III SA/Wr 739/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Malinowska-Grakowicz Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk (sprawozdawca) Protokolant specjalista Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 4 marca 2015 r. sprawy ze skargi T. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę. I Zaskarżonym postanowieniem, opisanym w sentencji niniejszego wyroku, Dyrektor Izby Skarbowej we W. – po rozpatrzeniu zażalenia T. S. (dalej: "skarżący", "strona", "zobowiązany", "dłużnik" bądź "zainteresowany") na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] maja 2014 r. (Nr[...]) uznające za nieuzasadniony zarzut nieistnienia obowiązku w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...], wystawionego przez wierzyciela (D. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego we W.; dalej: "DWITD"), obejmującego zaległości z tytułu kary pieniężnej nałożonej w drodze decyzji z dnia [...] sierpnia 2013 r. (Nr [...]) – utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne orzeczenie, powołując się na przepisy art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 k.p.a. oraz na art. 33 pkt 1 i pkt 2 i na art. 34 § 5 w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm. – dalej: "u.p.e.a." lub "ustawa egzekucyjna"). W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ drugiej instancji wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. (w uzasadnieniu weryfikowanego przez Sąd postanowienia wskazano – zapewne omyłkowo – Naczelnika US w J. G.) prowadzi wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne z wniosku wierzyciela, na podstawie tytułu wykonawczego, o którym była mowa. Zawiadomieniem z dnia [...] stycznia 2014 r. (Nr [...]), organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego. Wraz z zawiadomieniem, doręczono zainteresowanemu odpis tytułu wykonawczego. W dniu [...] stycznia 2014 r. zobowiązany wniósł zarzut na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Zakwestionował mianowicie istnienie dochodzonego obowiązku. Podniósł, że decyzja będąca podstawą dochodzonego obowiązku, została wydana z naruszeniem prawa przez funkcjonariuszy Inspekcji Transportu Drogowego i w tej sprawie Prokuratura Rejonowa w Ś. prowadzi postępowanie [...]. Na podstawie pisma z dnia [...] lutego 2014 r. (Nr zarzuty przedstawiono wierzycielowi. Jednocześnie, postanowieniem z tego samego dnia (Nr [...]), organ egzekucyjny pierwszej instancji zawiesił prowadzone postępowanie egzekucyjne. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2014 r. (Nr [...]) wierzyciel uznał zgłoszony przez zobowiązanego zarzut za niezasadny, albowiem decyzja z dnia [...] sierpnia 2013 r. (Nr [...]) nie była skarżona przez dłużnika. Jest zatem ostateczna i podlega wykonaniu. Pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie wierzyciela zostało utrzymane w mocy postanowieniem Głównego Inspektora Transportu Drogowego (dalej: "GITD") z dnia [...] kwietnia 2014 r., Nr [...]. W tej sytuacji, organ egzekucyjny pierwszej instancji – postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r. (Nr [...]) – uznał za nieuzasadniony, wniesiony przez zobowiązanego zarzut nieistnienia obowiązku. Kwestionując legalność pierwszoinstancyjnego postanowienia organu egzekucyjnego, pełnomocnik zobowiązanego (pismem z dnia [...] maja 2014 r.) wniósł do Dyrektora Izby Skarbowej we W. zażalenie, w którym powielił argumentację zawartą w zarzutach. Rozpatrując zażalenie, Dyrektor Izby Skarbowej we W. nie stwierdził naruszenia przez organ egzekucyjny pierwszej instancji przepisów prawa materialnego i procesowego, powodującego konieczność uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia w zakresie uznania za nieuzasadniony zarzutu nieistnienia obowiązku. Organ drugiej instancji – po przedstawieniu unormowań prawnych dotyczących zarzutów zgłoszonych w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej – stwierdził, że zobowiązany wniósł w ustawowym terminie zarzut nieistnienia obowiązku, o którym mowa w art. 33 pkt 1 u.p.e.a. Zauważył przy tym, że organ egzekucyjny – działając według art. 34 ustawy egzekucyjnej – wystąpił do wierzyciela (DWITD) o zajęcie stanowiska, w kwestii zasadności tego zarzutu. Następnie, organ wyższego stopnia wywodził, że stanowisko wierzyciela w kwestii braku zasadności zgłoszonego przez zobowiązanego zarzutu jest w tym wypadku wiążące dla organu egzekucyjnego, zgodnie z dyspozycją art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej. W postępowaniu zażaleniowym, także Dyrektor Izby Skarbowej jest związany ostatecznym postanowieniem wierzyciela, zawierającym stanowisko w kwestii zgłoszonego przez zobowiązanego zarzutu nieistnienia obowiązku. Ten ostatni organ wywodził dalej, iż fakt prowadzenia przez Prokuraturę postępowania w sprawie przekroczenia uprawnień przez funkcjonariuszy Inspekcji Transportu Drogowego (na który to fakt powołuje się strona) pozostaje bez znaczenia w rozpatrywanej sprawie i nie ma wpływu na wymagalność decyzji, stanowiącej podstawę egzekucji. Rozstrzygnięcie to nie było bowiem skarżone przez zainteresowanego w trybie nadzoru instancyjnego. Jest zatem ostateczne i wymagalne. W związku ze zgłoszonym w zażaleniu wnioskiem o zawieszenie postępowania w sprawie, Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że przedmiotem postępowania była wyłącznie kwestia zasadności zarzutu nieistnienia obowiązku, jaki zgłosił dłużnik. Rzeczą organu wyższego stopnia było zatem wyłącznie dokonanie oceny prawidłowości postanowienia wydanego w takiej właśnie sprawie przez naczelnika Urzędu Skarbowego. II W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu profesjonalny pełnomocnik zobowiązanego wniósł o uchylenie w całości postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej we W. i "zawieszenie postępowania" (autorowi skargi chodziło zapewne o zawieszenie postępowania administracyjnego prowadzonego w sprawie zarzutu egzekucyjnego zgłoszonego przez stronę; nie odpowiedział on na wezwanie Sądu do sprecyzowania żądania tak sformułowanego w skardze – vide k. 16 i 17 akt sądowych). Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. – poprzez odmowę zawieszenia postępowania do czasu rozstrzygnięcia przez organy śledcze istotnej kwestii, czy w toku postępowania o nałożenie kary pieniężnej doszło do przekroczenia lub niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariuszy, który wydali decyzję o nałożeniu kary pieniężnej i wystawili tytuł wykonawczy. III W odpowiedzi Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: IV Oceniając zaskarżone postanowienie według kryterium zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, jednolity tekst: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647, w związku z art. 3 § 2 pkt 3 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej, w skrócie: "p.p.s.a."), Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy egzekucyjne prawa, ani materialnego ani procesowego, w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie skontrolowanych orzeczeń z obrotu. V Wymaga przede wszystkim silnego zaakcentowania, że w rozpoznawanej sprawie najistotniejszą kwestią jest specyficzny charakter rozstrzygnięć poddanych weryfikacji Sądu. Trafnie odwoływały się w tym zakresie organy obu instancji do konstrukcji art. 34 § 1 u.p.e.a., w której – także w odniesieniu do zarzutu zobowiązanego, zgłoszonego na podstawie art. 33 pkt 1 tej samej ustawy – prawodawca przewiduje powinność tych organów uprzedniego uzyskania stanowiska wierzyciela odnośnie do sformułowanego zarzutu, przy czym legislator przesądził równocześnie kategorycznie, że wypowiedź wierzyciela jest wiążąca (celowe podkreślenie składu orzekającego) dla organu egzekucyjnego (art. 34 § 1 in fine tej samej ustawy). Wynikają z tego co najmniej dwie podstawowe konsekwencje. Po pierwsze, rozstrzygając w sprawie zarzutu, organ egzekucyjny (ale także Dyrektor Izby Skarbowej rozpatrujący zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego, w trybie art. 34 § 5 u.p.e.a.) nie może przyjmować odmiennej oceny merytorycznej, niż to uczynił sam wierzyciel. Zakres kognicji organu egzekucyjnego jest w związku z tym znacznie zawężony. Ogranicza się bowiem niemal wyłącznie do formalnoprawnej tylko weryfikacji orzeczenia wierzyciela (przeprowadzenia oceny z punktu widzenia zachowania przez wierzyciela norm prawa procesowego). Po drugie, zobowiązany ma możliwość kontrolowania merytorycznej zasadności i legalności stanowiska wierzyciela w osobnym trybie nadzoru instancyjnego, a dodatkowo – również na drodze postępowania sądowoadministracyjnego. W rozpoznawanym przypadku organy obu instancji podjęły swoje rozstrzygnięcia co do zarzutu zgłoszonego przez skarżącego dopiero po uzyskaniu stanowiska wierzyciela (DWITD), które to stanowisko – co wymaga dodatkowego, mocnego podkreślenia – posiada już także walor orzeczenia ostatecznego (GITD utrzymał przecież w mocy postanowienie DWITD). W ten sposób, organy egzekucyjne orzekające w sprawie zastosowały się bez wątpienia po podstawowego obowiązku wynikającego z art. 34 § 1 u.p.e.a., obligującego je do wcześniejszego uzyskania stanowiska wierzyciela. Mając na uwadze ostateczne stanowisko wierzyciela Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. , postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r. (Nr[...]), trafnie uznał w konsekwencji zarzut skarżącego za nieuzasadniony, powołując się na przepis art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej. Natomiast postanowieniem zaskarżonym w niniejszej sprawie, Dyrektor Izby Skarbowej we W. zasadnie podzielił stanowisko organu egzekucyjnego. VI Podstawę wystawienia przez wierzyciela spornego w sprawie tytułu wykonaw-czego (Nr[...]) stanowiła decyzja DWITD z dnia z dnia [...] sierpnia 2013 r. (Nr[...]). Orzeczenie to – co wymaga dobitnego podkreślenia – ma walor rozstrzygnięcia ostatecznego i prawomocnego, nadal pozostając w obrocie prawnym. Zobowiązany nie kwestionował bowiem rozstrzygnięcia nakładającego na niego karę pieniężną, ani w trybie nadzoru instancyjnego, ani – co oczywiste – na drodze postępowania sądowoadministracyjnego. Spostrzeżenie jest istotne, z dwóch co najmniej przyczyn. Po pierwsze dlatego, iż – jak trafnie wywodziły organy obu instancji – skoro decyzja nakładająca karę pieniężną na skarżącego pozostaje w obrocie prawnym (jako orzeczenie ostateczne i prawomocne zarazem), podlega ona wykonaniu. Kompletnie chybiony okazuje się zatem zarzut nieistnienia obowiązku nałożonego wspomniana decyzją. Po drugie, trzeba uwzględnić dodatkowo specyficzny charakter decyzji ostatecznej (tym bardziej – decyzji ostatecznej i prawomocnej zarazem). Chodzi wszak o rozstrzygnięcie, od której nie przysługuje już żaden środek odwoławczy w toku instancji. Orzeczenie takie korzysta z domniemania zgodności z prawem, do czasu jego ewentualnego wyeliminowania z obrotu, w jednym z nadzwyczajnych trybów weryfikacji rozstrzygnięć ostatecznych (we wznowionym postępowaniu albo poprzez stwierdzenie nieważności). Taka sytuacja nie miała jednak miejsca do tej pory w rozpoznawanym przez Sąd przypadku, co wymaga dodatkowego, silnego zaakcentowania. Konstatacja ta ma bowiem ewidentny związek z zarzutem podniesionym w skardze. Wbrew odmiennemu zapatrywaniu strony skarżącej, w sprawie nie zachodziła w ogóle sytuacja, która uzasadniałaby powinność organów zawieszenia prowadzonego przez nie postępowania, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Wedle tego przepisu: organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, "gdy rozstrzygnięcie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd." Kwestia postępowania prowadzonego przez organy ścigania w sprawie ewentualnego przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariuszy Inspekcji Transportu Drogowego przy wydawaniu decyzji nakładającej karę na skarżącego, nie stanowi z pewnością prejudykatu (w rozumieniu cytowanej normy prawnej) dla sprawy, której przedmiotem jest ocena zasadności zarzutu egzekucyjnego. Słusznie uznały organy obu instancji, że postępowanie to jest bez wpływu na istnienie obowiązku egzekwowanego przymusowo, skoro nadal pozostaje w obrocie wspomniana dopiero co decyzja. Ocena zarzutu dokonywana jest przecież w stanie faktycznym i prawnym aktualnym w dacie orzekania (kolejne, celowe podkreślenie Sądu) co do zasadności (bezzasadności) zgłoszonego zarzutu rzekomego nieistnienia egzekwowanego obowiązku. Wypada w związku z tym powtórzyć, iż w tym momencie decyzja, stanowiąca podstawę prowadzenia egzekucji administracyjnej pozostawała (i nadal pozostaje) w obrocie. Trafnie wywodził więc organ wyższego stopnia, iż brak podstaw do zawieszenia postępowania o tak specyficznym charakterze, jak postępowanie, którego przedmiotem jest jedynie ocena istnienia (nieistnienia) okoliczności zgłoszonej w formie zarzutu do skutecznie wszczętego postępowania egzekucyjnego. Uzupełniając argumentację Dyrektora Izby Skarbowej godzi się dodatkowo zauważyć, iż nawet pożądany (przez skarżącego), końcowy wynik postępowania prowadzonego przez organy ścigania, nie pozbawi automatycznie decyzji nakładającej na dłużnika karę pieniężną waloru rozstrzygnięcia ostatecznego i prawomocnego. Decyzja, o której mowa, może bowiem zostać wyeliminowana z obrotu prawnego dopiero po skutecznym uruchomieniu jednego z nadzwyczajnych trybów weryfikacji decyzji ostatecznych. Na razie skarżący nie powołuje nawet żadnej okoliczności, która już obecnie mogłaby stanowić podstawę do uruchomienie takiego nadzwyczajnego trybu. Toczące się postępowanie karne, nie zakończone jeszcze, nie jest w każdym razie wystarczającą ku temu podstawą. Ostatnio poczyniona uwaga dowodzi ewidentnie braku bezpośredniej zależności niniejszej sprawy od wyniku toczącego się postępowania karnego, co wykluczało możliwość zastosowania przez organy art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. VII Cały dotychczasowy wywód Sądu prowadzi do ostatecznej konkluzji, iż skontrolowane postanowienia organów odpowiadają prawu. Dlatego też skargę należało oddalić, stosownie do dyspozycji art. 151 p.p.s.a.