I GSK 767/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Przegalińska (spr.) Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz Sędzia del. WSA Joanna Tarno Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej I. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 lutego 2015 r. sygn. akt III SA/Wr 495/14 w sprawie ze skargi I. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od I. S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu 375 (trzysta siedemdziesiąt pięć) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 18 lutego 2015 r., sygn. akt III SA/Wr 495/14, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę I. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia [...] czerwca 2014 r. w przedmiocie powstania długu celnego w związku z usunięciem spod dozoru celnego towaru. Przedstawiając stan sprawy Sąd podał, że w dniu 13 września 2012 r. z zastosowaniem procedury uproszczonej, według dokumentu zarejestrowanego pod numerem [...], objęto procedurą wywozu oraz wspólnotowego tranzytu zewnętrznego komputery przenośne zapakowane w 118 kartonów o masie brutto 451,42 kg. Nadawcą towaru była firma H. z siedzibą w Holandii, natomiast głównym zobowiązanym - firma F. B.V. Przewozu do urzędu celnego celem dokonania odprawy celnej towaru dokonywali polscy kierowcy: P. W. i J. B., zatrudnieni w firmie skarżącego. Odbiorcą przewożonych rzeczy miała być B. w Moskwie, natomiast jako urząd celny przeznaczenia, do którego do 21 września 2012 r. przedmiotowy towar winien być dostarczony, wskazano Oddział Celny – Towarowy Port Lotniczy Wrocław-Strachowice. Zgodnie ze zleceniem przedmiotowe komputery miały być przewiezione do spółki P. Sp. z o.o. we W. W dniu 14 września 2012 r. kierowcy zgłosili się do rozładunku w spółce P. Sp. z o.o. we W. i tam przed rozładunkiem stwierdzono uszkodzenie plomby znajdującej się na samochodzie, a także w wyniku spisu z natury braki w przewożonym ładunku, w tym brak części towaru objętego przedmiotową notą tranzytową. W obecności funkcjonariusza celnego sporządzono 24 września 2012 r. protokół na okoliczność braku 88 sztuk komputerów przenośnych. O ujawnionej kradzieży złożono zawiadomienie w Komisariacie Policji Wrocław-Fabryczna. Prokuratura Rejonowa Wrocław-Fabryczna postanowieniem z dnia 28 grudnia 2012 r. umorzyła śledztwo w sprawie kradzieży sprzętu komputerowego wobec niewykrycia sprawcy przestępstwa. W związku z nieprzedstawieniem w wyznaczonym terminie przedmiotowego towaru w urzędzie celnym przeznaczenia postanowieniem z 13 września 2013 r. Naczelnik Urzędu Celnego we Wrocławiu wszczął postępowanie w sprawie dotyczącej określenia kwoty długu celnego odnoszącego się do ww. towaru, adresatem postanowienia czyniąc głównego zobowiązanego (firmę F. B.V z siedzibą w Holandii oraz przewoźnika – skarżącego I. S. prowadzącego działalność gospodarczą jako X.). Główny zobowiązany po otrzymaniu postanowienia nie wskazał adresu do doręczeń w kraju, jak również nie skorzystał z prawa uczestniczenia w postępowaniu. Postanowieniem z dnia 15 października 2013 r. Naczelnik Urzędu Celnego włączył do akt protokół przyjęcia wyjaśnień od strony postępowania z dnia 12 lutego 2013 r. uzyskany w toku postępowania w podobnej sprawie celnej. Skarżący złożył w nim wyjaśnienia, z których wynika, że kierowcy nie brali bezpośredniego udziału w załadunku pojazdów, a kradzież towaru ujawniono dopiero we Wrocławiu. W czasie podróży i postojów nic podejrzanego nie widzieli. Kierowcy otrzymali dokumentację dotyczącą przesyłki (w tym listy przewozowe) oraz pouczenie, że przewożone towary należy dostarczyć do urzędu celnego celem dokonania odprawy celnej. Decyzją z [...] kwietnia 2014 r. Naczelnik Urzędu Celnego we Wrocławiu stwierdził, że 14 września 2012 r. powstał dług celny w kwocie 0 zł w związku z usunięciem spod dozoru celnego przedmiotowego towaru przewożonego w procedurze tranzytu na podstawie dokumentu [...] z dnia 13 września 2012 r. Za dłużników organ celny uznał solidarnie: F. B.V. z siedzibą w Holandii i skarżący. Od tej decyzji odwołanie wniósł pełnomocnik skarżącego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. Dyrektor Izby Celnej we Wrocławiu utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego we Wrocławiu. W podstawie prawnej powołano art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.), art. 73 ust. 1 ustawy z 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622 ze zm.), art. 91 ust. 1 lit. a), art. 92 ust. 1, art. 96 ust. 1 i 2, art. 203 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 tiret czwarte, art. 213, art. 214 ust. 2 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 302 z 19 października 1992 r. str. 1 z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 2 t. 4, str. 307 ze zm.; dalej: WKC). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał treść przepisu art. 203 ust. 1 WKC, w myśl którego dług celny w przywozie powstaje w wyniku usunięcia spod dozoru celnego towaru podlegającego należnościom przywozowym. Stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie nastąpiło usunięcie towaru spod dozoru celnego, albowiem na skutek kradzieży uniemożliwiono organom celnym kontrolę towarów objętych dozorem celnym. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że kradzież nie stanowi przypadku działania siły wyższej i nie powoduje wygaśnięcia długu celnego. Organ podkreślił, że odpowiedzialność przewoźnika podobnie jak głównego zobowiązanego ma charakter obiektywny - skutkujący przyjęciem przez nich ryzyka dopełnienia obowiązków związanych z prawidłowym zamknięciem procedury. Oddalając skargę Sąd wskazał, że bezspornym jest, że nie przedstawiono w urzędzie celnym przeznaczenia towaru w nienaruszonym stanie i z zachowaniem środków zastosowanych przez organy celne w celu zapewnienia tożsamości towarów, co jest równoznaczne z usunięciem części towaru spod dozoru celnego. W ocenie Sądu organy prawidłowo wskazały jako dłużników F. B.V. z siedzibą w Holandii oraz skarżącego. Zarówno bowiem główny zobowiązany, jak i przewoźnik nie wywiązali się z obowiązków nałożonych na nich przepisami prawa. Z akt sprawy wynika, że główny zobowiązany nie brał czynnego udziału w postępowaniu prowadzonym przez organy celne. F. B.V. z siedzibą w Holandii nie składał odwołania od decyzji organu I instancji oraz nie wniósł skargi od rozstrzygnięcia organu II instancji. W niniejszej sprawie występuje w charakterze uczestnika postępowania sądowoadministracyjnego. Skarżący również nie brał udziału w postępowaniu administracyjnym. Istotnym jest, że przewoźnik posiadał wiedzę o dokonywaniu przewozu towaru objętego procedurą tranzytu oraz że jest osobą, która nie wykonała obowiązków wynikających ze stosowania tej procedury. Nie można zatem zgodzić się z podniesionym w skardze zarzutem, że z uwagi na to, że skarżący nie miał wpływu na zaistniały stan rzeczy (kradzież towaru połączona z włamaniem do pojazdu) nie posiada przymiotu dłużnika celnego. W doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, że okoliczność, iż zdarzenie nastąpiło wręcz na przekór intencjom, woli, interesom etc. potencjalnego dłużnika nie ma znaczenia z punktu widzenia art. 203 WKC. W sytuacji usunięcia spod dozoru celnego towaru objętego procedurą tranzytu, odpowiedzialność głównego zobowiązanego, jak i przewoźnika jest odpowiedzialnością za sam skutek niewykonania obowiązku przedstawienia towaru w urzędzie celnym przeznaczenia, ma charakter ściśle zobiektywizowany, oparty na zasadzie ryzyka i nie wymaga ustalenia winy po stronie tych podmiotów. Organ celny nie może orzekać w tym przedmiocie, ponieważ według trójpodziału władz jest to materia zastrzeżona tylko i wyłącznie dla władzy sądowniczej. Zagadnienie winy jest istotne zatem wyłącznie z punktu odpowiedzialności karnej, natomiast pozostaje bez związku z postępowaniem celnym. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji złożył skarżący, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniósł, na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a., o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji I i II instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Naczelnikowi Urzędu Celnego we Wrocławiu. Wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucono naruszenie art. 203 ust. 3 tiret 4 WKC w zw. z art. 96 ust. 2 WKC polegające na uznaniu, że skarżący posiada przymiot dłużnika celnego w rozumieniu tych przepisów, albowiem wiedział on - jako osoba przewożąca towary - że były one objęte procedurą tranzytu wspólnotowego, skutkiem czego był zobowiązany do terminowego przedstawienia ich w nienaruszonym stanie we właściwym urzędzie celnym z zachowaniem środków zastosowanych przez organy celne w celu zapewnienia tożsamości towarów, podczas gdy zakres art. 96 ust. 2 WKC nie obejmuje sytuacji, gdy w trakcie wykonywania tranzytu wspólnotowego towar zostanie przez osoby trzecie usunięty w drodze przestępstwa bez udziału tego przewoźnika, tj. poprzez zachowanie, na które adresat normy nie ma żadnego wpływu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami i granicami zaskarżenia. Przytoczone w tym środku prawnym przyczyny wadliwości kwestionowanego orzeczenia determinują zakres kontroli przez Sąd II instancji. Do podjęcia działań z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie w sytuacji określonej w art. 183 § 2 p.p.s.a., która w tej sprawie nie występuje. Odnosząc się do postawionego zarzutu wyjaśnić należy, że procedura tranzytu zewnętrznego zostaje zakończona, a obowiązki zobowiązanego spełnione, gdy towar objęty tą procedurą i właściwe dokumenty zostaną przedstawione, zgodnie z przepisami tej procedury, w urzędzie celnym przeznaczenia (art. 92 ust. 1 WKC). Organy celne zamykają procedurę tranzytu zewnętrznego, jeżeli są w stanie stwierdzić, na podstawie porównania danych dostępnych w urzędzie wyjścia i danych dostępnych w urzędzie przeznaczenia, że procedura została w prawidłowy sposób zakończona (art. 92 ust. 2 WKC). W przypadku tranzytu zewnętrznego usunięcie towaru spod dozoru celnego oznacza niezakończenie tej procedury poprzez niespełnienie przez głównego zobowiązanego obowiązku przedstawienia towarów objętych tą procedurą w urzędzie celnym przeznaczenia. W takim przypadku główny zobowiązany staje się dłużnikiem na mocy art. 203 ust. 3 tiret 4 WKC, czyli jako osoba, która nie wykonała obowiązków wynikających ze stosowania procedury tranzytu. Głównym zobowiązanym jest osoba uprawniona do korzystania z procedury wspólnotowego tranzytu zewnętrznego. Jest on odpowiedzialny za: 1) przedstawienie w wyznaczonym terminie w urzędzie celnym przeznaczenia towarów w nienaruszonym stanie w celu zapewnienia tożsamości towarów; 2) przestrzegania przepisów procedury tranzytu zewnętrznego. Jednakże zaznaczyć należy, że stosownie do art. 96 ust. 2 WKC bez względu na obowiązki głównego zobowiązanego, osoba przewożąca towary, która przyjmuje towary, wiedząc o tym, że są one objęte procedurą tranzytu, jest również zobowiązana do przedstawienia ich w nienaruszonym stanie w urzędzie celnym przeznaczenia w wyznaczonym terminie i z zachowaniem środków zastosowanych przez organy celne w celu zapewnienia tożsamości towarów. W rozpoznawanej sprawie ustalono i w skardze kasacyjnej strona tego nie podważa, że przewożącym towar był skarżący, w imieniu którego działali zatrudnieniu przez niego pracownicy, którzy zostali pouczeni oraz otrzymali dokumenty wskazujące, że towar podlega dozorowi celnemu i powinien być dostarczony do urzędu celnego. Wobec tego trafnie w sprawie uznano, że przewoźnik posiadał wiedzę, że przewożony towar objęty jest procedurą tranzytu. Trafnie również przyjęto, że ujawnioną kradzież części towarów przez nieznanych sprawców w czasie ich przewozu należy uznać za usunięcie towaru spod dozoru celnego. W myśl art. 203 ust. 1 WKC usunięcie towaru spod dozoru celnego powoduje powstanie długu celnego. Wnoszący skargę kasacyjną twierdzi, że nie ma przymiotu dłużnika celnego, gdyż art. 96 ust. 2 WKC nie obejmuje sytuacji, w której w trakcie wykonywania tranzytu wspólnotowego towar zostanie utracony w wyniku przestępstwa kradzieży dokonanego przez osoby trzecie. Z tą argumentacją nie można się zgodzić. Sąd I instancji odniósł się do tego stanowiska trafnie wyjaśniając, że odpowiedzialność głównego zobowiązanego, jak i przewoźnika jest odpowiedzialnością za sam skutek niewykonania obowiązku przedstawienia towaru w urzędzie celnym przeznaczenia i ma charakter ściśle zobiektywizowany, oparty na zasadzie ryzyka i nie wymaga ustalenia winy po stronie tych podmiotów. Wobec uznania, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.