I OSK 1874/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Olga Żurawska-Matusiak Protokolant sekretarz sądowy Justyna Stępień po rozpoznaniu w dniu 28 października 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 lutego 2015 r. sygn. akt III SA/Kr 1676/14 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 24 lutego 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 1676/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w punkcie pierwszym - oddalił skargę M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego, w punkcie drugim orzeczenia - przyznał pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy. Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] odmówił M. S. przyznania świadczenia w formie zasiłku okresowego. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka sam, legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do dnia 30 września 2014 r. Dochód skarżącego w miesiącu poprzedzającym datę złożenia wniosku, tj. w kwietniu 2014 r. wynosił 556,68 zł. W skład dochodu wliczono kwotę czynszu 247,59 zł, uiszczaną przez żonę skarżącego za lokal, w którym zamieszkuje oraz zasiłek stały w kwocie 309,09 zł. Dochód skarżącego przekroczył zatem kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej przewidziane w ustawie o pomocy społecznej, a wynoszące 542 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji M. S. zarzucił błędne ustalenie jego dochodu, podnosząc, iż w kwietniu 2014 r. jedynym dochodem był zasiłek stały w wysokości 259,09 zł. W ocenie skarżącego, naliczanie czynszu okresowo regulowanego przez jego żonę nie powinno być zaliczane w całości do jego dochodu. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając m.in. na podstawie art. 8 i art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013, poz. 182 ze zm., dalej jako u.p.s.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium podzieliło ustalenia organu I instancji, że w kwietniu 2014 r. dochód skarżącego wyniósł 556,68 zł. Na kwotę tę składał się zasiłek stały w wysokości 309,09 zł oraz opłata za czynsz dokonana przez żonę skarżącego w kwocie – 247,59 zł. Zdaniem organu odwoławczego, kwota czynszu uregulowana przez żonę skarżącego podlegała doliczeniu do dochodu skarżącego, gdyż w świetle art. 8 u.p.s., brak jest podstaw do twierdzenia, że kwota ta nie powinna zostać doliczona. Uzyskany dochód jest wyższy od kryterium dochodowego osoby gospodarującej samotnie, które wynosi 542 zł, a tym samym organ I instancji zasadnie orzekł o odmowie przyznania skarżącemu pomocy w formie zasiłku okresowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego M. S. powtórzył zarzuty i argumentację podniesioną w odwołaniu, w szczególności podkreślił, że po dokonaniu opłat i spłaty długów pozostaje mu 100 zł na życie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w całości podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu Sąd przytoczył treść art. 38 ust. 1 u.p.s. regulującego świadczenie w postaci zasiłku okresowego. Wskazał, że kwota kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, wskazana w § 1 pkt 1b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823), wynosi 542 zł. WSA w Krakowie podzielił stanowisko orzekających w sprawie organów, że skarżący nie spełnił przesłanek do przyznania mu wnioskowanej pomocy, gdyż w miesiącu poprzedzającym datę złożenia wniosku, tj. w kwietniu 2014 r., jego dochód wyniósł 556, 68 zł, a zatem przekraczał wskazaną wyżej kwotę kryterium dochodowego. W ocenie Sądu, organy prawidłowo i wyczerpująco wyjaśniły i ustaliły wszystkie okoliczności, od których uzależnione było rozpoznanie przedmiotowej sprawy. Przeanalizowano szczegółowo sytuację majątkową skarżącego. Organy wskazały, że skarżący znajduje się w kręgu osób stale korzystających z różnego rodzaju świadczeń, co oznacza, że nie jest w tej mierze w żadnym razie pomijany. Mając powyższe na uwadze WSA w Krakowie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm., dalej jako: P.p.s.a.). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł M. S. Zaskarżając orzeczenie w zakresie punktu pierwszego wniósł o jego uchylenie w tej części i przekazanie sprawy WSA w Krakowie do ponownego rozpoznania oraz przyznanie pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Jednocześnie skarżący kasacyjnie wniósł o przeprowadzenie, na zasadzie art. 193 i art. 106 § 3 P.p.s.a., dowodu z dokumentu - decyzji SKO w K. z dnia 3 marca 2015 r. nr SKO.PS/4110/1248/2014, na okoliczność, że w tej decyzji Kolegium określiło, iż jedynie połowa czynszu płaconego przez żonę skarżącego stanowi dochód w rozumieniu art. 8 u.p.s. Wobec zaskarżonego wyroku skarżący kasacyjnie sformułował następujące zarzuty: 1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 8 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie, co miało wpływ na wynik sprawy. Skarżący kasacyjnie wskazał, że w wydanych w tej sprawie decyzjach organy ustaliły, iż w skład dochodu skarżącego wchodzi cała kwota 247,59 zł czynszu płaconego przez żonę tytułem opłat za mieszkanie. Sąd I instancji przychylił się do tego twierdzenia. Tymczasem inna decyzja administracyjna, ale dotycząca takich samych okoliczności - decyzja SKO w K. z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] - określa, że w skład dochodu skarżącego należy zaliczyć połowę kwoty czynszu płaconego przez żonę tytułem opłat za mieszkanie. W konsekwencji dochód skarżącego, o którym mowa w art. 8 ust. 3 u.p.s., w miesiącu poprzedzającym datę złożenia wniosku - ustalonym błędnie na 556,68 zł nie przekroczy kryterium dochodowego 542 zł, bowiem będzie wynosić 432,89 zł. Zaskarżony wyrok wydano przed wskazaną wyżej decyzją SKO z dnia [...] marca 2015 r., niemniej skarżący już w toku postępowania sądowego twierdził, że czynszu nie można w całości wliczać do dochodu. Naruszenie art. 8 K.p.a. polega więc na nieuwzględnieniu tych twierdzeń skarżącego, czego następstwem jest istnienie w obrocie prawnym dwóch decyzji administracyjnych dotyczących takiej samej materii, ale zawierających zupełnie różne sposoby obliczania dochodu. Naruszona jest w stanie sprawy zasada zaufania do działania organów administracji. 2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 3 u.p.s. polegające na tym, że w stanie sprawy do dochodu skarżącego należy wliczyć połowę a nie cały czynsz płacony przez jego żonę. Połowa bowiem czynszu jest płacona tytułem wkładu jaki G. S. ponosi w celu ochrony posiadanego przez siebie prawa własności lokalu, a co za tym idzie tylko druga połowa stanowi dochód skarżącego. W ocenie skarżącego kasacyjnie, Sąd I instancji błędnie nie wziął pod uwagę tej okoliczności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przedmiotem postępowania administracyjnego poddanego kontroli Sądu Wojewódzkiego była kwestia przyznania zasiłku okresowego, który jest jedną z form pomocy społecznej. Jak słusznie przyjęły organy administracji oraz WSA w Krakowie przyznanie tego świadczenia uzależnione jest m.in. od spełnienia kryterium dochodowego, wynikającego z art. 8 ust. 1 u.p.s. w związku z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012, poz. 823). Niespełnienie tej przesłanki wyłącza możliwość przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego. Ustawodawca wyraźnie i jednoznacznie określił w art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. zasady ustalania dochodu osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia. Ogólna definicja dochodu dla celów pomocy społecznej ujęta została w art. 8 ust. 3 ustawy, zgodnie z którym dochodem jest każdy przychód bez względu na tytuł i źródło jego uzyskania, pomniejszony jedynie o obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne oraz kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Warunkiem uznania środków pieniężnych za dochód jest przychód, czyli określone przysporzenie finansowe. Ustawodawca nie definiuje przychodu, nie łączy go z działalnością zarobkową, wręcz przeciwnie - traktuje go bardzo szeroko niezależnie od źródła i tytułu jego otrzymania. Takie ujęcie pozwala zaliczyć do dochodu różne przysporzenia, które na podstawie odrębnych przepisów nie są kwalifikowane jako dochód. Przykładowo można wymienić zwrot nadpłaconego podatku, przyznanie kredytu czy odszkodowanie z tytułu wypadku (por. I. Sierpowska, Pomoc społeczna, Komentarz, LEX 2014). Podobnie należy ocenić uzyskanie przysporzenia w postaci opłaconego czynszu za mieszkanie. W sprawie nie jest kwestionowane, że przedmiotowa nieruchomość stanowi majątek objęty wspólnością ustawową małżeńską. Majątek wspólny małżonków, w skład którego wchodzi również zajmowane przez skarżącego mieszkanie, pozostaje wspólny i niepodzielny do momentu rozwodu. Podkreślenia przy tym wymaga, że wspólność ustawowa małżeńska jest bezudziałowa. Wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną (podatki, czynsz, opłaty eksploatacyjne) małżonkowie ponoszą w takim samym stosunku (są to zobowiązania solidarne). Opłacenie czynszu za mieszkanie przez jednego z małżonków zwalnia drugiego z tego obowiązku i w tym sensie całość tej kwoty stanowi jego przychód. W analizowanym przypadku nie można również pominąć, że kwota opłaconego czynszu stanowiła korzyść realnie osiągniętą przez skarżącego. Przedmiotowe mieszkanie zajmuje on bowiem samodzielnie i środki te służyły przede wszystkim zaspokojeniu jego potrzeb mieszkaniowych. Także i z tego punktu widzenia całość uiszczonej kwoty czynszu musiała więc zostać uwzględniona przy ustalaniu sytuacji dochodowej skarżącego. Mając powyższe na uwadze jako nieuzasadniony należało ocenić zarzut naruszenia art. 8 ust. 3 u.p.s. Zarzut naruszenia art. 8 K.p.a. skarżący kasacyjnie uzasadnia natomiast odmiennym rozstrzygnięciem tego samego organu - Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., które w decyzji z dnia [...] marca 2015 r. przyjęło, że w skład dochodu skarżącego należy zaliczyć jedynie połowę kwoty czynszu opłaconego przez jego żonę. Z pewnością tego rodzaju zmienność stanowiska organu w podejmowaniu decyzji, w niezmienionym stanie faktycznym, nie może być postrzegana, jako budząca zaufanie uczestników postępowania do władzy publicznej, o czym stanowi art. 8 K.p.a. Jednakże takie działanie organu nie może mieć wpływu na wynik niniejszej sprawy, skoro w zaskarżonej decyzji, będącej przedmiotem kontroli Sądu I instancji, organ ten orzekł prawidłowo. Należy również podkreślić, że Sąd nie jest związany interpretacją wyrażoną przez organ w późniejszych decyzjach podjętych w innych sprawach skarżącego. Wobec braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Wniosek o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu zostanie rozpoznany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w postępowaniu uregulowanym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a.