II SA/Kr 1742/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Szkodzińska (spr.) Sędziowie: WSA Mariusz Kotulski WSA Iwona Niżnik-Dobosz Protokolant: Katarzyna Paszko-Fajfer po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2015 r. sprawy ze skargi Z.R. , A.R.-G. i M.M. na decyzję Wojewody z dnia 31 października 2014 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala. Uzasadnienie: Decyzją z dnia 16 grudnia 2013 r. ([...] ) na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., nr 102, poz. 561 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku Z.R. , A.R.-G. i M.M. Starosta K. orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] obj. księgą wieczystą nr [...] poł w obr. [...] m. K. na rzecz Z.R. , A.R.-G. i M. M. . Organ administracji podał, co następuje: Orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 27 grudnia 1952 r. na rzecz Skarbu Państwa wywłaszczono parcele: l. kat. [...] i l. kat.[...] z przeznaczeniem dla realizacji narodowych planów gospodarczych - pod budownictwo przemysłowe. Prawo własności przedmiotowych parcel przysługiwało J. z B.K. Na skutek kolejnych podziałów wywłaszczonych parcel doszło do zmian ewidencyjnych: obecna działka nr [...] o pow. 0,0301 ha mieści się w granicach wywłaszczonych orzeczeniem z dnia 27 grudnia 1952 r. parcel: 1. kat. [...] i 1. kat. [...] . Obecnie działka ta stanowi własność Gminy K. Z.R. , A.Z.-G. i M.M. na podstawie aktu notarialnego z dnia 29 stycznia 1993 r. rep. A nr [...] nabyły od J.K. między innymi parcele: l. kat. [...] i l. kat. [...] powstałe z podziału parceli l. kat. [...] i l. kat. [..] (przejętych na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem z dnia 27 grudnia 1952 r.). J.K. w momencie sporządzenia aktu notarialnego z dnia 29 stycznia 1993 r. rep. [...] nie była właścicielem parcel: l. kat.[...] i l. kat. [...] Potwierdzeniem powyższego jest wpis w księdze wieczystej nr [...] do której odłączono parcele: 1. kat. [...] i 1. kat. [...] z księgi wieczystej nr [...] , a podstawą nabycia jest orzeczenie o wywłaszczeniu z dnia 27 grudnia 1952 r., które ujawniono w ww. księdze wieczystej w dniu 21 lipca 1994 r. Przepis art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w sposób precyzyjny określa krąg podmiotów, mogących żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a więc mających czynną legitymację procesową w postępowaniu administracyjnym w tej sprawie. Zgodnie z tym przepisem legitymację taką posiada poprzedni właściciel nieruchomości, a w razie jego śmierci spadkobierca. Zwrot wywłaszczonej nieruchomości może nastąpić jedynie na rzecz byłego właściciela lub jego spadkobiercy, a nie na rzecz osoby, która po wywłaszczeniu nabyła nieruchomość od osoby wywłaszczonej. Złożenie wniosku o zwrot nieruchomości przez osoby, które nie wykazały uprawnienia do występowania z takim roszczeniem, w myśl przepisu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi zaś negatywną przesłankę do zwrotu nieruchomości. Od powyższej decyzji odwołanie złożyli Z.R. , A.Z.-G. i M.M. zarzucając naruszenie przepisów art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że następcy prawni poprzedniego właściciela, którzy nabyli wywłaszczoną nieruchomość działając w zaufaniu do treści księgi wieczystej nie mają legitymacji do żądania zwrotu w sytuacji, gdy działali w dobrej wierze, a zawarta umowa sprzedaży była ważna, co ma ten skutek, że wszystkie prawa do nieruchomości skutecznie przeszły na nabywców; art. 3 i 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece przez ich niezastosowanie, a co za tym idzie pominięcie okoliczności, że wnioskodawcy nabyli nieruchomość odpłatnie w zaufaniu do treści księgi wieczystej, w związku z czym chronieni byli rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych; art. 7, 77 i 80 kpa przez dokonanie błędnych, niepełnych ustaleń faktycznych w sprawie i przyjęcie, że osobami uprawnionymi do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości są spadkobiercy J. z B.K. , w sytuacji gdy J. z B.K. skutecznie zbyła swoje prawo do nieruchomości na rzecz wnioskodawców, a co za tym idzie zwrot nieruchomości spadkobiercom J.K. pozbawiony byłby jakichkolwiek podstaw i godziłby zarówno w zasadę ochrony praw nabytych jak również w konstytucyjną zasadę państwa prawa. Decyzją z dnia 31 października 2014 r. [...] na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., nr 102, poz. 561 ze zm.) oraz art. 138 §1 pkt 1 kpa Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podzielił ustalenia i oceny organu I instancji. Wskazał organ, że zgodnie z art. 136 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami legitymację procesową w sprawie o zwrot wywłaszczonych nieruchomości posiadają poprzedni właściciele nieruchomości lub ich spadkobiercy lub też osoby, które nabyły spadek lub udział w spadku. Wykluczona została możliwość wysuwania żądań o zwrot wywłaszczonych nieruchomości przez następców prawnych byłych właścicieli np. przez osoby, którym byli właściciele zbyli roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości albo na których rzecz dokonali jego cesji. Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest uprawnieniem podmiotowym ściśle powiązanym z wywłaszczeniem, a wskazanie w przepisie jako uprawnionych tylko byłych właścicieli i ich spadkobierców zharmonizowane jest z zasadą, że w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości ma także zostać zwrócone wypłacone z tytułu wywłaszczenia odszkodowanie oraz ewentualnie oddana ma zostać przyznana w ramach odszkodowania nieruchomość zamienna. Ponieważ wnioskodawczynie nie wykazały swojej legitymacji do występowania z wnioskiem o zwrot nieruchomości zaistniała negatywna przesłanka do zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Na powyższe rozstrzygnięcie Z.R. , A.Z.-G. i M.M. złożyły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, powtarzając zarzuty odwołania. Podnieśli nadto, że zastosowana przez organy administracji interpretacja przepisów art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami jest nie do pogodzenia z wolą ustawodawcy oraz z podstawowymi zasadami porządku prawnego i konstytucyjną zasadą ochrony własności. W przypadku bowiem zwrotu nieruchomości spadkobiercom J.B.K. która powołując się na prawo własności ujawnione w księdze wieczystej, nieruchomość tę sprzedała skarżącym odpłatnie – doszłoby do bezpodstawnego wzbogacenia tych spadkobierców kosztem skarżących. Na podstawie ww. umowy skarżące zostały wpisane w dziale II księgi wieczystej, jako właściciele tej nieruchomości. Wpis ten został częściowo zmieniony dopiero na skutek ujawnienia decyzji wywłaszczeniowej, która obejmowała część przedmiotowych działek, a co za tym idzie faktycznie to skarżącym odjęto prawo własności przedmiotowej nieruchomości. Przed ujawnieniem praw Skarbu Państwa (Gminy) to skarżące figurowały bowiem jako właścicielki przedmiotowej nieruchomości, a co za tym idzie to skarżącym przysługuje roszczenie o jej zwrot. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wyrażony przez organy pogląd co do katalogu podmiotów uprawnionych do domagania się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w całości przez Sąd jest podzielany. Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r. o zwrot nieruchomości może ubiegać się tylko poprzedni właściciel lub jego spadkobierca . Sens tej regulacji sprowadza się do tezy, że żądanie zwrotu przysługuje temu, komu uprzednio prawo własności zostało odjęte (względnie jego spadkobiercy). W rozplanowanej sprawie skarżącym prawo własności odjęte nie było. Z całą pewnością w dacie wywłaszczenia skarżący nie byli właścicielami przedmiotowej nieruchomości, nie są też spadkobiercami osoby, która tym właścicielem była. Te fakty są w zupełności wystarczające dla pozytywnej oceny zaskarżonej decyzji. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostają przywoływane przez skarżących okoliczności mające uzasadniać ich prawa do nieruchomości. Zawarta po dacie wywłaszczenia umowa sprzedaży, na podstawie której skarżący mieli nabyć od J.K. także nieruchomość wywłaszczoną, nie mogła wywrzeć skutku wstecznego. Bezwzględnie więc w dacie wywłaszczenia właścicielką pozostawała J.K. Zarzuty skargi o naruszeniu prawa własności zostały nietrafnie ulokowane. Skarżący żądania zwrotu nie wiążą w istocie z odjęciem im prawa własności w drodze wywłaszczenia, lecz ze zmianą wpisów w księgach wieczystych. Ich zdaniem, skoro nabyli całą (obejmującą także wywłaszczoną wcześniej część) nieruchomość działając w zaufaniu do księgi wieczystej, a następnie zostali do księgi wpisani jako jej właściciele, to niedopuszczalne było odłączenie części tej nieruchomości w związku z ujawnieniem decyzji o wywłaszczeniu. W rzeczywistości więc nie chodzi o spór dotyczący przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, lecz o skuteczność umowy sprzedaży i prawidłowość dokonanych w księgach wieczystych wpisów, a tego rodzaju sporów organ administracji nie rozstrzyga. Ewentualne ich rozstrzygnięcie dla wydania zaskarżonej decyzji było obojętne. Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę, jako nieuzasadnioną, należało oddalić.