I FZ 194/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Danuta Oleś, , , po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. sp. z o.o. z siedzibą w N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2015 r. sygn. akt VIII SA/Wa 1222/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. sp. z o.o. z siedzibą w N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 5 września 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1222/14, odmówił M. Sp. z o.o. z siedzibą w N. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd w uzasadnieniu wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy M. sp. z o.o. w N. (dalej "spółka") wskazała, że obecnie nie generuje żadnych dochodów, nie dokonuje sprzedaży – zakupu towarów, ze względu na brak środków finansowych oraz utratę koncesji na obrót paliwami ciekłymi. Posiadany majątek ruchomy został zabezpieczony w związku z postępowaniami. Na majątku ruchomym – samochodach ciężarowych – ustanowiono zastaw skarbowy. W celu poprawy sytuacji spółki zostały podjęte działania zmierzające do racjonalizacji oraz redukcji jej wydatków, między innymi zmniejszono zatrudnienie. Spółka nie posiada środków finansowych na prowadzonym na jej rzecz rachunku bankowym. Aktualnie nie zatrudnia też pracowników. W wyniku wezwania do uzupełnienia wniosku spółka złożyła kopię deklaracji CIT-8 za 2013 r. niezawierającą prezentaty urzędu skarbowego oraz wygenerowany elektronicznie wyciąg z rachunku bankowego za okres wrzesień 2014 r. – styczeń 2015 r. z saldem za poszczególne miesiące (-) 2,77 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Sądu, nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie wykazała ona bowiem, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Nie załączyła wszystkich wymaganych dokumentów źródłowych potwierdzających zasadność jej wniosku. Również na etapie sprzeciwu skarżąca nie wskazała źródeł finansowania bieżącej działalności. W zażaleniu spółka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, Wydział VIII Zamiejscowy w Radomiu do ponownego rozpoznania. Postanowieniu zarzucono błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść tak zapadłego rozstrzygnięcia oraz błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.). W uzasadnieniu zażalenia spółka stwierdziła, że wskazane we wniosku dane pozwalały na dostateczną ocenę sytuacji finansowej w jakiej spółka się znajduje i uznanie, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przypomniano, że spółka nie generuje jakichkolwiek dochodów. Przychód jaki osiągnęła wyniósł "0" zł, gdyż spółka nie dokonuje sprzedaży-zakupu towarów handlowych z powodu braku środków finansowych. Nadto utraciła ona koncesję (w 2011 r.) na obrót paliwami ciekłymi. Nie posiada środków na rachunku bankowym ani żadnych nieruchomości. Wskazała również na ciążące na niej zobowiązania wobec podmiotów trzecich oraz na stan techniczny zwróconych jej pojazdów, który uniemożliwia wykorzystanie ich do prowadzonej działalności gospodarczej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym − gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Z treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od przedstawionych przez wnioskodawcę dowodów. Treść art. 252 § 1 P.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów źródłowych, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na ich podstawie musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przepis art. 255 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem, albowiem instytucja prawa pomocy ma zagwarantować prawo do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. Dopóki zatem strona nie wykaże przy pomocy stosownych dokumentów źródłowych swojej sytuacji finansowej jej wniosek nie będzie zasługiwał na uwzględnienie. Orzecznictwo sądów administracyjnych stoi na jednolitym stanowisku, że niezłożenie wymienionych w art. 255 P.p.s.a. oświadczeń i dokumentów źródłowych, należy ocenić jako niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem rozpoznającym wniosek o prawo pomocy, co stanowi podstawę do oddalenia wniosku. W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że Sąd I instancji zasadnie uznał, że nienadesłanie wszystkich dokumentów, o które spółka została wezwana spowodowało niewypełnienie obowiązku współdziałania z sądem, uniemożliwiając tym samym pełne ustalenie podstawy faktycznej wnioskowanego uprawnienia procesowego. Natomiast dokumenty, które zostały nadesłane przez skarżącą nie spełniają wszystkich wymagań zawartych w wezwaniu Sądu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny wezwał skarżącą o nadesłanie wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych spółki za ostatnie trzy miesiące, zeznania podatkowego CIT-8 za 2013 r., nadesłanie zestawienia należności spółki oraz wskazanie źródeł finansowania bieżącej działalności. W odpowiedzi spółka przedłożyła tylko rachunki bankowe za ostatnie trzy miesiące oraz zeznanie podatkowe CIT-8 bez prezentaty urzędu skarbowego. Tym samym nie wypełnia ciążącego na niej obowiązku. W konsekwencji, w skutek braku żądanych informacji nie można było dokonać pełnej analizy stanu majątkowego spółki. Dane nadesłane przez skarżącą nie są bowiem miarodajne przy ocenie jej sytuacji finansowej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ocena taka jest konsekwencją działania skarżącej, która nie dopełniła w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia zażalenia. Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.