II OZ 31/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] Sp. z o.o. Spółki komandytowo-akcyjnej z siedzibą w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 listopada 2016 r. sygn. akt II SA/Kr 16/15 odmawiające przyznania [...] Sp. z o.o. Spółki komandytowo-akcyjnej z siedzibą w K. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: oddalić zażalenie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] października 2014 r nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia wobec [...] Spółka z o.o. Spółka komandytowo-akcyjna w K. pozwolenia na budowę. [...] spółka z o.o. Spółka komandytowo-akcyjna w K. – uczestnik postępowania sądowego – złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku spółka oświadczyła, że jej kapitał zakładowy wynosi 100 000 zł, wartość środków trwałych 8 683,25 zł, wysokość straty za ostatni rok obrotowy – 383 267,46 zł. Ponadto wnioskodawca wskazał rachunek bankowy w banku BGŻ BNP Paribas, którym dysponuje i na którym zgromadzono kwotę 5 727,48 zł. Wnioskodawca podniósł, iż jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie budownictwa. W chwili obecnej wszystkie posiadane środki pieniężne przeznaczane są na bieżącą działalność deweloperską. Wnioskodawca podkreślił, że zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o ochronie praw nabywcy domu mieszkalnego wielorodzinnego lub domu jednorodzinnego, spółka nie jest uprawniona do dysponowania kwotami zgromadzonymi na otwartym mieszkaniowym rachunku powierniczym na cele prowadzonych postępowań sądowych. Ponadto przedmiotem skargi do sądu jest decyzja Wojewody Małopolskiego o zatwierdzeniu projektu budowlanego i udzieleniu pozwolenia na budowę. Sprawa dotyczy zatem skomplikowanych kwestii co wskazuje na konieczność reprezentowania spółki przez profesjonalnego pełnomocnika. Zarządzeniem referendarza sądowego WSA w Krakowie z 19 sierpnia 2016 r. wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia braków wniosku, przez przedłożenie szeregu oświadczeń i dokumentów określających sytuację majątkową spółki. W odpowiedzi na wezwanie, w piśmie z dnia 23 sierpnia 2016 r. wnioskodawca wyjaśnił, iż obroty rozumiane jako przychody za sprzedaży netto za okres od stycznia do 19 sierpnia 2016 r. wyniosły 63 902,25 zł. Przeważającym rodzajem prowadzonej działalności jest wynajem lokali mieszkalnych i użytkowych. Strata za rok 2015 wyniosła 1 474 584,01 zł. Spółka zatrudnia 2 pracowników w wymiarze 1,5 etatu. Wynagrodzenia wypłacane są z bieżących wpływów z tytułu sprzedaży usług najmu. Do pisma wnioskodawca dołączył kserokopie następujących dokumentów: rachunek zysków i strat za rok 2015, CIT-8 za rok 2015 r., wykaz nieruchomości będących w posiadaniu, wyciąg z konta bankowego za okres od maja do sierpnia 2016 r. Następnie referendarz sądowy WSA w Krakowie postanowieniem z dnia 22 września 2016 r., oddalił wniosek Spółki o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Pismem z dnia 21 października 2016 r. Spółka wniosła sprzeciw od w/w postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 września 2016 r. Postanowieniem z 15 listopada 2016 r. sygnatura akt II SA/Kr 16/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 195 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., na podstawie art. 245 § 1 i 2 oraz art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że z analizy przedstawionych Sądowi dokumentów wynika, iż wbrew twierdzeniem wnioskodawcy, dysponuje on środkami pieniężnymi, dzięki którym może zadośćuczynić obowiązkowi wniesienia stosownej opłaty sądowej oraz ewentualnych innych kosztów postępowania, a także ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Na wskazanym przez wnioskodawcę koncie zgromadzone zostały środki pieniężne w łącznej wysokości 4 799,59 zł (stan na dzień 22 sierpnia 2016 r.). Wnioskodawca posiada stałe miesięczne dochody pochodzące z czynszu najmu. Może również zaciągnąć zobowiązania kredytowe np. na pokrycie kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Nieprzerwanie prowadzi działalność deweloperską, a także wynajem lokali mieszkalnych i użytkowych. Na rachunku bankowym spółki, poza drobnymi wpływami i obciążeniami, dokonywane są znaczące – w odniesieniu do możliwych w sprawie niniejszej kosztów sądowych i kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru - przesunięcia majątkowe. Zdaniem Sądu nie można przyjąć, by zasadne było przyznanie wsparcia finansowego w postaci prawa pomocy, gdy wnioskodawca reguluje takie wydatki jak spedycja, usługi księgowe, czy utrzymanie zieleni, przyznając im prymat względem ewentualnych kosztów sądowych. Wnioskodawca posiada zgromadzone środki pieniężne w wysokości, która pozwala w każdej chwili na zadośćuczynienie obowiązkowi poniesienia stosownych kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Nie wykazał on, iż spełnia przesłanki określone w art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. W ocenie Sądu należy podkreślić, że zapobiegliwości w zakresie zabezpieczania środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Dodatkowo wnioskodawca jest uczestnikiem postępowania, a nie stroną skarżącą w sprawie, wobec czego nie dotyczy go kwestia uiszczania w sprawie wpisu od skargi. Sąd badając wniosek o przyznanie prawa pomocy ocenia, czy sytuacja materialna wnioskodawcy kwalifikuje go do przyznania prawa pomocy. Sąd bierze pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy, który obejmuje m.in. działki rolne, 7 lokali mieszkalnych, 2 lokale usługowe i 10 miejsc parkingowych. Wykazywana przez wnioskodawcę strata absolutnie nie świadczy automatycznie o braku środków finansowych, lecz powstaje w następstwie nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad wydatkami, a skutkiem tego jest jedynie brak dochodu do opodatkowania. Przy wysokich przychodach strata może być efektem wydatków inwestycyjnych, czy działań w zakresie tzw. optymalizacji podatkowej, czyli dążenia do zmniejszania obciążeń podatkowych. Jednocześnie Sąd podkreślił, że podnoszony przez wnioskodawcę stopień skomplikowania sprawy nie należy do przesłanek przewidzianych przez ustawodawcę jako kryterium do przyznawania prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie WSA w Krakowie wniosła [...] Spółka z o.o. Spółka komandytowo-akcyjna w K. zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania: 1. art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia wnioskodawczyni od kosztów sądowych I ustanowienia radcy prawnego; 2. art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez zbyt skrótowe uzasadnienie okoliczności faktycznych i prawnych, które nie wyjaśnia w wystarczający sposób motywów podjętego rozstrzygnięcia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach podmiotów które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że wnioskodawca dostatecznie nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykazanie w danym roku podatkowym starty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. Naczelny Sąd Administracyjny nie wyklucza sytuacji, w której Spółka może mieć faktyczne trudności w pozyskaniu majątku, jednakże winna się ona liczyć z taką sytuacją i podjąć odpowiednie kroki w kierunku zabezpieczenia środków także na cele postępowania sądowoadministracyjnego. Dopiero bowiem, gdy podjęte kroki okażą się niewystarczające, Spółka może ubiegać się skutecznie o przyznanie prawa pomocy. Słusznie wskazał Sąd I instancji, że analiza wniosku o przyznanie prawa pomocy na formularzu PPPr pozwala stwierdzić, że Spółka posiada środki majątkowe – nieruchomości, środki finansowe które może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. W tym miejscu zauważyć bowiem należy, że stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a., oceniając wniosek osoby prawnej o przyznanie prawa pomocy, Sąd bierze pod uwagę jedynie dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Pod pojęciem stanu majątkowego należy zaś rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym Spółki. Uwzględniając jednak fakt, iż Spółka prowadzi w dalszym ciągu działalność gospodarczą, z której uzyskuje przychody oraz posiada określony majątek, wykluczyć należy twierdzenie, iż nie mogła ona zgromadzić dostatecznych środków finansowych koniecznych do pokrycia obciążenia z tytułu kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.