I FZ 227/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maria Dożynkiewicz, , , po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 maja 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 3857/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 21 października 2014 r., nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług wysokości zobowiązania podatkowego za miesiące od stycznia do sierpnia 2012 r. oraz kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za wrzesień i listopad 2012 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z 14 maja 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 3857/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 21 października 2014 r., w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług wysokości zobowiązania podatkowego za miesiące od stycznia do sierpnia 2012 r. oraz kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za wrzesień i listopad 2012 r. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, iż skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że dysponuje bardzo skromnym dochodem ze stosunku pracy w wysokości 1 237,60 zł, działalność gospodarczą zlikwidował z dniem 30 listopada 2014 r. na skutek działania organów podatkowych, oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności, jest zadłużony na kwotę 2 318 931,85 zł. W 2012 r. została zniesiona wspólność majątkowa małżeńska między skarżącym a jego żoną i od tamtego czasu nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. We wrześniu 2014 r. żona skarżącego złożyła pozew o alimenty. Skarżący oświadczył ponadto, że ma czwórkę dzieci, ale nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Do wniosku załączył zaświadczenia oraz dokumenty. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), został on wezwany do złożenia dodatkowych dokumentów. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący oświadczył, że nie ponosi żadnych wydatków związanych z utrzymaniem domu, sprawa o alimenty została odroczona, a dom jest własnością jego żony, jako kierownik ds. transportu bardzo często przebywa w delegacji. Tym samym w sposób ograniczony ma kontakt z rodziną i faktycznie z nią nie mieszka. Wobec skarżącego prowadzone są postępowania egzekucyjne. Każde wolne środki przeznacza na spłatę długów. Skarżący wskazał, że zestawienie na koniec prowadzenia działalności gospodarczej jest mylące. Dochód w kwocie 104 496 zł jest wynikiem księgowym, a nie wynikiem finansowym firmy. Mając takie pieniądze nie zamykałby działalności i miałby środki na uiszczenie wpisu. Do pisma załączył zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, informację o zamknięciu rachunku bankowego, kopie z podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Sąd pierwszej instancji, powołując się na art. 245, art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. podkreślił wyjątkowość instytucji prawa pomocy i to, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, że strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd zwrócił uwagę, że skarżący prowadził działalność gospodarczą, z tytułu której w 2013 r. uzyskał przychód w wysokości ponad 3,6 mln zł, co świadczyło, iż w tym okresie działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego była znacznych rozmiarów. Z dokumentów nadesłanych przez skarżącego, a dotyczących roku 2014 wynika, że za ten okres przychody z działalności również były bardzo wysokie. Wyniosły one ponad 3 mln złotych. Jeszcze w listopadzie 2014 r., tj. w ostatnim miesiącu prowadzenia działalności skarżący uzyskał przychód w wysokości 209 412,02 zł. Dochód z działalności za 2014 r. wyniósł 104 496,36 zł. Z uzasadnienia pozwu żony skarżącego o alimenty wynikało, że miesięczny dochód netto z działalności prowadzonej przez skarżącego wynosił ponad 5 000 zł. Ponadto Skarżący od grudnia 2013 r. uzyskuje również dochód ze stosunku pracy w wysokości ok. 1 200 zł netto. Sąd podniósł, iż skarżący, mimo wezwania, nie przedstawił miesięcznego zestawienia swoich dochodów z niezbędnymi wydatkami, w tym na utrzymanie domu, opłaty za media, wyżywienie, partycypację w utrzymaniu dzieci. Skarżący wyjaśnił jedynie, że nie ponosi żadnych wydatków związanych z utrzymaniem domu. Z jego pisma wynika również, że nie łoży na dzieci, aktualnie nie wynagradza również pełnomocnika. W efekcie powyższego w ocenie Sądu pierwszej instancji tak zobrazowana przez skarżącego sytuacja finansowa i majątkowa nie pozwalała na dokonanie innej oceny niż stwierdzenie niewykazania przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W zażaleniu skarżący podniósł, że łączna kwota wpisów sądowych dla dwóch spraw wynosi 13 332 zł, a następnie przedstawił miesięczne zestawienie wydatków z którego wynika, iż dobrowolne wydatki na dzieci wynoszą 300 zł, jedzenie – 500 zł, przejazdy – 200 zł, środki czystości, ubrania, środki higieny osobistej – 100 zł. Skarżący podał także, iż w związku z wykonywana pracą zdarzają się przychody w postaci nadwyżki w rozliczeniu delegacji służbowych w średniej wysokości 300 zł miesięcznie. Aby zobrazować swoją sytuacje materialną skarżący powołał się na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z 30 kwietnia 2015 r., w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Podał także, iż jego małżonka nie znała i nie zna jego sytuacji finansowej w związku z ustanowioną rozdzielnością majątkową. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący nie spełnił warunków do przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania tego prawa. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że wyłączona jest na gruncie omawianej instytucji zasada oficjalności, czyli działania sądu z urzędu, więc to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zasadniczo zależy, od tego jak sąd oceni to, co zostanie przez stronę wykazane. Strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji wykorzystał swoje prawo nadane mu w art. 255 p.p.s.a. i wezwał skarżącego o nadesłanie dodatkowych dokumentów, a także wskazał jakie to mają być dokumenty. Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie, skarżący mimo wezwania, nie przedłożył wyciągu rachunku bankowego na które wpływa wynagrodzenie za prace oraz zestawienie kosztów jakie ponosi. Jak wynika z akt sprawy, skarżący złożył informację o rachunku, który został zamknięty z dniem 16 stycznia 2015 r., jednakże rachunek ten prowadzony był dla K. J. A. A. Skoro skarżący nie przedstawił wszystkich żądanych dokumentów, które wskazywałyby w sposób niebudzący wątpliwości jaka jest jego sytuacja majątkowa, to Sąd pierwszej instancji miał pełne podstawy ocenić wniosek jako niezasadny, bowiem nie mógł przeprowadzić pełnej analizy posiadanych przez niego środków. W takiej sytuacji skarżący powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że wykazał przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd pierwszej instancji analizując informacje przedłożone przez skarżącego położył nacisk na niewypełnienie w pełni wezwania o przedstawienie dodatkowych dokumentów i złożenie oświadczeń dotyczących stanu majątkowego oraz na uzyskiwane dochody w tym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, wskazując dokładnie, dlaczego uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie wpisu sądowego od skargi. W tym zakresie zwrócono uwagę na okoliczność, iż z prowadzonej działalności gospodarczej, w 2013 r. przychód wyniósł 3,6 mln zł, a w 2014 r. ponad 3 mln zł, natomiast dochód za 2014 r. wyniósł 104 496,36 zł, w listopadzie 2014 r., to jest w ostatnim miesiącu prowadzenia działalności gospodarczej przychód wyniósł 209 412,02 zł. Nadto z uzasadnienia pozwu żony skarżącego o alimenty wynika, że miesięczny dochód skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej wynosił 5 000 zł. Skarżący ze stosunku pracy od grudnia 2013 r., uzyskuje przychód w wysokości ok. 1 200 zł. Biorąc pod uwagę wysokość dochodów jakie uzyskiwał skarżący słusznie Sąd pierwszej instancji przyjął, iż był on w stanie wygospodarować środki na zabezpieczeni kosztów wpisu sądowego od skargi. Skarżący decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z 21 października 2014 r., otrzymał 24 października 2014 r., czyli w czasie prowadzenia działalności gospodarczej, z której jak już wskazano osiągał dochód znacznie przewyższający wpis od skargi. Rację miał zatem Sąd pierwszej instancji uznając, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej uniemożliwiającej mu samodzielne pokrycie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 8 852 zł. Powyższej oceny nie mogła też zmienić argumentacja zażalenia, albowiem celem tego środka odwoławczego jest zakwestionowanie postanowienia Sądu pierwszej instancji. Wobec tego przy rozpoznawaniu zażalenia co do zasady miarodajny jest stan sprawy, jaki istniał w dacie wydawania rozstrzygnięcia WSA. Zdarzenia, które nastąpiły po wydaniu wspomnianego rozstrzygnięcia – skoro, co oczywiste, nie były znane WSA – nie mogą zasadniczo stanowić argumentu przemawiającego za wadliwością zaskarżonego postanowienia. Zatem znane Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu fakty dotyczące kosztów jakie ponosi skarżący oraz umorzenia postępowania egzekucyjnego nie mają znaczenia dla oceny zgodności z prawem postanowienia Sądu pierwszej instancji. Należy również podkreślić, że argumentem w niniejszej sprawie nie może być powołanie się przez skarżącego na wielość spraw sądowych i konieczność uiszczenia wielu wpisów. Sam bowiem fakt prowadzenia wielu postępowań nie może spowodować automatycznie zwolnienia strony z ponoszenia kosztów sądowych. Skoro skarżącego obciążał obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., z którego to obowiązku w rzetelny sposób się on nie wywiązał, nie realizując wezwania skierowanego do niego w trybie z art. 255 p.p.s.a., a fakt ten nie był na etapie zażalenia w żaden sposób kwestionowany, należy uznać, że skarżący nie wykazał, by błędna była konkluzja sądu pierwszej instancji co do niewykazania w okolicznościach sprawy spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uwagi na powyższe oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.