II GZ 303/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 23 kwietnia 2015 r. sygn. akt II SA/Bd 1378/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego w W. z dnia [...] października 2014 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2015 r. przyznał prawo pomocy M. K. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz oddalił wniosek w pozostałym zakresie tj. ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że uwzględniając fakt, uzyskiwania stałego dochodu przez skarżącego i jego wysokości, przy jednoczesnym zaniechaniu przez skarżącego wykazania zestawienia miesięcznych wydatków niezbędnych dla utrzymania skarżącego i córek, sąd podziela wniosek skarżącego o zwolnienie go z ponoszenia kosztów sądowych. Jednakże, zaznaczyć trzeba, iż skarżący mocno akcentuje koszty utrzymania córek i ich nauki, które to koszty w ocenie Sądu I instancji odbiegają od rzeczywiście ponoszonych wydatków, gdyż ksiązki i przybory szkolne z reguły kupowane są jednokrotnie na początku roku akademickiego czy szkolnego i później już nie generują tak wysokich kosztów. Odnosząc się do argumentów skarżącego, iż ponosi comiesięczne wysokie koszty ogrzewania w wysokości [...] zł, Sąd I instancji wskazał, że kwota wskazana przez skarżącego jest również wygórowana i nie poparta żadnymi dowodami a jednocześnie Sąd zaznaczył, że sezon grzewczy już się zakończył. Reasumując, Sąd I instancji uznał, że skarżący nie wykazał, iż jego sytuacja jest tak trudna, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jednakże mając na uwadze wysokość uzyskiwanego przez skarżącego świadczenia oraz zasady doświadczenia życiowego i przeciętnych wydatków koniecznych dla utrzymania czteroosobowej rodziny, Sąd uznał, że przyznanie ze środków budżetowych prawa pomocy w zakresie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w całości, pozwala skarżącemu na wygospodarowanie z własnych dochodów środków na pełnomocnika profesjonalnego - radcy prawnego lub adwokata. M. K. złożył zażalenie na powyższe postanowienie zaskarżając odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że przedłożonymi dowodami ponad wszelką wątpliwość wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, w tym zastępstwa pełnomocnika profesjonalnego – bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Nadto zaznaczył, iż zaskarżony przedmiot sprawy do WSA w B. jest skomplikowany prawnie i faktycznie, toteż bez ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, nie będzie w stanie dochodzić swoich praw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy podnieść, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy trafnie wskazał, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zasadą jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu przez każdą ze stron (art. 199 p.p.s.a.). Prawo pomocy, zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a., może być przyznane stronie wyłącznie na jej wniosek, zaś przesłanką uwzględnienia wniosku jest wykazanie przez wnioskodawcę, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (w sytuacji, gdy ubiega się o pomoc w zakresie całkowitym - art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (gdy ubiega się o prawo pomocy w zakresie częściowym - art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, LEX nr 302281). Oceniając zaś zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między tymi interesami (na konieczność zachowania proporcji między interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997r. w sprawie Brualla Gómez de la Torre przeciwko Hiszpanii). Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym musi wykazać, iż mimo poczynienia wszelkich możliwych oszczędności i ograniczenia wydatków do niezbędnych, nie może zgromadzić środków na poniesienie kosztów postępowania lub ich części. Skarżący w niniejszej sprawie przedstawił szczegółowe dokumenty swoich dochodów poprzez złożenie do akt sprawy deklaracje PIT, historię rachunku bankowego z ostatnich trzech miesięcy, zaświadczenia z Urzędu Pracy dot. żony skarżącego oraz swoje oświadczenie o nieposiadaniu majątku jak również wyliczenie o kosztach utrzymania i opłacenia edukacji córek. Jednakże rację ma WSA w B., iż przedstawione wyliczenia wydatków edukacyjnych są ponoszone przez skarżącego raz do roku – na początku rozpoczęcie roku szkolnego/akademickiego. Aczkolwiek biorąc pod uwagę osiągane dochody skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. przyznał prawo pomoc w postaci zwolnienia z ponoszenia z kosztów sądowych, natomiast dodatkową pomoc prawną w postaci radcy prawnego czy adwokata skarżący ze swoich dochodów winien sam opłacić. Tym samym Sąd I instancji uznał, iż skarżący dysponuje środkami finansowymi, które mógłby przeznaczyć na pełnomocnika profesjonalnego z własnego wyboru. Ponadto w rozpoznawanej sprawie zaznaczyć trzeba, że skarżący uzyskuje przychód wraz z kosztami uzyskania przychodu (prowadzi działalność gospodarczą pod firmą – M. K. A.-M. T.) co oznacza, że skarżący winien sam zatroszczyć się o pełnomocnika tym bardziej, iż prowadząc samodzielną działalność gospodarczą wydatki profesjonalnego pełnomocnika będą stanowić również koszt działalności gospodarczej. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że na stronie która ubiega się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika profesjonalnego z urzędu spoczywa ciężar dowodu. Ze zwrotu w wymienionym przepisie "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w trudnej sytuacji, która umożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji szczegółowo zbadał a następnie prawidłowo przyjął, że sytuacja majątkowa M. K. umożliwia skarżącemu samodzielne opłacenie profesjonalnego pełnomocnika z posiadanych i uzyskiwanych dochodów działalności gospodarczej. Trzeba pamiętać, że instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów, które ze względu na trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania i brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji, trafnie ocenił powyższe okoliczności jako uzasadniające oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. NSA zauważa, że wnosząc zażalenie skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA, które mogłyby spowodować przyznanie jemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uwagi na powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.