II FZ 428/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, , , po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 marca 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 186/15 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 4 listopada 2014 r. nr (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia oddalić zażalenie. Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 marca 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 186/15, mocą którego oddalono wniosek J. P. (dalej: skarżący, strona) o zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach orzeczenia sąd podał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż wydatki ponoszone na działalność społecznie użyteczną oraz wysoki koszt zadłużenia uniemożliwiają mu poniesienie kosztów wpisu sądowego od skargi. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątku wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci (ur. ...) oraz posiada: mieszkanie w W. o pow. 85 m2, obrazy i meble o wartości ok. 3 mln zł, samochody (...), księgozbiór o wartości ok. 470 tys. zł, zegarek marki (...), 10 udziałów w kapitale zakładowym M. sp. z o.o. oraz 2000 udziałów w kapitale zakładowym K. Sp. z o.o. w likwidacji, otwartą linię sprzedażową na zakup książek wartości ok. 80 tys. zł, oszczędności w wysokości ok. 43 tys. zł i 15.900 euro, natomiast osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym - działkę w K. oraz akcje w spółkach. Dochód miesięczny skarżącego wraz z rodziną wynosi ok. 12 tys. zł miesięcznie, na który składają się wpływy z tytułu diety poselskiej i uposażenia poselskiego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd wyjaśnił, że przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Wskazał, że skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem jest wpis sądowy od skargi w wysokości 10.566 zł. Zdaniem sądu z przedstawionych przez skarżącego oświadczeń wynika, że prowadzona przez niego działalność społecznie użyteczna oraz ponoszone koszty zadłużenia nie uniemożliwiają mu zgromadzenia (i dysponowania) oszczędności w wysokości 43.700 zł oraz 15900 euro, nie wspominając już o posiadaniu papierów wartościowych (udziałów i akcji). Skarżący dysponuje także stałymi comiesięcznymi wpływami w wysokości przekraczającej kwotę wymagalnych kosztów sądowych (wpisu od skargi) w sprawie oraz jest właścicielem ruchomości o znacznej wartości (kilka samochodów, meble, księgozbiór itp.). Sąd na podstawie zestawienia tych faktów uznał, że skarżącego nie należy zaliczać w poczet osób ubogich, ponieważ jego majątek i dochody przekraczają wartość wskaźników charakterystycznych dla osób ubogich (informacje zawarte na stronie Instytutu Pracy i Polityki Społecznej). Co więcej, uiszczenie wymagalnych należności z tytułu wpisu od skargi z posiadanych oszczędności (euro bądź złotych polskich) czy z bieżących wpływów nie spowoduje skutku, o którym ustawodawca wzmiankował w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., tj. "uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny", ponieważ skarżący wciąż będzie dysponował wolnymi środkami pieniężnymi oraz majątkiem (ruchomym i nieruchomym) o znacznej wartości. Argumentu przemawiającego za uwzględnieniem wniosku skarżącego nie dostarcza również podniesiona okoliczność ponoszenia wydatków związanych z zadłużeniem. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wprost wskazuje się bowiem, że koszty sądowe stanowią należności Skarbu Państwa i że powinny one być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a zobowiązania prywatne, takie jak rata kredytu hipotecznego, nie mają przed nimi pierwszeństwa. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący stwierdził, że dostatecznie wykazał, że nie ma środków na poniesienie kosztów sądowych i "legalnie nie jest w stanie ich zdobyć", ani nie był w stanie ich zaoszczędzić. Podkreślił, że jego wydatki związane z działalnością społecznie użyteczną w świetle wysokiego kosztu obsługi zadłużenia uniemożliwiają mu opłacenie wpisu od skargi. Skarżący dodał, że posiadane przez niego rzeczy wartościowe również nie przesądzają o tym, że jest on w stanie uiścić wpis, bowiem krótki czas na zgromadzenie potrzebnej kwoty oznaczałby sprzedaż ze stratą. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest bezzasadne. Jak słusznie uwypuklił pełnomocnik skarżącego, prawo pomocy (zwane także prawem ubogich) jest instytucją wprowadzoną do porządku prawnego w celu zapewnienia możliwości realizacji konstytucyjnego prawa do sądu tym osobom, które, ze względu na trudną sytuację materialną, zmuszone byłyby do rezygnacji z obrony swych praw przed sądem z powodu kosztów sądowych przekraczających ich możliwości finansowe. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy akcentował swoje zadłużenie oraz wydatki na "działalność społecznie użyteczną". Sąd pierwszej instancji prawidłowo podkreślił, że obsługa tego zadłużenia (spłaty rat kredytów i pożyczek) nie przeszkodziła skarżącemu w zgromadzeniu oszczędności przekraczających znacznie wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie, a także wysokość innych ewentualnych kosztów, które w tym postępowaniu mogą się pojawić. Już tylko z tej przyczyny wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie. Choć skarżący posiada znaczne zadłużenie, nie są to przecież należności wymagalne do spłaty natychmiast. Kwota ogólna zadłużenia z nich wynikająca nie obrazuje bieżących, regularnych zobowiązań skarżącego. Rzeczywiste comiesięczne wydatki stanowią bowiem raty, które skarżący spłaca z tytułu tych zobowiązań. Skarżący dysponuje mieniem ruchomym o znacznej wartości. Nie jest rolą sądów wyręczanie skarżącego w gospodarowaniu jego majątkiem i dbanie, by sprzedał poszczególne składniki tego majątku bez straty. Sąd musi jedynie ocenić, czy skarżącego stać na uiszczenie kosztów sądowych, biorąc pod uwagę całokształt okoliczności związanych z sytuacją materialną skarżącego i jego rodziny. Obiektywnie natomiast oceniając skarżący bez wątpienia dysponuje mieniem, które umożliwia mu pozyskanie środków na uiszczenie kosztów sądowych w tej sprawie. Ponadto, uwzględniwszy wysokość zgromadzonych oszczędności oraz wysokość comiesięcznych wpływów, konieczność sprzedaży mienia jest w sytuacji skarżącego jedynie hipotetyczna. Nie może być również podstawą do zwolnienia skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych fakt prowadzenia przez niego działalności, którą określa jako "społecznie użyteczną". Skarżący nie sprecyzował, jaką konkretnie działalność ma na myśli i jakie wydatki (i z czego finansowane) się z tym wiążą. Tego rodzaju wydatki nie stanowią niezbędnego kosztu utrzymania skarżącego i jego rodziny. Nie może budzić wątpliwości, że wszelkie wydatki wykraczające poza utrzymanie konieczne dla skarżącego i jego rodziny nie mogą być przyczyną zwolnienia strony postępowania sądowego z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, iż skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W konsekwencji zażalenie jako bezzasadne podlegało oddaleniu na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.