III SA/Po 507/13

Dnia 17 lipca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Marzenna Kosewska Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2013 roku przy udziale sprawy ze skargi A. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2013r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę Decyzją z dnia [...] listopada 2012 roku nr [...], skierowaną do A. R., Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...], na podstawie art. 28 ust. 1-3b i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, odmówił umorzenia odsetek od nieuregulowanych składek na ubezpieczenie społeczne za okres 01/2001, 03/2001-12/2001 w kwocie 22.506 zł oraz odsetek od nieuregulowanych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 05/2001-12/2001 w kwocie 3.881 zł, w punkcie drugim decyzji, na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, organ odmówił umorzenia odsetek od nieuregulowanych składek za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne za okres 12/2001 w kwocie 1.167 zł oraz odsetek od nieuregulowanych składek za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 05/2001-12/2001 w kwocie 851 zł. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że A. R., urodzony w 1935 roku, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną Cz. R. Zobowiązany pobiera świadczenia emerytalne, które po potrąceniach egzekucyjnych, w kwocie 1.252,85 zł miesięcznie (podstawa wymiaru 2.401,35 zł). żona zobowiązanego również pobiera świadczenia emerytalne (netto miesięcznie - 848,26 zł, podstawa wymiaru – 1.231,38 zł). Zobowiązany oświadczył, że ponosi stałe miesięczne wydatki w wysokości 635,20 zł (woda -15,40 zł, gaz – 123,65 zł, prąd - 496,15 zł). Wydatki związane z leczeniem określone zostały 440 zł miesięcznie. Poza zadłużeniem w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych zobowiązany posiada zobowiązania z tytułu podatku adiacenckiego z miesięczną ratą 345 zł oraz podatku od nieruchomości (2.221 zł) Skarżący jest właścicielem nieruchomości położonej w Poznaniu i zabudowanej budynkiem mieszkalnym o pow. 200 mkw. Ewentualne umorzenie zaległości w oparciu o przesłankę całkowitej nieosiągalności dotyczy odsetek w łącznej wysokości 26.387 zł. Natomiast ewentualne umorzenie zaległości z tytułu zaległych składek na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych może dotyczyć należności w wysokości 2.018 zł. Mając na uwadze powyższe ustalenia organ wyjaśnił, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia. Zobowiązany nie składał wniosku o ogłoszenie upadłości. Przeciwko zobowiązanemu prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, a organ nie wydał postanowienia o bezskuteczności egzekucji. Zakład zaznaczył także, że zobowiązany zaprzestał prowadzić działalność gospodarczą, jednakże nie stwierdzono braku majątku, z którego można egzekwować należności. Zobowiązany posiada nieruchomość oraz świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Organ nie stwierdził także podstaw do umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W ocenie organu zobowiązany nie wykazał, aby osiągane środki finansowe nie pozwalały na zaspokojenie ponoszonych wydatków. Wobec powyższego nie można uznać, aby w okolicznościach niniejszej sprawy zachodziło trwałe zagrożenie dalszej egzystencji dłużnika. Zakład wyjaśnił przy tym, że uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności są oczywiste. Jednak nie ma podstaw przypuszczać, że zapłata zaległości (w całości lub w części) spowoduje egzystencjalna ruinę bytu zobowiązanego lub jego rodziny. Ponadto organ stwierdził, że obecna sytuacja zobowiązanego została spowodowana czynnikami odmiennego rodzaju niż klęska żywiołowa lub inne zdarzenie nadzwyczajne. Po przeprowadzeniu postępowania z wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2013 roku postanowił utrzymać w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne oraz ocenę prawną wyrażoną w zaskarżonej decyzji. A. R. skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Skarżący zażądał umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od czerwca 1999 roku do grudnia 2001 roku oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja 2001 roku do grudnia 2001 roku w łącznej kwocie 28.578 zł. Skarżący wyjaśnił w uzasadnieniu skargi, że w 2004 roku zakończyła się restrukturyzacja konta za lata 1999, 2000, 2001. Pismo o zakończeniu restrukturyzacji upewniło go, że nie ma żadnych zaległości. Skarżący podniósł, że w 2003 roku spalił mu się dom, który nie był ubezpieczony. Zobowiązany wszystko stracił i nie ma dowodów wpłat za sporny okres, przez co nie może udowodnić, że nie zalega z żadnymi składkami (w domu trzymał archiwum firmy). Skarżący zaznaczył, że w toku rozpoznania sprawy organ nie uwzględnił klęski pożaru, jako największej tragedii zobowiązanego. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że treść skargi stanowi powielenie treści dotychczasowych pism składanych w toku postępowania i podtrzymała całość argumentacji prezentowana w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się nieuzasadniona. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone m.in. przez art. 1 §1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) oraz art. 3 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm. zwanej dalej p.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod kątem zgodności z prawem tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. W ramach przedmiotowej kontroli sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego nie jest i nie może być, wyręczanie organów administracji publicznej w załatwianiu spraw administracyjnych. Sądy administracyjne, w razie uwzględnienia skargi, rozstrzygają o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważność zaskarżonego aktu oraz zobowiązują organ administracji publicznej do określonego zachowania w toku dalszego załatwienia sprawy (R. Hauser, J. Drachal, E. Mzyk "Dwuinstancyjne sądownictwo administracyjne - omówienie podstawowych zasad i instytucji procesowych" Warszawa - Zielona Góra 2003, str. 22) Skarżący domaga się umorzenia zaległych odsetek z tytułu nieuregulowanych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Takie żądanie wykracza poza kompetencje sądu administracyjnego. Środki prawne możliwe do zastosowania w okolicznościach niniejszej sprawy to uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części, stwierdzenie jej nieważności albo stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W niniejszym postępowaniu kontrolą sądowoadministracyjną został objęty akt indywidualny (decyzja) o charakterze uznaniowym wydany w trybie i na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2009r. nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.). W ocenie Sądu organy rozpatrzyły cały materiał dowodowy (art. 77 §1 Kpa). Ustalenia faktyczne, co do sytuacji rodzinnej i majątkowej zobowiązanego znajdują potwierdzenie w aktach sprawy administracyjnej i nie naruszają zasady swobodnej oceny materiału dowodowego (art. 80 Kpa). Przyjęte przez organ ustalenia faktyczne nie są kwestionowane przez Skarżącego (oparte zostały na dowodach dostarczonych przez stronę), więc brak jest podstaw do twierdzenia, że te ustalenia naruszają zasadę prawdy materialnej (art. 7 Kpa) Z akt sprawy wynika, że Skarżący zaspokaja potrzeby mieszkaniowe użytkując własną nieruchomość zabudowaną budynkiem mieszkalnym o pow. 200 mkw. W tych okolicznościach trudno uznać, aby klęska pożaru, która miał miejsce 10 lat temu, istotne oddziaływała na ocenę aktualnej sytuacji materialnej Skarżącego. Podkreślić również należy, że kwestia istnienia zaległości na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została już prawomocnie rozstrzygnięta. Jak wynika z akt administracyjnych w zakresie istnienia spornych należności prawomocnie wypowiedział się już sąd powszechny. Z powyższych względów Sąd uznaje ustalenia faktyczne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za prawidłowe i przyjmuje je jako własne. Sąd nie stwierdził ani błędnej wykładni ani błędnego zastosowania prawa materialnego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo uznał, że przepis art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2009r., nr 205, poz. 1585 ze zm.) oparty jest na konstrukcji uznania administracyjnego. Oznacza to, że w zakresie umorzenia należności z tytułu składek, czy to z uwagi na całkowitą ich nieściągalność (art. 28 ust. 2 i 3 powołanej ustawy), czy też, pomimo braku całkowitej nieściągalności, lecz z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3a przedmiotowej ustawy), Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma prawo odmówić umorzenia zaległości także wówczas, gdy w konkretnej sprawie zostały spełnione przesłanki do wydania decyzji uwzględniającej wniosek o umorzenie. Skutkiem oparcia kompetencji orzeczniczych o uznanie administracyjne jest to, że strona postępowania nie ma roszczenia o wydanie rozstrzygnięcia o treści przesądzonej ustawowo. Zakład prawidłowo uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności zaległych należności. Nie budzi bowiem żadnych wątpliwości, że egzekucja zaległych należności jest skuteczna (zajęcie świadczeń emerytalnych). Ponadto Skarżący posiada majątek; jest właścicielem nieruchomości. Podkreślić należy, że należności publicznoprawne korzystają z egzekucyjnego pierwszeństwa w zaspokojeniu przy podziale kwot uzyskanych z egzekucji. Niewątpliwie są to okoliczności, które przemawiają za przyjęciem stanowiska o niespełnieniu przesłanki całkowitej nieściągalności należności w rozumieniu art. 28 ust. 2, 3a i 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji ujawnia, że realizując kompetencję o charakterze uznania administracyjnego Zakład odniósł się nie tylko do ustawowych przesłanek przyznania ulgi w spłacie należności z tytułu składek, ale podejmując decyzję rozważał także słuszny interes strony i interes publiczny (art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego), w zakresie możliwości wyboru rozstrzygnięcia, czyli umorzenia zaległości bądź odmowy przyznania ulgi. Uzasadniając odmowę umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności Zakład wyjaśnił, że Skarżący posiada stałe źródło dochodu (świadczenia emerytalne w wysokości 2.401,35 zł brutto miesięcznie), chociaż zaprzestał prowadzić działalność gospodarczą. Po potrąceniach egzekucyjnych świadczenie do wypłaty wynosi 1.252,85 zł. Żona wnioskodawcy posiada własne źródło dochodu i pobiera świadczenia emerytalne w wysokości 848,26 zł. Organ wskazał przy tym, że deklarowane wydatki nie przewyższają osiąganych dochodów. Dowody zgromadzone w aktach sprawy nie wskazują, aby środki finansowe pozostające w dyspozycji Skarżącego po dokonaniu potrąceń egzekucyjnych nie wystarczały na zabezpieczenie minimum socjalnego dla Skarżącego lub jego rodziny. Skarżący nie korzysta ani z pomocy rodziny, ani z publicznych świadczeń socjalnych. Sąd podziela stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych co do tego, że zapłata zaległych należności nie prowadzi do ruiny egzystencjalnej Skarżącego lub jego rodziny, jeżeli sprowadza się do znoszenia oczywistych uciążliwości wynikających ze stosowania środków egzekucyjnych. Przyznanie ulgi w takiej sytuacji prowadziłoby do naruszenia interesu publicznego bez istnienia słusznego interesu zobowiązanego. Analiza akt administracyjnych oraz uzasadnienie zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia zaległości z tytułu odsetek zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem administracyjnym. Organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności. Podsumowując podkreślić należy, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych działał w zakresie uznania administracyjnego. Zatem, nawet po spełnieniu przesłanek prawem przewidzianym dla umorzenia należności z tytułu składek, mógł nie uwzględnić żądania Wnioskodawcy, jeśli okoliczności sprawy wskazują, że takie rozstrzygnięcie będzie naruszało interes publiczny, w szczególności może prowadzić do naruszenia zasady równoważnego traktowania powinności finansowych. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie okoliczności uzasadniające wybór rozstrzygnięcia są rzeczywiste i stanowią zgodną z prawem podstawę odmowy umorzenia zaległości z uwagi na obowiązek ochrony interesu publicznego, którym jest dbałość o stan finansów ubezpieczeń społecznych. Mając powyższe na względzie, na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji wyroku.