I OZ 299/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 19 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 1431/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi G. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę w tym zakresie przekazać Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania. G. P., na skutek skierowanego do niego wezwania do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi, w dniu 27 listopada 2014 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W piśmie tym wskazywał, że utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł, z czego [...] zł przeznacza na utrzymanie domu, [...] zł na zakup żywności, zaś [...] zł na wydatki związane z utrzymaniem własnym, zakupem odzieży i innymi. Jest właścicielem 15-letniego samochodu o wartości [...] zł, nie posiada innego majątku ani oszczędności. Na skutek skierowanego wezwania do złożenia dodatkowego oświadczenia, wnioskodawca wyjaśnił, że w przypadku wymogu poniesienia kosztów sądowych, nie zdołałby częściowo opłacić wydatków na zakup paliwa celem dojazdu do pracy (codziennie łącznie 44 kilometry); miesięczny koszt utrzymania i eksploatacji samochodu to ok. [...] zł. Stwierdził również, że ponosi 1/3 wydatków związanych z utrzymaniem domu w kwocie ok. [...] zł miesięcznie. Z dołączonych do pisma rachunków wynikało, że koszt utrzymania gospodarstwa domowego obejmujący opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę i kanalizację, Internet, telewizję – abonament rtv, telefon, wywóz śmieci, zakup opału wynosi [...] zł. Według przedłożonego zaświadczenia wynikało z kolei, że średnie wynagrodzenie skarżącego z ostatnich 3 m-cy wynosiło [...] zł. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, postanowieniem z dnia 19 lutego 2015 r., oddalił przedmiotowy wniosek wskazując, że G. P. nie wykazał braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Wojewódzki wskazywał, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, z uwagi na charakter tej instytucji, zobligowana jest do rzetelnego wykazania swej sytuacji majątkowej, czego wnioskodawca w niniejszym przypadku jednak nie uczynił. Sąd zwrócił uwagę na istniejącą – w jego ocenie – sprzeczność pomiędzy złożonym wnioskiem, a wyjaśnieniami skarżącego zawartymi w odpowiedzi na wezwanie referendarza. We wniosku skarżący podał bowiem, że tworzy odrębne gospodarstwo domowe, choć w istocie pozostaje z rodzicami we wspólnym gospodarstwie domowym oraz nie podał dochodów, jakimi dysponują jego rodzice oraz nie przedstawił ich sytuacji materialno – bytowej. Sąd zaznaczył również, że skarżący pomimo wezwania, nie przedłożył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Wbrew deklaracji złożonej w piśmie z dnia 22 grudnia 2014 r. nie wykazał również, aby ponosił wydatki związane ze swoim leczeniem, gdyż na powyższą okoliczność nie dołączył żadnego wykazu leków i nie złożył wyjaśnień o jakie leczenie chodzi. Pozostałe zaś wydatki – zdaniem Sądu Wojewódzkiego - zostały wykazane w sposób ogólnikowy. Ponadto część z nich, jak opłaty za gaz i energię elektryczną, ponoszone są co do zasady co dwa miesiące, zaś wydatki na zakup opału wyłącznie w sezonie grzewczym. Mając powyższe na uwadze Sąd Wojewódzki stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał, aby faktycznie ponosił comiesięczne koszty utrzymania domu w kwocie [...] zł. Wątpliwości po stronie Sądu budził również fakt ponoszenia przez skarżącego comiesięcznych kosztów w kwocie [...] zł na utrzymanie i eksploatację samochodu. Wnioskodawca nie wykazał bowiem, aby dojazd do miejsca pracy ten mógł odbywać się wyłącznie przy użyciu tego środka transportu. Wnioskodawca, w złożonym na powyższe postanowienie zażaleniu, zakwestionował jego prawidłowość. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Jego zasadność w pierwszym rzędzie wynika z okoliczności, iż z treści sentencji zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd Wojewódzki rozpoznał wniosek G. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sytuacji, gdy ten domagał się jedynie zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpoznanie wniosku przez Sąd Wojewódzki poza jego granicami, przy uwzględnieniu okoliczności braku korelacji między sentencją a uzasadnieniem zaskarżonego postanowienia, w którym powołano się na przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, stanowiło dostateczną podstawę jego uchylenia. Ponadto również dokonana przez Sąd Wojewódzki ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy, w kontekście istnienia przesłanek legitymujących do przyznania prawa pomocy, budzi wątpliwości uzasadniające uchylenie zaskarżonego postanowienia. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.) dalej: "P.p.s.a.", zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Ocena przedstawionych przez wnioskodawcę informacji i dokumentów nie może być jednak dowolna. W sytuacji zaś wystąpienia na tym tle niejasności, może on zostać – w trybie art. 255 P.p.s.a. – wezwany do złożenia dodatkowych w tym zakresie wyjaśnień i dokumentów. Należy jednak zaznaczyć, że kierowane do wnioskodawcy na tej podstawie wezwanie musi być sformułowane w sposób jasny i precyzyjny, aby nie pozostawiać na tym polu wątpliwości interpretacyjnych, które mogłyby negatywnie rzutować na ocenę jego realizacji. W sytuacji zatem, gdy z treści złożonego przez G. P. wniosku wynikało, że może on tworzyć z innymi osobami gospodarstwo domowe, choć sam wskazywał, że mieszka sam, mógł on zostać wezwany do wyjaśnienia tej okoliczności, w tym do przedłożenia informacji o dochodach jakie te osoby uzyskują. Podobnie, nieprzedstawienie przez wnioskodawcę wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w sytuacji gdy nie został on zobowiązany do wskazania czy takie rachunki w ogóle posiada, również nie mogło świadczyć o jego nierzetelnym w tym zakresie zachowaniu. Należy ponadto wskazać, że także dokonana przez Sąd Wojewódzki interpretacja innych przedstawionych przez wnioskodawcę informacji budziła wątpliwości. Brak było bowiem podstaw, aby przy ocenie sytuacji majątkowej skarżącego nieuwzględnić poniesionego przez niego wydatku na zakup opału zwłaszcza w sytuacji, gdy zakup ten był dokonany na około miesiąc przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto nie bardzo zrozumiałe było stwierdzenie Sądu, że skarżący nie wykazał aby faktycznie ponosił comiesięczne koszty utrzymania domu kwocie [...] zł, podczas gdy wskazywał on, że ponosi tego rodzaju koszty tylko w 1/3 części. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd Wojewódzki nie dokonał prawidłowej oceny sytuacji majątkowej skarżącego, co będzie zobligowany uczynić ponownie rozpoznając przedmiotowy wniosek, zwracając w szczególności uwagę na to jaki jest jego zakres. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.