I OZ 941/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [..] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1197/13 o odmowie dopuszczenia Stowarzyszenia [..] oraz Stowarzyszenia [..]do udziału w postępowaniu sądowym w sprawie ze skargi [..]Sp. z o.o. w [..] na decyzję Ministra Gospodarki z dnia 15 marca 2013 r., nr [..] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1197/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Stowarzyszeniu [..]oraz Oddziałowi Warszawskiego [..], dopuszczenia do udziału w sprawie ze skargi [..]Sp. z o.o. w [..]na decyzję Ministra Gospodarki z dnia 15 marca 2013 r., nr [..] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że [..] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [..], wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Gospodarki z dnia 15 marca 2013 r. nr [..], utrzymującą w mocy decyzję tego organu z dnia 13 stycznia 2012 r. nr [..], odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia nr 8 Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 5 sierpnia 1949 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. [..]Sp. z o.o. w [..], w zakresie Drukarni oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 12 października 1950 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: "[..] Sp. z o.o. w [..]. Wnioskiem z dnia 7 listopada 2014 r. Stowarzyszenie [..]oraz wnioskiem z dnia 10 listopada 2014 r. Oddział Warszawskiego [..]wniosły o dopuszczenie ich do udziału w niniejszym postępowaniu sądowym. Stowarzyszenie [..]wskazało w uzasadnieniu swojego wniosku, że jest organizacją, która ma na celu wielorakie wspieranie inicjatyw związanych ze stwarzaniem warunków dla bezpiecznego rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw, a także wspierania działań na rzecz uczciwej działalności gospodarczej, zgodnie z celami wskazanymi w Statucie. W niniejszej sprawie, w ocenie wnioskodawcy zachodzi konieczność jego udziału w toczącym się postępowaniu w celu "prawidłowej oceny i przedstawienia swojego stanowiska w zakresie nacjonalizacji przedsiębiorstwa m.in. pod kątem prawidłowości poczynionych ustaleń przez organ w zakresie stanu maszyn drukarskich, ich obecności w drukarni, a także wpływu na umożliwienie nacjonalizacji przedsiębiorstwa". W ocenie Stowarzyszenia nacjonalizacja została przeprowadzona nieprawidłowo gdyż w Druk[..]Sp. z o.o. nie znajdowały się maszyny drukarskie i introligatorskie wskazane w zaskarżonej decyzji Ministra Gospodarki. Oddział Warszawski [..] uzasadnił, że jest organizacją która ma na celu wielorakie wspieranie inicjatyw związanych z produkcją mechaniczną oraz wspieranie wewnętrznego i zewnętrznego bezpieczeństwa obywateli i Państwa Polskiego. Jest dobrowolną, demokratyczną, samorządną i trwałą organizacją pozarządową działającą na rzecz użyteczności społecznej i pożytku publicznego, o celach niezarobkowych, zrzeszającą inżynierów i techników mechaników wszystkich specjalności oraz zawodów pokrewnych. Wskazał, że w rozpatrywanej sprawie zachodzi konieczność udziału Stowarzyszenia w celu "prawidłowej oceny i przedstawienia swojego stanowiska w zakresie nacjonalizacji przedsiębiorstwa, m.in. pod kątem prawidłowości poczynionych ustaleń przez organ w zakresie stanu maszyn drukarskich, ich obecności w drukarni, a także wpływu na umożliwienie nacjonalizacji przedsiębiorstwa" . Podobnie jak Stowarzyszenie [..], Oddział Warszawski [..] podkreślił, że nacjonalizacja do której odnosi się zaskarżona decyzja, została przeprowadzona nieprawidłowo, gdyż w [..]Sp. z o.o. nie znajdowały się maszyny drukarskie i introligatorskie wymienione w decyzji. Sąd I instancji w pierwszej kolejności wskazał, że zgodnie z treścią art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4 P.p.s.a., w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Z kolei art. 25 § 4 P.p.s.a. przyznaje zdolność sądową organizacjom społecznym, choćby nie posiadały one osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób. Rozpoznanie wniosku o dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym na podstawie art. 33 § 2 P.p.s.a. wymaga ponadto wyjaśnienia, czy organizacja ta w postępowaniu realizuje tylko indywidualne interesy osób należących do niej, czy też działania te mają lub mogą mieć znaczenie dla interesu ogólnospołecznego. Zgodnie z treścią art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855) Stowarzyszenia mają prawo wypowiadania się w sprawach publicznych, co jest formą realizacji gwarantowanej przepisami Konstytucji wolności zrzeszania się oraz prawa czynnego uczestniczenia w życiu publicznym. W sytuacji gdy wnoszące o dopuszczenie do udziału w sprawie stowarzyszenie jest organizacją społeczną, o której mowa w art. 25 § 4 P.p.s.a., sąd powinien zbadać, czy sprawa, do której udział stowarzyszenie zgłosiło dotyczy zakresu jego statutowej działalności oraz czy realizuje w ten sposób interes społeczny i te przesłanki winny stanowić podstawę rozstrzygnięcia Sądu w przedmiocie dopuszczenia do udziału w sprawie. Odnosząc przedmiot sprawy do treści złożonych wniosków, Sąd I instancji uznał że przedstawione przez wnioskodawców argumenty nie uzasadniają dopuszczenia wnioskujących organizacji społecznych jako uczestników do toczącego się postępowania. Zdaniem Sądu, ani Stowarzyszenie [..]ani Odział Warszawski Stowarzyszenia [..]nie zawarły w statutach regulujących ich działalność takich celów jej prowadzenia, które przemawiałyby za ich udziałem w niniejszym postępowaniu. Sąd I instancji wyjaśnił, że jak wynika z zapisu widniejącego w KRS, celem Stowarzyszenia [..]jest tworzenie forum wymiany informacji w zakresie nauki i techniki oraz zagadnień gospodarczych i społecznych, popularyzacja osiągnięć nauki, techniki, gospodarki i twórców tych dziedzin, stwarzanie warunków dla bezpiecznego rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw, stwarzanie członkom stowarzyszenia warunków do zdobywania wiedzy i nabywania doświadczeń w sprawach zawodowych, pomoc w rozwiązywaniu problemów zawodowych i prawnych członkom stowarzyszenia będących w potrzebie, wspieranie działań na rzecz uczciwej działalności gospodarczej, ochrona leasingobiorców, ich praw i majątku w sytuacjach kryzysowych, wspieranie zrzeszenia studentów polskich. Z kolei jako cel działania Oddziału Warszawskiego Stowarzyszenia [..] w KRS wskazano: krzewienie nauki, techniki oraz propagowanie kultury i dobrych obyczajów, podnoszenie kwalifikacji zawodowych członków, tworzenie forum wymiany informacji w zakresie nauki i techniki oraz zagadnień gospodarczych i społecznych, dbałość o przestrzeganie etyki zawodowej inżynierów i techników, popularyzacja osiągnięć nauki, techniki, gospodarki i twórców tych dziedzin, reprezentowanie i obrona interesów zawodowych i osobistych członków, rozwijanie więzi koleżeńskich i zawodowych, troska o zabytki techniki i kultury materialnej, dbałość o ochronę środowiska naturalnego, propagowanie idei humanizacji techniki i działalności stowarzyszeniowej. Zdaniem Sądu I instancji, analiza celów statutowych obydwu wymienionych wyżej Stowarzyszeń prowadzi do wniosku, że nie wykazały one w żaden sposób, aby ich udział w postępowaniu sądowym miał za zadanie sprawowanie kontroli społecznej nad toczącym się postępowaniem w niniejszej indywidualnej sprawie dotyczącej stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego. Sąd I instancji wyjaśnił również, że argumentacja Skarżącej Spółki przedstawiona na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku, że przedstawiciele wnioskodawców sporządzali jako rzeczoznawcy opinie dla potrzeb toczącego się postępowania i znają jego przedmiot oraz okoliczności faktyczne są całkowicie chybione. Od tego postanowienia Stowarzyszenie [..]e złożyło zażalenie, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie wniosku o dopuszczenie do postępowania w charakterze uczestnika postępowania do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. W uzasadnieniu zażalenia Stowarzyszenie powtórzyło argumentację zawartą we wniosku o dopuszczenie go do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika. W odpowiedzi na zażalenie [..]S.A. w likwidacji z siedzibą w Poznaniu wniosła o jego oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie może zostać uwzględnione. Przede wszystkim wskazać trzeba, że zgodnie z art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: P.p.s.a., udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4 P.p.s.a., w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Jak trafnie zauważył Sąd I instancji, wydanie postanowienia o dopuszczeniu bądź odmowie dopuszczenia danej organizacji społecznej do udziału w postępowaniu uzależnione jest zatem od tego, czy sprawa, w której organizacja społeczna chce uczestniczyć, dotyczy jej statutowej działalności. Rozpoznanie wniosku o dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym na podstawie art. 33 § 2 P.p.s.a. wymaga ponadto wyjaśnienia, czy organizacja ta w postępowaniu realizuje tylko indywidualne interesy osób należących do niej, czy też działania te mają lub mogą mieć znaczenie dla interesu ogólnospołecznego. Stwierdzić trzeba, iż za koniecznością ścisłej interpretacji art. 33 § 2 i art. 25 § 4 P.p.s.a. przemawiają cele, jakim służy funkcjonowanie systemu sądownictwa administracyjnego. Uwzględnić należy fakt, iż postępowanie sądowoadministracyjne nakierowane przede wszystkim na ochronę indywidualnego interesu stron żądających od sądu administracyjnego ochrony swojego interesu prawnego, musi zmierzać do zapewnienia takim jednostkom prawa do sprawiedliwej procedury, w której reprezentacja jednej ze stron postępowania nie otrzymuje większej ochrony prawnej niż strona przeciwna. Dążenie to przemawia przeciwko rozszerzającej wykładni omawianego przepisu i szerokiego dopuszczenia do udziału w postępowaniu sądowym innych podmiotów. Wymóg art. 33 § 2 P.p.s.a. dotyczący "statutowej działalności" organizacji społecznej, konieczny dla ustalenia, iż działalność ta dotyczy interesów prawnych innych osób winien się mieścić w zakresie celów statutowych i powinien być on interpretowany ściśle, co oznacza, że działalności takiej nie można domniemywać z ogólnych zapisów określających cele stowarzyszenia. Rozpoznawana sprawa dotyczy skargi w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia dotyczącego przejęcia przez Skarb Państwa przedsiębiorstwa [..]Sp. z o.o. w [..]. Stowarzyszenie powinno było zatem wskazać na postanowienie statutu Stowarzyszenia, które umożliwiałoby na jego udział w postępowaniu sądowym, w tym występowanie w sprawach w opisanym wyżej przedmiocie. Wymóg art. 33 § 2 P.p.s.a. dotyczący "statutowej działalności" organizacji społecznej, konieczny dla ustalenia, iż działalność ta dotyczy interesów prawnych innych osób winien się mieścić w zakresie celów statutowych i powinien być on interpretowany ściśle. Powinien być on stwierdzony wprost w statucie. Ponadto, Stowarzyszenie wykazać powinno, że nie działa w interesie własnych członków, lecz ogólnospołecznym. W rozpoznawanej sprawie Stowarzyszenie nie było w stanie wykazać spełnienia tych przesłanek. Jak wynika bowiem z treści aktualnego statutu Stowarzyszenia jego celem jest: "działanie na rzecz nauki, techniki i gospodarki, w tym przedsięwzięć innowacyjno-wdrożeniowych, podnoszenie kwalifikacji zawodowych inżynierów i techników, promocji zatrudnienia, reorientacji zawodowej oraz pomocy w zakresie poszukiwania pracy, tworzenie forum wymiany informacji w zakresie nauki i techniki oraz zagadnień gospodarczych i społecznych, dbałość o przestrzeganie etyki zawodowej inżynierów i techników, popularyzacja osiągnięć nauki, techniki, gospodarki i twórców tych dziedzin, reprezentowanie i obrona interesów zawodowych i osobistych swoich członków, rozwijanie więzi koleżeńskich i zawodowych, troska o zabytki kultury i techniki oraz tradycje i dorobek polskiej myśli technicznej, dbałość o zrównoważony rozwój, w tym o ochronę środowiska naturalnego, racjonalną gospodarkę zasobami naturalnymi oraz wzrost gospodarczy i sprawiedliwy podział korzyści z niego wynikających, propagowanie idei przedsiębiorczości, humanizacji techniki i działalności stowarzyszeniowej, udzielanie pomocy młodym inżynierom i technikom oraz seniorom Stowarzyszenia, upowszechnianie wiedzy i umiejętności na rzecz obronności państwa, działanie na rzecz rozwoju infrastruktury poprawiającej warunki życia osób niepełnosprawnych, wspieranie obywateli i instytucji w zakresie ochrony ich praw konsumenckich, propagowanie kultury i dobrych obyczajów, wspomaganie rozwoju wspólnot i społeczności lokalnych" (§ 8). Powyższy cel będzie realizowany poprzez: "nadawanie uprawnień rzeczoznawczych SIMP, zawodowych i kwalifikacyjnych, współpraca z organizacjami i stowarzyszeniami naukowo-technicznymi w kraju i za granicą, w szczególności w krajach Unii Europejskiej, współpraca z organami rządowymi i samorządowymi w zakresie tworzenia lub opiniowania programów rozwojowych i nowych technologii należących do sfery zainteresowania SIMP, opracowywanie opinii i ekspertyz technicznych i gospodarczych oraz tłumaczenie tekstów technicznych, projektowanie dokumentacji konstrukcyjnej, technologicznej oraz procesów produkcyjnych maszyn i urządzeń, posiadających znamiona nowoczesności, zarządzanie własnością intelektualną, prowadzenie działalności szkoleniowej w formie kształcenia zawodowego i ustawicznego, prowadzenie szkół zawodowych oraz współpraca z władzami oświatowymi w zakresie opracowywania i opiniowania programów i metod nauczania, ułatwianie startu zawodowego młodym inżynierom i technikom i otaczanie opieką seniorów Stowarzyszenia, propagowanie przedsiębiorczości indywidualnej i zbiorowej, organizowanie imprez naukowo-technicznych, kulturalnych i rekreacyjnych, prowadzenie działalności wydawniczej, zakładanie i prowadzenie domów mechanika, przyznawanie odznak, nagród i dyplomów, za wyróżniające się wyniki w nauce, w twórczości technicznej, organizacji i przedsiębiorczości, w pracy zawodowej i społecznej, tworzenie funduszów stypendialnych i udzielanie pomocy koleżeńskiej, w szczególności dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, kontynuowanie rekonstrukcji Zamku w Rydzynie, przejętego i odbudowanego przez SIMP, wraz z zabytkowym parkiem, współpraca z muzeami, przy dokumentowaniu zabytkowych obiektów i urządzeń technicznych, wzbogacanie zbiorów Biblioteki i Muzeum SIMP na Zamku w Rydzynie (§ 9). W statucie Stowarzyszenia nie ma więc przewidzianego takiego celu, jak reprezentowanie stron postępowania w sprawach przejęcia na własność przez Skarb Państwa przedsiębiorstwa, ani nawet bardziej ogólnego stwierdzenia o reprezentowaniu stron postępowania w sprawach nacjonalizacyjnych. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dotyczącym kwestii udziału w charakterze uczestnika postępowania organizacji społecznych ugruntowany jest pogląd, że zakres działalności statutowej musi uwzględniać charakter rozstrzyganej sprawy sądowoadministracyjnej (np. postanowienia NSA z dnia 28 września 2009 r., II GZ 55/09 oraz z dnia 15 marca 2011 r. II OZ 157/11). Działanie Stowarzyszenia w niniejszej sprawie jest więc ograniczone i nie przewiduje występowania przed sądami administracyjnymi. Wobec powyższych okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach postępowania zażaleniowego, ponieważ przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. Przepisy art. 203 i art. 204 P.p.s.a. przyznają stronie prawo do zwrotu kosztów w postępowaniu kasacyjnym wszczętym skargą kasacyjną od orzeczenia Sądu pierwszej instancji oddalającego lub uwzględniającego skargę. Tylko w tych przypadkach Naczelny Sąd Administracyjny jest obowiązany do zamieszczenia z urzędu w orzeczeniu rozstrzygnięcia o kosztach (art. 209 P.p.s.a.).