I OSK 2491/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Banasiewicz sędzia NSA Jan Paweł Tarno (spr.) sędzia del. WSA Iwona Niżnik - Dobosz Protokolant starszy asystent sędziego Małgorzata Ziniewicz po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2015 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 28 maja 2015 r. sygn. akt IV SAB/Wr 62/15 w sprawie ze skargi R. S. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Środzie Śląskiej udostępnienia informacji publicznej postanawia: odrzucić zażalenie. Postanowieniem z 28 maja 2015 r., IV SAB/Wr 62/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpoznaniu sprawy ze skargi R. S. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Środzie Śląskiej w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej: I. umorzył postępowanie sądowoadministracyjne, II. stwierdził, że bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w Środzie Śląskiej nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa, III. przyznał radcy prawnemu K. S.–T. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 23 % podatku VAT tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli postępowanie z innych przyczyn, niż wymienione w pkt 1 i 2 stało się bezprzedmiotowe. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, ponieważ 13 marca 2015 r. Prezes Sądu Rejonowego w Środzie Śląskiej wydał decyzję odmawiającą skarżącemu udostępnienia informacji publicznej przetworzonej. Podstawą prawną rozpoznania wniosku w udzielenie informacji publicznej jest ustawa z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 782 ze zm.) – dalej u.d.i.p. Art. 13 tej ustawy stanowi, że udostępnienie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2 (ust. 1). Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1 podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku. Pomiędzy stronami nie było sporu co do tego, że żądana przez skarżącego informacja jest informacją publiczną. Poza sporem pozostaje również i to, że Sąd Rejonowy w Środzie Śląskiej jest w myśl art. 4 u.d.i.p. podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej. Tym samym zobowiązany organ nie wydał decyzji w terminach określonych w art. 13 ust. 1 i 2 u.d.i.p., bo nastąpiło to dopiero [...] marca 2015 r. Zatem na dzień wniesienia skargi, datowanej na 19 stycznia 2015 r. organ pozostawał w bezczynności. Na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na bezczynność (...) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisów prawa. Takiego zobowiązania Sąd w dacie wyrokowania nie mógł nałożyć albowiem w obrocie prawnym istniała już decyzja z [...] marca 2014 r. W związku z powyższym na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a należało postępowanie w sprawie stwierdzenia bezczynności umorzyć. Postanowieniem tym objęty jest również wniosek skarżącego w przedmiocie ukarania grzywną. Z uwagi na art. 149 § 1 p.p.s.a. zdanie ostatnie Sąd orzekł, że bezczynność w tym postępowaniu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Przede wszystkim Sąd Rejonowy zareagował na wniosek w terminie 14 dni, przez cały okres postępowania do czasu wydania decyzji toczyło się postępowanie w niniejszej sprawie. Wyjaśniono intencje skarżącego, w jakich sprawach domagał się udostępnienia wyroków. Wynikało to z faktu, że Sąd nie posiadał możliwości czasowych i osobowych, aby zrealizować pilnie wniosek. Spraw do przygotowania było jak wynika z przesłanej korespondencji około 60 (wyroków z uzasadnieniem), a tylko część z nich była zarejestrowana w systemie elektronicznym. Przygotowanie spraw, szczególnie nie ujętych w systemie, ich anonimizacja niewątpliwie wymagała dużego nakładu pracy. Realizacja tego wniosku wiązała się z opóźnieniami wykonywania bieżącej pracy Sądu. Do realizacji wniosku oddelegowano jednego sędziego. Ponadto działanie skarżącego można rozważać w kontekście nadużycia prawa. Z bazy orzecznictwa Wojewódzkich Sądów Administracyjnych wynika, że skarżący do wielu sądów w Polsce składa liczne wnioski o udzielenie informacji publicznej. Z wniosku z 26 maja 2014 r. wynika, że ma przygotowaną ogólną treść wniosku a dopisuje tylko datę, kolejny Sąd i nowy symbol spraw, których domaga się doręczenia. Powyższe okoliczności nie tylko dają podstawę do stwierdzenia, że nie miało miejsca rażące naruszenie prawa, ale również do stwierdzenia, że brak jest podstaw do wymierzenia organowi grzywny (art. 149 § 2 p.p.s.a.). Od powyższego postanowienia wniósł zażalenie R. S., zaskarżając je w części oznaczonej nr I. i II. oraz wnosząc o jego zmianę w zaskarżonej części poprzez uwzględnienie w całości wniosków Skarżącego, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego w tym podatku VAT pełnomocnika z urzędu, radcy prawnego, prowadzącego działalność gospodarczą w formie kancelarii prawnej. Jednocześnie pełnomocnik oświadczył, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu nie zostały opłacone w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono rażące naruszenie przepisów: 1) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez niezastosowanie art. 1 ust. 1, w związku z art. 2 ust. 1, art. 4 ust. 1 pkt 1, art. 5 ust. 3 oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a tiret pierwszy, a także art. 13 ust. 1 u.d.i.p. w sytuacji, gdy informacje o które wnioskował Skarżący podlegały udostępnieniu i powinny mu zostać udostępnione na zasadach i w terminie wskazanym w ustawie, a także, poprzez niewłaściwą wykładnię, naruszenie art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie charakter informacji był przetworzony. 2) postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, bo Wojewódzki Sąd Administracyjny winien był uwzględnić skargę, uchylając decyzję w całości. Sąd dokonał błędnej oceny, że postępowanie sądowoadministracyjne stało się bezprzedmiotowe i błędnie umorzył postępowanie sądowoadministracyjne na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że w przedmiotowej sprawie miało miejsce, poprzez ich niezastosowanie, naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przepisów: a) art. 1. ust. l. u.d.i.p., b) art. 2. ust. l u.d.i.p., c) art. 4. ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., d) z art. 5 ust. 3 u.d.i.p., e) art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a tiret pierwszy u.d.i.p., z przytoczeniem treści powyższych przepisów, jednakże bez wyjaśnienia, dlaczego te przepisy miałyby mieć zastosowanie w postępowaniu przed sądem administracyjnym ze skargi na bezczynność. Dodano, że art. 5. u.d.i.p. stanowi o ograniczeniach prawa do informacji publicznej, które jednakże w przedmiotowej sprawie nie znajdują zastosowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu dokonał błędnej oceny, przyjmując, że poprzez wydanie przez Prezesa Sądu Rejonowego w Środzie Śląskiej decyzji o odmowie udzielenia Skarżącemu informacji publicznej całe postępowanie stało się bezprzedmiotowe. W przedmiotowej sprawie naruszony został art. 3 ust. 1 u.d.i.p., poprzez jego niewłaściwą wykładnię. Kwestionowanie prawa Skarżącego do uzyskania informacji publicznej, w sytuacji, gdy żądane informacje nie należą do zakresu informacji, których udostępnienie podlega ustawowemu ograniczeniu, jest rażącym naruszeniem przepisów wspomnianej ustawy, podobnie rozumieć należy próby wymuszania zawężenia zakresu żądanych informacji. Informacje, o których udostępnienie wnioskował Skarżący podlegały udostępnieniu. Działania podjęte przez organ w toku rozpatrywania wniosku, w tym ustalenie przez niego kwoty, jaką zgodnie z art. 15 u.d.i.p. powinien był uiścić Skarżący, stanowi tego faktu dodatkowe potwierdzenie. Tym samym, oparcie się przez organ przy wydaniu decyzji, wydanej co należy podkreślić wiele miesięcy po złożeniu wniosku o udostępnienie informacji publicznej, o art. 3 ust. I pkt I u.d.i.p. oraz stwierdzenie, że "w przypadku nie szczególnego interesu publicznego przemawiającego za udostępnieniem informacji, wydana zostanie decyzja o odmowie udostępnienia informacji publicznej przetworzonej" stanowi próbę obejścia obowiązku udostępnienia żądanych informacji. Sąd I instancji błędnie przyjął, że w przedmiotowej sprawie charakter informacji był przetworzony. Zgodnie z orzecznictwem w tym zakresie informacja przetworzona jest jakościowo nową informacją, nieistniejącą dotychczas w przyjętej treści i postaci. Fakt czasochłonnego procesu odnajdywania żądanej informacji, czy też jej porządkowania, nie stanowi o przetworzeniu informacji publicznej, albowiem taka informacja nie jest informacją nową – zob. wyroki WSA w Łodzi z 9 października 2014 r., II SA/Łd 812/14; WSA w Lublinie z 18 września 2014 r. II SAB/Lu 267/14, WSA w Białymstoku z 29 lipca 2014 r. II SA/Bk 465/14; WSA w Szczecinie z 26 czerwca 2014 r. I SA/Sz 211/14 czy WSA w Warszawie z 12 marca 2014 r., VIII SA/Wa 997/13. Działania podejmowane przez organ w toku rozpatrywania wniosku o udostępnienie informacji publicznej były bezzasadnie rozciągnięte w czasie, co stanowiło rażące naruszenie art. 13 u.d.i.p. NSA w wyroku z 11 marca 2015 r., I OSK 934/14 stwierdza, że "Bezczynność występuje wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie, lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności. Dla dopuszczalności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty, lub czynność nie została dokonana, a w szczególności czy bezczynność organu spowodowana została zawinioną lub niezawinioną opieszałością organu w ich podjęciu lub dokonaniu, czy też wiąże się z przeświadczeniem organu, że stosowny akt lub czynność w ogóle nie powinna zostać dokonana wyrażającym się np. w odmowie wydania decyzji w związku z błędnym przekonaniem organu, że załatwienie sprawy nie wymaga jej wydania." Podkreślono, że WSA we Wrocławiu sam stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że na dzień wniesienia skargi, datowanej na 19 stycznia 2015 r. Prezes Sądu Rejonowego w Środzie Śląskiej pozostawał w bezczynności. Wskazanie zatem przez Skarżącego w skardze naruszenia art. 16 ust. 1 u.d.i.p., poprzez niezastosowanie było w momencie składania skargi w pełni uzasadnione. W błędnej ocenie Sądu I instancji, czynności podjęte przez Prezesa Sądu Rejonowego w Środzie Śląskiej miały na celu udzielenie odpowiedzi na wniosek. Tymczasem czynności podejmowane przez organ, znacznie przekraczające termin ustawowej odpowiedzi, miały na celu wymuszenie ograniczenia zakresu żądanych informacji przez Skarżącego. Wszak przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej nie nakładają na wnioskodawcę obowiązku zawężania zakresu żądanych informacji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 173 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), obowiązującego w dacie wniesienia zażalenia (9 lipca 2015 r.), wydane przez wojewódzki sąd administracyjny wyroki lub postanowienia kończące postępowanie w sprawie podlegały zaskarżeniu w drodze skargi kasacyjnej, chyba że przepis szczególny stanowił inaczej. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 28 maja 2015 r., IV SAB/Wr 62/15 jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie, a jednocześnie w dacie wniesienia zażalenia nie było przepisu szczególnego, który stanowiłby inaczej. Podlegało ono zatem zaskarżeniu skargą kasacyjną, co oznacza, że zaskarżenia tego postanowienia zażaleniem było niedopuszczalne. Należy nadmienić, że Sąd I instancji nie miał obowiązku udzielenia skarżącemu stosownych wskazówek co do czynności procesowych niezbędnych do zaskarżenia wydanego w sprawie postanowienia, ponieważ w postępowaniu pierwszoinstancyjnym działał on przez pełnomocnika będącego radcą prawnym (art. 6 p.p.s.a.). Powyższy wyjątek od zasady udzielania stronie przez sąd administracyjny niezbędnej pomocy prawnej opiera się na założeniu, że powierzenie czynności procesowych wykwalifikowanemu prawnikowi (adwokatowi lub radcy prawnemu) zapewni stronie odpowiedni poziom merytoryczny i formalny tych czynności, umożliwiający Sądowi II instancji dokonanie kontroli zaskarżonego orzeczenia. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł uznać wniesionego w niniejszej sprawie zażalenia za skargę kasacyjną, ponieważ podniesione w nim zarzuty nie są podstawami kasacyjnymi w rozumieniu art. 174 p.p.s.a. Tym samym wniesione zażalenie nie spełnia przewidzianego w art. 176 p.p.s.a. wymagania przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał zażalenie za niedopuszczalne i na podstawie art. 180 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.