I FZ 448/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, , , po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z. s.c. w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 października 2014 r. sygn. akt III SA/Gl 1313/14 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi Z. s.c. w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 24 kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. I FZ 448/15 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 października 2014 r., sygn. akt III SA/Gl 1313/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: sąd pierwszej instancji) odmówił Z. s.c. w K. (dalej: spółka lub skarżąca) przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 24 kwietnia 2014 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że w swym wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi (złożonym wraz ze skargą bezpośrednio do sądu w dniu 23 lipca 2014 r., przekazanym do organu przy piśmie z dnia 31 lipca 2014 r.) skarżąca podniosła, że uchybienie terminu było wynikiem nadzwyczajnych okoliczności związanych ze złą sytuacją finansową i złym stanem zdrowia (psychicznym i fizycznym) wspólników spółki. Nadto skarżąca wskazała, że zaskarżona decyzja została skonstruowana w sposób wprowadzający w błąd przy jej czytaniu, tj. pouczenie o możliwości zaskarżenia zostało zamieszczone pod koniec dokumentu drobnym drukiem, podczas gdy standardowo pouczenia dokonywane są pogrubionym drukiem. Odwołując się do art. 86 § 1 i art. 87 § 1-2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżąca nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez jej winy. Odnosząc się do poszczególnych okoliczności sąd stwierdził, że zły stan zdrowia nie przesądza o braku winy, gdyż nie jest to równoznaczne z uprawdopodobnieniem, że uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a przy ocenie winy należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu dotrzymanie terminu. Sąd stwierdził również, że nieprawidłowe zaadresowanie koperty i w konsekwencji przesłanie skargi bezpośrednio do sądu, stanowi błąd, za który strona ponosi winę. Sąd podkreślił, że do uchybień związanych z nieprawidłowym nadaniem skargi doszło pomimo prawidłowego pouczenia o środku zaskarżenia umieszczonym w zaskarżonej decyzji. W zażaleniu na to postanowienie spółka wniosła o jego unieważnienie i przywrócenie terminu zaskarżenia. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca powtórzyła, że uchybienie terminu spowodowane zostało wystąpieniem nadzwyczajnych okoliczności związanych z jej sytuacją finansową i stanem zdrowia wspólników, dodatkowo wskazując, że zaskarżona decyzja wydana została w newralgicznym momencie procesu sądowego o zapłatę wynagrodzenia przez Skarb Państwa, w którym nastąpiła seria przesunięć terminów rozpraw w krótkich odstępach czasu i ważyły się los całego życia wspólników spółki, co w połączeniu z pozostawaniem w stanie ogromnego długotrwałego stresu było przyczyną uchybienia terminu. Wspólnicy skarżącej podkreślili, że są bliscy obłędu i leczą się psychiatrycznie, nie będąc w stanie rzetelnie prowadzić sprawy i normalnie funkcjonować w życiu. Sąd pierwszej instancji uniemożliwił wspólnikom dochodzenie ich praw i w ogóle nie badał, czy ich roszczenie jest uzasadnione – zdaniem autora zażalenia narusza to podstawowe prawa wspólników spółki i jest działaniem niezgodnym z zasadami współżycia społecznego. W dalszej części zażalenia wspólnicy spółki odnieśli odniósł się szerzej do swej sytuacji finansowej i zdrowotnej, wskazali też, że w razie potrzeby dostarczą do sądu natychmiast wszystkie wymagane dokumenty i dowody na przedstawione w zażaleniu stwierdzenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należy uchylić. Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać m.in. podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, co oznacza, że z uzasadnienia orzeczenia powinno jednoznacznie wynikać, z jakich powodów sąd zajął określone stanowisko, a przedstawiony wywód nie powinien budzić wątpliwości co do przyczyn, dla których argumenty strony zostały, bądź nie zostały, uznane za zasadne. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a., na mocy art. 166 tej ustawy, znajduje również zastosowanie do postanowień, w tym postanowień w przedmiocie przywrócenia terminu, zapadających na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. Rzetelne wyjaśnienie przez sąd toku rozumowania prowadzącego do danego rozstrzygnięcia jest szczególnie istotne w przypadku, gdy strona działa w postępowaniu sądowoadministracyjnym bez profesjonalnego pełnomocnika. Odnosząc powyższe do sprawy należy wskazać, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie rozpatruje w wystarczającym stopniu argumentacji przedstawionej przez skarżącą. Wspólnicy spółki wskazywali na swój stan finansów, stan zdrowia (w tym psychicznego), wprowadzenie w błąd przez konstrukcję decyzji (utrudniającą zapoznanie się z pouczeniem). Analiza uzasadnienia postanowienia sądu pierwszej instancji prowadzi do wniosku, że żaden z tych argumentów nie został rzetelnie rozpatrzony. Pierwszy akapit części merytorycznej uzasadnienia postanowienia to przytoczenie treści art. 86 § 1 i art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a., kolejny akapit stanowi teoretyczny wywód na temat tego, jak należy oceniać spełnianie przesłanki braku winy. Dalej sąd stwierdził, że skarżąca "nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez jej winy. Sąd doszedł do przekonania, że okoliczności warunkujące przywrócenie terminu do wniesienia skargi nie zostały spełnione". Kolejny fragment uzasadnienia to przywołanie poglądu z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lipca 2014 r., II OZ 701/14 co do tego, że samo powołanie się na zły stan zdrowia nie przesądza o braku winy. Ostatni akapit (przed powołaniem podstawy prawnej orzeczenia) został poświęcony kwestii błędnego zaadresowania koperty i przesłania skargi bezpośrednio do sądu jako błędów zawinionych przez stronę postępowania. Sąd wskazał, że "do uchybień związanych z nieprawidłowym nadaniem skargi doszło pomimo prawidłowego pouczenia o środku zaskarżenia umieszczonym w zaskarżonej decyzji oraz prawidłowego oznaczenia adresata skargi. Prawidłowe wskazanie w treści skargi organu administracji, za pośrednictwem którego skarżący zamierzała wnieść skargę, nie oznacza jeszcze, iż została ona wniesiona prawidłowo". Konfrontacja rozważań sądu z treścią wniosku skarżącej wskazuje, że: - sąd nie odniósł się w ogóle do kwestii związanych z sytuacją finansową wspólników skarżącej, - "zły stan zdrowia" został przez sąd potraktowany wyłącznie teoretycznie, przez przywołanie fragmentu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak jest jakiejkolwiek argumentacji wskazującej wprost, dlaczego żadne ze stwierdzeń o stanie zdrowia wspólników skarżącej nie może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu (sąd nie rozważył, czy istotne jest np. leczenie psychiatryczne wspólników, czy też wielokrotna hospitalizacja jednego z nich z uwagi na problemy z sercem), - odwołanie się do okoliczności związanych z nieprawidłowym wniesieniem skargi jest o tyle niezasadne, że choć istotnie skarga została wniesiona wprost do sądu, wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony w tym samym czasie, a zatem okoliczność ta nie była podnoszona przez skarżącą (miała miejsce po sporządzeniu wniosku); co więcej, poświęcony tej kwestii fragment rozważań sądu świadczy o wadliwym zapoznaniu się przez sąd z aktami sprawy – powoływanie się na "prawidłowe oznaczenie adresata skargi" i "prawidłowe wskazanie w treści skargi organu administracji, za pośrednictwem którego skarżący zamierzała wnieść skargę" jest chybione w sytuacji, gdy treść skargi (por. k. 3) nie pozostawia wątpliwości co do tego, że jako adresat został wskazany wyłącznie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, a skarżąca w ogóle nie wskazała, że wnosi skargę za pośrednictwem jakiegokolwiek podmiotu trzeciego (tym bardziej prawidłowego organu); w takiej sytuacji trudno dać wiarę, by – zamieszczona w tym samym fragmencie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia – lakoniczna ocena pouczenia o środku zaskarżenia umieszczonym w zaskarżonej decyzji jako "prawidłowego" poprzedzona była rzetelną analizą sądu w tym względzie, - sąd nie odniósł się do argumentacji skarżącej co do jej wątpliwości na temat pouczenia o zaskarżeniu decyzji, Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że zaskarżone postanowienie nie spełnia wymogów z art. 141 § 4 p.p.s.a., jego treść nie potwierdza bowiem, by wniosek skarżącej został poddany rzetelnej ocenie pod kątem spełniania przesłanek z art. 86 i art. 87 p.p.s.a. Stąd też konieczne jest ponowne rozpoznanie wniosku, w ramach którego sąd pierwszej instancji powinien w sposób szczegółowy odnieść się do argumentacji podniesionej przez skarżącą, która w jej ocenie świadczy o braku winy w uchybieniu terminu. Z uwagi na to, że wniosek będzie podlegał ponownemu badaniu, Naczelny Sąd Administracyjny za zasadne uznał wskazanie, że sąd pierwszej instancji powinien dodatkowo ocenić, czy o braku winy skarżącej może ewentualnie świadczyć powoływana w zażaleniu okoliczność równoległego prowadzenia istotnego dla skarżącej procesu sądowego o zapłatę, co wiązało się z ogromnym długotrwałym stresem wspólników. Mając na względzie występowanie przez skarżącą w niniejszym postępowaniu bez profesjonalnego pełnomocnika Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje równocześnie, że w toku postępowania wpadkowego o przywrócenie terminu to na stronie domagającej się pozytywnego rozpatrzenia jej wniosku ciąży obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu (por. art. 87 § 2 p.p.s.a.). Jeśli zatem skarżąca dysponuje (jak wskazuje w zażaleniu) dokumentami i dowodami na przedstawione przez siebie stwierdzenia, to powinna je przedstawić, a nie oczekiwać na wezwanie sądu w tym zakresie. Ze wskazanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowieni i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.