II FZ 67/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogdan Lubiński, po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 9 stycznia 2015 r. sygn. akt I SA/Ol 767/14 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia 21 lipca 2014 r. nr Rep. [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Ol 767/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił A. R. (zwanemu dalej "skarżącym") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd wskazał, że ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe. Oświadczył, że nie uzyskuje dochodów. Posiada zabudowaną nieruchomość rolną o powierzchni 1,71 ha. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada innego majątku. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Nie uzyskuje stałych dochodów. Nie prowadzi działalności gospodarczej, również posiadane gospodarstwo rolne o powierzchni 1,71 ha nie przynosi dochodu. Nie korzysta z pomocy socjalnej, w utrzymaniu pomaga mu brat. W chwili obecnej nie posiada środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych. Dodatkowo wyjaśnił, że budynek o powierzchni 296 m2 uznany przez organ samorządowy za budynek mieszkalny nie jest ogrzewany i nie nadaje się do zamieszkania. Wnioskodawca oświadczył ponadto, że gospodarstwo rolne, które w połowie odziedziczył po zmarłym bracie wymaga gruntownej modernizacji. W sprzeciwie od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 17 grudnia 2014 r. skarżący podniósł, że ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika niezbicie, iż nie stać go na poniesienie kosztów sądowych. Skarżący wskał, że jako osoba bezrobotna nie uzyskuje dochodów. Nie posiada również kont bankowych. Rachunki reguluje jego brat, kiedy odwiedza kraj. Środki pieniężne jakie czasami uzyskuje ze sprzedaży złomu ledwie wystarczają na zakup żywności. Skarżący nie ma możliwości zaoszczędzenia środków pieniężnych na koszty sądowe. Do wniosku skarżący załączył kartę rejestracji bezrobotnego oraz decyzję Starosty Iławskiego, uznającego skarżącego za osobę bezrobotną oraz odmawiającą mu przyznania prawa do zasiłku. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca, pomimo wezwania z dnia 5 listopada 2014 r., nie przedstawił dokumentów, z których wynikałaby wysokość jego dochodów. Tymczasem informacje, do przedstawienia których wnioskodawca był wzywany były niezbędne dla oceny zasadności złożonego wniosku. Skarżący wyjaśnił jedynie, że w utrzymaniu pomaga mu brat, regulując jego rachunki. Ponadto skarżący uzyskuje środki pieniężne sprzedając złom. Skarżący nie wskazał natomiast szczegółowych danych wskazujących na wysokość uzyskiwanych dochodów, czy też kwot pieniężnych otrzymywanych od brata. Skarżący nie przedstawił również informacji wskazujących na rodzaj wydatków jakie ponosi oraz ich wysokość. Skarżący nie przedstawił bowiem szczegółowych danych dotyczących chociażby kosztów utrzymania, wydatków na środki czystości, lekarstwa, czy też odzież, jak również dokumentów potwierdzających fakt ich ponoszenia, do czego został wezwany pismem z dnia 5 listopada 2014 r. Zdaniem WSA, brak danych w powyższym zakresie uniemożliwia zweryfikowanie wskazanej we wniosku sytuacji materialnej i finansowej wnioskodawcy. Dane i oświadczenie zawarte w formularzu PPF oraz w sprzeciwie wywołują wątpliwości co do rzetelności złożonego przez niego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Przedmiotowe dane nie mogą stanowić tym samym podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd uznał, że postawa wnioskodawcy nie pozwala ustalić jak w rzeczywistości się kształtuje jego sytuacja majątkowa oraz, czy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Dołączone przez wnioskodawcę pisma nie stanowią podstawy do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnioskodawca nie wywiązał się z obowiązku udowodnienia swojej sytuacji finansowej przez co uniemożliwił Sądowi dokonanie oceny, czy w niniejszej sprawie wystąpiły ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy. W zażaleniu skarżący stwierdził, że jego wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny i wystarczająco udokumentowany. Sąd otrzymał pełne i prawdziwe dane dotyczące obecnej sytuacji materialnej strony. Skarżący nie ma pracy, nie ma oszczędności, nie ma możliwości zaciągnięcia kredytu z powodu braku udokumentowanych dochodów. Dokumentów zaś potwierdzających wydatki na środki czystości, odzież, czy lekarstwa po prostu nie ma i dlatego ich Sądowi nie dosłał. Od brata nie otrzymuje kwot pieniężnych, brat reguluje rachunki skarżącego kiedy odwiedza kraj. Natomiast podstawą udzielenia jakiejkolwiek pożyczki są stałe udokumentowane dochody, których skarżący obecnie nie posiada. W chwili obecnej skarżącego nie stać na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku własnego utrzymania. Odmowa zwolnienia od kosztów sądowych zamyka stronie drogę do sprawiedliwości z powodu braku środków pieniężnych. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o zmianę postanowienia WSA i zwolnienie go z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z powodu złej sytuacji materialnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej "p.p.s.a."), stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z art. 243 § 1 zd. 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Artykuł 252 p.p.s.a. stawia wymóg, by wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierał oświadczenie strony o stanie majątkowym i dochodowym oraz dodatkowo, gdy wniosek składa osoba fizyczna dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenia strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jak wyżej wspomniano, wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Należy również wziąć pod uwagę, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanego z ich udziałem, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnej zasady prawa do sądu, dla osób których sytuacja materialna powoduje, że nie mogą one ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu dla siebie i rodziny. Konstrukcja art. 255 p.p.s.a. ma więc umacniać wyjątkowość stosowania tej instytucji. Ma zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by Sąd mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Nie można jednocześnie uczynić zarzutu Sądowi dokonania nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, jeżeli strona niedopełniła ciążącego na niej obowiązku i nie podjęła współpracy z Sądem. Również należy zwrócić uwagę na obowiązek składania oświadczeń zgodnych z prawdą i wewnętrznie spójnych. Sytuacja bowiem, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, prowadzi do nie możności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie strona nie wskazała okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie zareagowała na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez złożenie szeregu wyjaśnień i przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie okoliczności dotyczących jej stanu majątkowego, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W zażaleniu nie przedstawiła popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia ze strony budżetu Państwa. Do zażalenia nie dołączyła żadnych załączników. Nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej. Takimi działaniami strona uniemożliwiła ewentualne przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może opierać się na gołosłownych twierdzeniach strony, lecz te twierdzenia muszą zostać potwierdzone przedłożonymi dokumentami. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.[pic]