II FZ 640/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W.O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 1 kwietnia 2015 r. sygn. akt I SA/Kr 1859/14 oddalające wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi W.O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 3 października 2014 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności byłego wspólnika za zaległości podatkowe spółki cywilnej w podatku dochodowym i osób fizycznych postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2015 r. sygn. akt I SA/Kr 1859/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek W.O. (dalej jako "Skarżący") o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 3 października 2014 r. w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności byłego wspólnika za zaległości spółki cywilnej w podatku dochodowy od osób fizycznych. Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że w skardze Skarżący zawarł wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Sąd rozpoznając wniosek przywołał w pierwszej kolejności treść art. 239e ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2012 r. poz. 749, z późn. zm.) oraz wskazał, że stosownie do art. 61 § 1 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności, jednakże sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części tego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Odmowa wstrzymania wykonania aktu lub czynności przez organ podatkowy nie pozbawia Skarżącego prawa złożenia wniosku do sądu. W ocenie Sądu, Skarżący powinien wykazać, że w związku z wykonaniem zaskarżonego aktu zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W sytuacji, gdy chodzi o decyzję rodzącą obowiązek zapłaty konkretnej sumy pieniężnej, a zatem rozporządzenie majątkiem podatnika, koniecznym jest wykazanie konkretnych przesłanek wskazujących na trudną sytuację materialną oraz wykazanie, że uszczuplenie tego majątku o kolejne sumy grozi wyrządzeniem znacznej szkody lub spowodowaniem trudnych do odwrócenia skutków (postanowienie NSA z dnia 26 stycznia 2010 r. sygn. akt I FZ 481/09). Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, że Skarżący poprzestał jedynie na sformułowaniu wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, nie argumentując go i nie podając żadnych okoliczności, które uzasadniałyby przychylenie się przez Sąd do powyższego wniosku. W świetle zaprezentowanych rozważań, z których wynika, że to na Skarżącym spoczywa obowiązek wykazania, że uszczuplenie jego majątku grozi wyrządzeniem znacznej szkody lub spowodowaniem trudnych do odwrócenia skutków, wniosek ten należało ocenić jako bezzasadny. Sąd winien mieć na uwadze interesy wszystkich stron postępowania, także i organu podatkowego, który stoi na straży przestrzegania przepisów podatkowych, dba także o to, by nie doszło do nieuzasadnionego uszczuplenia wpływu do budżetu państwa należności podatkowych. W zażaleniu Skarżący zaskarżył postanowienie w całości zarzucając mu naruszenie art. 61 § 3 P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące przyjęciem, że w sprawie nie zachodzą przesłanki wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, pomimo iż wykonanie przedmiotowej decyzji poskutkuje powstaniem trudnych do odwrócenia skutków. W związku z powyższym wniósł o zmianę postanowienia w całości w ten sposób, że Sąd wstrzyma wykonanie zaskarżonej decyzji, względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zażalenia Skarżący opisał przebieg postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego wskazując, że Sąd pierwszej instancji, uzasadniając oddalenie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji podniósł, że wstrzymanie wykonania aktu jest odstępstwem od generalnej zasady, a zatem przesłanki uzasadniające uwzględnienie wniosku nie powinny być interpretowane rozszerzająco. Ponadto Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że to na Skarżącym spoczywa obowiązek wykazania, że zaistniały przesłanki uzasadniające wstrzymanie wykonania decyzji. Skarżący nie zgodził się z zaskarżonym postanowieniem, gdyż jego zdaniem, zostało ono wydane z naruszeniem obowiązującego prawa, a w związku z tym winno ono zostać uchylone. Powołując się art. 61 § 3 P.p.s.a., Skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja dotyczy obowiązku zapłaty przez niego podatku dochodowego od osób fizycznych w łącznej kwocie 34 772 zł wraz z odsetkami za zwłokę, tj. łącznie około 36 600 zł. Swoją sytuację majątkową i rodzinną Skarżący przedstawił wypełniając wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z wniosku wynika, że Skarżącego nie stać na zapłacenie podatku w kwocie ok. 36 600 zł, dlatego ze względu na konieczność zapewnienia sobie i swojej rodzinie przynajmniej podstawowego stopnia utrzymania, zwrócił się z wnioskiem o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W przypadku bowiem wykonania decyzji, Skarżący pozostałby bez środków do życia i bez możliwości utrzymania dla siebie i swojej rodziny. Sytuacja tego rodzaju spowodowałaby trudne do odwrócenia skutki, o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a., czego nie wziął pod uwagę Sąd pierwszej instancji. Konieczność życia w nędzy oraz niemożność zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb materialnych, aż do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy wywoływałyby skutki, których nie sposób odwrócić, również w sensie skrajnie negatywnych doznań psychicznych oraz pod względem zdrowotnym. Porównanie informacji zamieszczonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie sytuacji rodzinnej i majątkowej Skarżącego z kwotą podatku, którą należałoby zapłacić prowadzi do jednoznacznego wniosku, że zaistniała przesłanka w postaci spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, o której mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu. Głównym przedmiotem rozważań Sąd odwoławczy uczynił art. 61 § 3 P.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sąd może na wniosek strony wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub części aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W tym miejscu należy podkreślić, iż chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Gdy grozi utrata przedmiotu świadczenia, który wskutek swych właściwości nie może być zastąpiony jakimś innym przedmiotem, a jego wartość pieniężna nie przedstawiałby znaczenia dla strony lub gdyby zachodziło niebezpieczeństwo poniesienia straty na życiu lub zdrowiu. Analiza zaskarżonego postanowienia prowadzi do wniosku, że w ocenie Sądu pierwszej instancji, Skarżący nie podał żadnych konkretnych, popartych stosownymi dokumentami informacji, dotyczących swojej sytuacji majątkowej, co nie pozwoliło Sądowi ocenić zasadność twierdzeń zawartych we wniosku. Nie wykazał, że w sprawie zachodzi realna możliwość zaistnienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, a zatem brak było podstaw do udzielenia Skarżącemu ochrony tymczasowej. W ocenie Sądu odwoławczego, nie sposób zgodzić się z takim zarzutem, bowiem mając na uwadze przesłanki z art. 61 § 3 P.p.s.a., obowiązkiem Sądu pierwszej instancji było zbadanie, czy powołane przez Skarżącego okoliczności można było zakwalifikować jako niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z takiego obowiązku Sąd pierwszej instancji się wywiązał. W uzasadnieniu postanowienia podniósł, że z wniosku nie wynika nawet, jakie dochody Skarżący osiąga, jakim majątkiem dysponuje oraz jakie ponosi wydatki, a dla wstrzymania wykonania aktu nie jest wystarczającą przesłanką wysoka kwota zobowiązania podatkowego. Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że ogólnikowe tylko wskazanie przez Skarżącego na trudności finansowe, konieczność ponoszenia wydatków na utrzymanie rodziny, nie mogło być uznane za równoznaczne z przesłankami wstrzymania wykonania decyzji. Skoro ustawa przyznaje stronie prawo do wystąpienia z takim wnioskiem, uzależniając możliwość udzielania ochrony tymczasowej od wystąpienie choćby jednej z dwóch przesłanek, to obowiązkiem strony jest wskazanie we wniosku okoliczności na poparcie swojego żądania i spełnienie przynajmniej jednej z tych przesłanek. Ustawodawca nie dał sądowi administracyjnemu uprawnień do uznaniowego wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności niezależnie od wystąpienia przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a. Regulacja zawarta w tym przepisie daje sądom możliwość przyznania na wniosek takiej ochrony tymczasowej, jeżeli zostaną spełnione określone tam przesłanki. W związku z powyższym należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że argumentacja zaprezentowana we wniosku, nie poparta żadnymi konkretnymi informacjami w zakresie sytuacji majątkowej Skarżącego, nie mogła stanowić podstawy do wstrzymania decyzji. Podsumowując powyższe wywody należy wskazać, że sprawa dotyczy zobowiązania podatkowego, a więc należności pieniężnych, które z natury rzeczy są odwracalne, a każda decyzja administracyjna zobowiązująca do uiszczenia należności pieniężnych pociąga za sobą dolegliwość rodzącą określony skutek faktyczny w finansach do ich uiszczenia. Nie jest zatem zasadnym argumentem stwierdzenie, że Skarżący nie dysponuje wolnymi środkami, aby uregulować dobrowolnie zaległości podatkowe, a wysokość tej należności też w żaden sposób nie może być oceniana, jako znaczna szkoda, czy też trudne do odwrócenia skutki. Po drugie, Skarżący poza sformułowanymi we wniosku i powtórzonymi w zażaleniu argumentami, że bieżące dochody nie pozwalają mu na uiszczenie dobrowolnie zaległości podatkowych, nie uzasadnił tych okoliczności jakimikolwiek dokumentami, w tym nie wykazał istnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji, bowiem inicjatywa ta przysługuje Skarżącemu jego rzeczą jako strony postępowania sądowoadministracyjnego, jest wskazanie zasadności wniosku. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że słusznie Sąd pierwszej instancji ocenił, iż Skarżący nie wykazał istnienia okoliczności uzasadniających obawę wyrządzenia znacznej szkody bądź spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, a zażalenie nie zawierało informacji wystarczająco precyzyjnych do stwierdzenia wystąpienia przesłanek z art. 61 § 3 P.p.s.a. Odnosząc się również do argumentacji Skarżącego, że szczegółowe wyjaśnienie jego sytuacji materialnej znajduje się w dokumentach załączonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy, a nieuwzględnienie wniosku o zwolnienie z kosztów doprowadzi w istocie do utraty prawa do sądu, stwierdzić należy, iż nie może to zostać uznane za uzasadnienie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, bowiem trudna sytuacja materialna nie jest przesłanką wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Ciężka sytuacja finansowa sama w sobie nie stanowi przesłanki do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Z akt sprawy wynika, że Skarżący został zwolniony z kosztów postępowania sądowego z uwagi na swoją sytuację finansową, jednak nie ma to znaczenia przy zastosowaniu art. 61 § 3 P.p.s.a. Nie można bowiem przesłanek do przyznania prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., utożsamiać z przesłankami, na podstawie których Sąd może orzec o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu. W przypadku prawa pomocy Sąd wydaje pozytywne rozstrzygnięcie dla strony, która znajduje się w takiej sytuacji finansowej, iż w razie braku zwolnienia od kosztów sądowych nie mogłaby skorzystać z konstytucyjnie gwarantowanego prawa do sądu. Dlatego też podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania w danej sprawie. Natomiast w przypadku wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu ubiegający się o takie wstrzymanie powinien uzasadnić, dlaczego uważa, że wykonanie zaskarżonego aktu narazi go na znaczną szkodę lub niebezpieczeństwo trudnych do odwrócenia skutków. Tymczasem podkreślić należy, iż wywieranie skutków finansowych dla strony jest normalną konsekwencją egzekucji administracyjnej. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami egzekucji, lecz jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło. Tylko niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków stanowi przesłankę umożliwiającą skorzystanie z instytucji wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Informacje podawane przez Skarżącego mające wykazać, iż takie niebezpieczeństwo zachodzi są zbyt ogólnikowe, by na ich podstawie możliwe była uznanie zasadności wniosku. W takiej sytuacji stwierdzić trzeba, iż Skarżący nie wykazał, że w jego przypadku zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a. Stąd też, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w przedmiotowej sprawie brak jest przesłanek do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.