III SA/Po 508/13

Dnia 17 lipca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędziowie WSA Barbara Koś WSA Marzenna Kosewska st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek Protokolant: po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2013 roku przy udziale sprawy ze skargi A. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2013r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie dotyczącej umorzenia odsetek z tytułu nieopłaconych składek za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek oddala skargę Decyzją z dnia [...] listopada 2012 roku nr [...], skierowaną do A. R., Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...], na podstawie art. 28 ust. 1, art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 105 §1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, umorzył postępowanie w sprawie umorzenia odsetek z tytułu nieuregulowanych składek za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek za rok 2001 (odsetki od nieuregulowanych składek na ubezpieczenie społeczne za okres 01/2001, 03/2001-12/2001 w kwocie 21.339 zł oraz odsetki od nieuregulowanych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 05/2001-12/2001 w kwocie 3.030 zł). Na podstawie dokumentacji zgłoszeniowo-rozliczeniowej Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że na dzień złożenia wniosku (18 września 2012 roku), za okres objęty wnioskiem, wysokość zadłużenia zobowiązanego wynosiła: 1. na ubezpieczenie społeczne: - za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek (finansowane przez ubezpieczonych) w kwocie 6.112,38 zł (odsetki na dzień złożenia wniosku – 9.729 zł), - za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek (finansowane przez płatnika składek) w kwocie 7.301,83 zł (odsetki na dzień złożenia wniosku - 11.610 zł), - składki za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek w kwocie 794,19 zł (odsetki na dzień złożenia wniosku – 1.167 zł), 2. na ubezpieczenie zdrowotne: - składki za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek (finansowane przez płatnika składek) w kwocie 544,98 zł (odsetki na dzień złożenia wniosku – 851 zł), - za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek (finansowane przez ubezpieczonych) w kwocie 1.966,26 zł (odsetki na dzień złożenia wniosku – 3.030 zł). Uwzględniając powyższe Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że przepisy art. 28 ust. 1 oraz 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych nie znajdują zastosowania w odniesieniu do zadłużenia za okres 01/2001, 03/2001-12/2001 z tytułu odsetek od nieopłaconych składek za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek to jest: kwoty 21.339 zł (ubezpieczenie społeczne) oraz kwoty 3.030 zł (ubezpieczenie zdrowotne). W związku z powyższym, W ocenie Zakładu, w powołanym zakresie postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Zatem na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 105 §1 Kpa postępowanie w zakresie odsetek od nieopłaconych składek za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek należało umorzyć. Po przeprowadzeniu postępowania z wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2013 roku postanowił utrzymać w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne oraz ocenę prawną wyrażoną w zaskarżonej decyzji. A. R. skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Skarżący zażądał umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od czerwca 1999 roku do grudnia 2001 roku oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja 2001 roku do grudnia 2001 roku w łącznej kwocie 28.578 zł. Skarżący wyjaśnił w uzasadnieniu skargi, że w 2004 roku zakończyła się restrukturyzacja konta za lata 1999, 2000, 2001. Pismo o zakończeniu restrukturyzacji upewniło go, że nie ma żadnych zaległości. Skarżący podniósł, że w 2003 roku spalił mu się dom, który nie był ubezpieczony. Zobowiązany wszystko stracił i nie ma dowodów wpłat za sporny okres, przez co nie może udowodnić, że nie zalega z żadnymi składkami (w domu trzymał archiwum firmy). Skarżący zaznaczył, że w toku rozpoznania sprawy organ nie uwzględnił klęski pożaru, jako największej tragedii zobowiązanego. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że treść skargi stanowi powielenie treści dotychczasowych pism składanych w toku postępowania i podtrzymał w całość argumentacji zaprezentowaną w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się nieuzasadniona. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone m.in. przez art. 1 §1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) oraz art. 3 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm. zwanej dalej p.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod kątem zgodności z prawem tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. W ramach przedmiotowej kontroli sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego nie jest i nie może być, wyręczanie organów administracji publicznej w załatwianiu spraw administracyjnych. Sądy administracyjne, w razie uwzględnienia skargi, rozstrzygają o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważność zaskarżonego aktu oraz zobowiązują organ administracji publicznej do określonego zachowania w toku dalszego załatwienia sprawy (R. Hauser, J. Drachal, E. Mzyk "Dwuinstancyjne sądownictwo administracyjne - omówienie podstawowych zasad i instytucji procesowych" Warszawa - Zielona Góra 2003, str. 22) Skarżący domaga się umorzenia zaległych odsetek z tytułu nieuregulowanych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Takie żądanie wykracza poza kompetencje sądu administracyjnego. Środki prawne możliwe do zastosowania w okolicznościach niniejszej sprawy to uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części, stwierdzenie jej nieważności albo stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W niniejszym postępowaniu kontrola legalności odnosi się do aktu indywidualnego, decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego wydanego na podstawie art. 28 ust. 1 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 105 Kpa. Wyjaśnić należy, że decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach strony. Wywiera ona inny skutek: przyjmuje, że nie ma przesłanek do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy. Skutki tej decyzji mają charakter procesowy. Nie kształtuje się stosunek materialnoprawny (porównaj wyrok NSA z dnia 12 września 2012 roku, sygn. akt II GSK 1096/12, Lex nr 1218383). Zgodnie z art. 105 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania w całości lub w części wówczas, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części z jakiejkolwiek przyczyny. Postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe, gdy sprawa, która miała być załatwiona w drodze decyzji, albo nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed datą wszczęcia postępowania, albo utraciła charakter sprawy administracyjnej w toku postępowania administracyjnego. Z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Stosownie do art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2009r. nr 205, poz. 1585 ze zm.) należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Z treści powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że zakresem normy kompetencyjnej dotyczącej umorzenia należności objęte zostały, po pierwsze należności z tytułu składek, a po drugie należności za ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że na gruncie ustawy o systemu ubezpieczeń społecznych termin "składka" nie może być utożsamiany z terminem "należności z tytułu składek". To drugie pojęcie ma strukturę wieloczłonową i obejmuje, oprócz samych składek, pozostałe elementy należności z tytułu składek, w tym również odsetki od składek (porównaj w szczególności wyrok WSA w Gliwicach z dnia 09 sierpnia 2009 roku, sygn. akt III SA/Gl 1385/2010, LexPolonica nr 2543965, czy wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2009 roku, sygn. akt II GSK 679/2000, LexPolonica nr 2470723). W konsekwencji podzielić należy pogląd Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie ustanawia kompetencji do umorzenia, czy to składek, czy to odsetek od zaległych składek, zawsze, gdy wskazane należności dotyczą składek (odsetek) za ubezpieczonych nie będących równocześnie płatnikami składek. W okolicznościach niniejszej sprawy brak jest podstaw prawnych do umorzenia składek pracowniczych finansowanych przez płatnika. Za takim twierdzeniem przemawia sama treść art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ustawodawca postanowił, że umorzeniu w oparciu o wskazaną podstawę prawną podlegają jedynie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących płatnikami składek. Chodzi więc o należności przysługujące Zakładowi od płatnika z tytułu jego ubezpieczenia, nie ubezpieczenia pracowników (porównaj wyrok NSA z dnia 22 listopada 2012 roku sygn. akt II GSK 1689/11, Lex nr 1291777). Uznać zatem należy, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Wobec braku podstaw prawnych do prowadzenia postępowania Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobowiązany był do jego zakończenia orzeczeniem o umorzeniu. Mając powyższe na względzie, na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji wyroku.