., decyzją z dnia [...] września 2014 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] czerwca 2014 r., sprostowaną postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2014 r. W uzasadnieniu wskazał na przepis art. 98 § 1 k.p.a., zgodnie z którym "Organ administracji publicznej może zawiesić postępowanie, jeżeli wystąpi o to strona, na której żądanie postępowanie zostało wszczęte, a nie sprzeciwiają się temu inne strony oraz nie zagraża to interesowi społecznemu". Minister stwierdził, że w związku z trudnościami w skompletowaniu wymaganych w niniejszej sprawie dokumentów, pismem z dnia 5 kwietnia 2011 r., M. M. zwróciła się do organu I instancji z prośbą o zawieszenie prowadzonego postępowania. Wobec czego, zdaniem organu odwoławczego, Wojewoda [...] zawieszając - postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011 r. - postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty prawidłowo zastosował przepis art. 98 § 1 k.p.a., pouczając jednocześnie o treści § 2 tego przepisu. Minister wyjaśnił, że procedura wynikająca z brzmienia art. 98 § 2 k.p.a. wiąże się z konsekwencjami tego rodzaju, że o ile strona w okresie 3 lat od daty zawieszenia postępowania nie zwróci się o jego podjęcie, to żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane. W konsekwencji, organ odwoławczy podkreślił, że brak wniosku M. M. czyni wszczęte postępowanie bezprzedmiotowe. Natomiast, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części, co wynika z art. 105 § 1 k.p.a. Minister podkreślił, że postanowienie Wojewody [...] zawieszające postępowanie zostało doręczone stronie w dniu [...] maja 2011 r., zaś trzyletni termin do złożenia wniosku o jego podjęcie upłynął z dniem [...] kwietnia 2014 r. Z akt sprawy nie wynika, aby M. M. zwracała się z wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania w ustawowym trzyletnim terminie. Odnosząc się natomiast do podniesionych w odwołaniu okoliczności, mających zdaniem strony wpływ na uchybienie terminowi do złożenia wniosku o podjęcie postępowania, Minister Skarbu Państwa wyjaśnił, że trzyletni termin, o którym mowa w art. 98 § 2 k.p.a. ma charakter prekluzyjny, a więc nie może on zostać przywrócony. Ponadto stwierdził, że zakres wymagań organów wojewódzkich [...] prowadzących postępowanie w sprawach wniosków o rekompensatę członków rodziny wnioskodawczyni był węższy, tym samym organ wojewódzki w niniejszej sprawie zobligowany był do wystąpienia o wymagane dokumenty wskazane w art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Na decyzję organu II instancji M. M., reprezentowana przez adwokata M. O., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, kwestionującej prawidłowość rozstrzygnięcia. Skarżąca zarzuciła naruszenie: 1) przepisów postępowania, tj. art. 98 § 2 k.p.a. które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez wydanie decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie "z wniosku A. M. i M. M.", w sytuacji, w której postanowienie z dnia [...] kwietnia 2011 r. o zawieszeniu postępowania dotyczyło jedynie sprawy "z wniosku M. M."; 2) naruszenie art. 107 § 1 i 3 k.p.a., które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, poprzez niewskazanie m.in. podstawy faktycznej i prawnej, na której organ przyjął, że: "z uwagi na tożsamość roszczeń obu wniosków i stron postępowania" organ "wszczął i prowadził jedno postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. T. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej [...]; 3) naruszenie art. 98 § 2 k.p.a. w zw. z art. 58 § 1 k.p.a., które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez przyjęcie, że 3-letni termin, o którym mowa w przepisie art. 98 § 2 k.p.a. jest terminem nieprzywracalnym, w sytuacji, w której termin ten ma charakter przywracalny i w tym kontekście - nierozpoznanie przez organ wniosku skarżącej dotyczącej szczególnych okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie pełnomocnik skarżącej oświadczył, że postępowanie spadkowe po zmarłej w dniu [...] kwietnia 1994 r. A. M. nie zostało przeprowadzone. Ponadto wskazał, że zaś M. M. posiada brata – S. M. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., Nr 270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja Ministra Skarbu Państwa jak i ją poprzedzająca decyzja Wojewody [...] naruszają przepisy prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w sprawie umorzenia postępowania z wniosku A.M. i M. M. w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. T. nieruchomości [...], tj. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzja Ministra jak i decyzja Wojewody zostały doręczone odpowiednio organom oraz M.M. Przepis art. 5 ust. 1 i 2 ustawy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wskazuje, że potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dominuje obecnie pogląd, że przepis ten nie wymaga, aby odpowiednie wnioski zostały złożone od razu przez wszystkich uprawnionych. Złożenie wniosku tylko przez jednego ze spadkobierców wszczyna postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty w odniesieniu do całego majątku pozostawionego poza granicami Rzeczypospolitej. Natomiast obowiązkiem organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie jest ustalenie wszystkich osób, które są uprawnione do wystąpienia o rekompensatę i uznanie ich za stronę postępowania, a także pouczenie o przysługującym im prawie. Jedynie takie działanie może doprowadzić do pełnego zrealizowania prawa do rekompensaty. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy w dniu 5 kwietnia 2011 r. M. M. wystąpiła do organu z wnioskiem o zawieszenie postępowania (zainicjowanego jej wnioskiem) o wydanie decyzji w sprawie rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej [...] przez Z. T. - do czasu dołączenia do akt sprawy dodatkowego materiału dowodowego. Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011 r. zawiesił postępowanie prowadzone z wniosku M. M. informując wnioskodawczynię o treści art. 98 § 2 k.p.a., zgodnie z którym jeżeli w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania żadna ze stron nie zwróci się o podjęcie postępowania, żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane. Następnie, Wojewoda uznał, że skoro M. M. z wnioskiem o podjęcie zawieszonego w dniu [...] kwietnia 2011 r. postępowania nie wystąpiła należy postępowanie w sprawie rekompensaty prowadzone z jej wniosku, jak i jej matki A. M., umorzyć jako bezprzedmiotowe w oparciu o przepis art. 105 § 1 k.p.a. i art. 98 § 2 k.p.a. Organ wojewódzki, a następnie organ odwoławczy stwierdziły bowiem, że w sprawie zaszła zarówno tożsamość roszczeń z obu wniosków jak i tożsamość stron postępowania, ponieważ M. M. jest następcą prawnym A. M. W ocenie Sądu, rozstrzygnięcia organów administracji, pomimo treści art. 98 § 2 k.p.a., w tym konkretnym stanie faktycznym sprawy są nieprawidłowe. Sąd nie podziela stanowiska organów, że uprawnione było umorzenie postępowania prowadzonego z wniosków A. M. i M. M. Zauważenia wymaga, że organ wojewódzki pomimo, iż zawiesił postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty wszczęte z wniosku M. M., wydał decyzję umarzającą postępowanie wszczęte z wniosku z wniosku A. M. i A.M. uznając na tym etapie postępowania tożsamość spraw z obu wniosków z uwagi na aspekt podmiotowy (następstwo prawne M. M. po A.M.). Tymczasem z akt administracyjnych sprawy wywieść tego nie można. W aktach sprawy brak jest postanowienia spadkowego po A. M., czy też poświadczenia dziedziczenia. Ponadto, na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie pełnomocnik skarżącej oświadczył, że postępowanie spadkowe po A. M. nie zostało przeprowadzone, jak i to, że M. M. posiada brata S. M. W konsekwencji, w ocenie Sądu, w tym stanie faktycznym sprawy, nie można mówić o tożsamości stron postępowania z obu wniosków o potwierdzenie prawa do rekompensaty skoro organ stron tych ich nie ustalił. W konsekwencji, Sąd uznał, że organy administracji rozpatrujące sprawę nieprawidłowo przeprowadziły postępowanie i wydały rozstrzygnięcia niezgodne prawem, naruszając reguły procesowe w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. przepis art. 105 § 1 w związku z art. 98 § 2 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien uwzględnić stanowisko Sądu wyrażone w uzasadnieniu niniejszego wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 tej ustawy – jak w punkcie trzecim sentencji wyroku. ----------------------- 6