I GZ 228/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Joanna Sieńczyło - Chlabicz po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 lutego 2015 r., sygn. akt III SA/Po 1413/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 26 lutego 2015 r., sygn. akt III SA/Po 1413/14, odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że [...] - dalej: skarżący - w dniu [...] listopada 2014 r., (data nadania k. 32 akt sądowych), złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i dwojgiem dzieci (syn w wieku piętnastu lat oraz córka w wieku dwudziestu dwóch lat). Środki pieniężne rodziny pochodzą z wynagrodzenia za pracę wnioskodawcy (1/2 etatu, [...] zł) oraz z przychodów córki [...] z tytułu działalności gospodarczej ([...] zł brutto miesięcznie). Rodzina zamieszkuje na nieruchomości zabudowanej budynkiem o powierzchni [...] Do wniosku załączony został odpis treści księgi wieczystej, z którego wynika, że wskazana nieruchomości jest obciążona hipotekami przymusowymi na rzecz [...] WSA w Poznaniu wezwaniem z dnia 2 grudnia 2014 r. (k. 48 akt sądowych) zobowiązał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych dokumentów, obrazujących jego sytuację majątkową i możliwości finansowe. Skarżący nie ustosunkował się do powyższego wezwania. W odpowiedzi przy piśmie z dnia 12 grudnia 2014 r., przesłał ponownie podpisany formularz PPF. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 23 stycznia 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznając sprzeciw od powyższego postanowienia odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że skarżący nie przedstawił rzetelnie – za pomocą stosownych dokumentów, wskazanych w zarządzeniu referendarza z dnia 2 grudnia 2014 r. – swojej sytuacji finansowej i majątkowej. Z przedłożonego oświadczenia wnioskodawcy o stanie majątkowym, finansowym i dochodach wynika, że nie została przez niego należycie wyjaśniona jego aktualna sytuacja materialna. Oświadczenie majątkowe wnioskodawcy z dnia [...] listopada 2014 r., zawarte na urzędowym formularzu, nie odpowiada wymogom przepisu art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270,.; dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem wniosek o prawo pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym. Wniosek skarżącego oraz przedstawione przez niego dokumenty nie zawierały pełnej informacji umożliwiającej ocenę zdolności skarżącego do poniesienia przez niego kosztów sądowych w sprawie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył [...]. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i udzielenia prawa pomocy zgodnie z wnioskiem. Zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. polegające na niezasadnym oddaleniu wniosku o udzielenie prawa pomocy. Zdaniem skarżącego oświadczenie zawarte w formularzu PPF nie budziło wątpliwości co do jego stanu majątkowego. Ten bowiem nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie wpisu sądowego w sprawie. Cały majątek został zajęty przez organy egzekucyjne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja majątkowa jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie i przyznanie pomocy z budżetu państwa. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź, jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może, na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy uznając, że [...] nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczały do oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy. Mimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., (k. 48 akt sądowych) [...] nie przedstawił żądanych przez Sąd dokumentów, które w sposób wystarczający potwierdzałyby jego trudną sytuację materialną i wyjaśniałyby uzasadnione wątpliwości, co do wysokości osiąganych przez skarżącego dochodów. Przy piśmie z dnia [...] grudnia 2104 r., przedłożył ponownie podpisany formularz PPF. Konkludując, należy przyjąć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zasadnie przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że nieprzedłożenie przez skarżącego wymaganych dokumentów, uniemożliwiło niepozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny kondycji finansowej i rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy. Strona wnosząca zażalenie uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA w Poznaniu dokumentacji i oświadczeń, co nie pozwoliło na prawidłowe zweryfikowanie aktualnej sytuacji finansowej [...] . W takiej sytuacji Sąd I instancji nie miał możliwości prowadzenia dalszego dochodzenia rzeczywistej sytuacji skarżącego, na którym w istocie spoczywa obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. NSA zauważa, że wnoszący zażalenie skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA, które mogłyby spowodować przyznanie mu prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.