II FZ 343/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Beata Cieloch (sprawozdawca), , , po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Gd 1233/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 31 lipca 2014 r. nr ... w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: 1) oddalić zażalenie; 2) z urzędu sprostować oczywistą omyłkę w sentencji postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Gd 1233/14 poprzez zastąpienie w czwartym wersie od dołu błędnie wskazanej daty postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w G. "13 lipca 2014 r." właściwą datą "31 lipca 2014 r." 1. Zaskarżonym postanowieniem z 4 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 1233/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z 31 lipca 2014 r. nr ... w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania odmówił przyznania prawa pomocy. 2. Uzasadniając postanowienie, WSA wskazał, że skarżący zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z konkubiną i trojgiem dzieci, jego majątek to: mieszkanie o powierzchni 90 m², nieruchomość rolna, zakład ślusarski, dwa lokale użytkowe o powierzchni 61 m² i 242 m² oraz sprzęt i maszyny wykorzystywane w prowadzonym zakładzie usługowym, osiąga dochód z działalności usługowej w wysokości niezbędnej do utrzymania rodziny. Skarżący od 1 sierpnia 1998 r. prowadzi działalność gospodarczą i jest aktywnym przedsiębiorcą, a mimo to nie zadeklarował kwoty uzyskiwanych z tego tytułu dochodów, zaś wskazując że wysokość dochodów z tytułu działalności usługowej pozwala tylko na zaspokojenie kosztów utrzymania rodziny nie podał kwoty wydatków ponoszonych z tego tytułu. WSA zauważył też, że w oświadczeniu skarżący nie podał także, że posiada samochód osobowy i dostawczy, które to składniki majątku zadeklarował na urzędowym druku PPF złożonym w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 1284/13. Co więcej z treści wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych przez skarżącego oraz jego rodziców w sprawach, toczących się przed WSA wynika, że zamieszkuje on wspólnie z rodzicami pod jednym adresem. W związku z powziętymi wątpliwościami na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) skarżący był wzywany do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie stosownych dokumentów. Wnioskodawca żadnego z wymaganych dokumentów nie przedłożył. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zawarte w formularzu PPF oświadczenie o stanie majątkowym i osiąganych przychodach nie obrazuje sytuacji finansowej wnioskodawcy. Na podstawie złożonego oświadczenia nie sposób więc ustalić wysokości przychodów, wysokości wydatków oraz wartości mienia, które skarżący posiada. Wnioskodawca nie przedłożył żadnego z żądanych dokumentów czy oświadczeń mogących obrazować jego rzeczywistą sytuację finansową. WSA uznał więc, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. 3. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego uchyleniem, bowiem jest ono dla niego krzywdzące. Ponadto wskazał, że wykazał swoją sytuację, a ponadto jest ona Sądowi pierwszej instancji znana z innych jego spraw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie Sąd pierwszej instancji - po przeanalizowaniu dostępnych w niniejszej sprawie danych - przyjął, że skarżący nie spełnił warunków przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.). W świetle tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem okoliczności, na których skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, zostały jedynie opisane i to tylko częściowo, ale nie zostały wykazane. Wykazać oznacza zaś bardziej dowieść, udokumentować czy udowodnić niż jedynie oznajmić czy poinformować. Skarżący zdecydowanie unika przedstawienia dokumentów potwierdzających jego oświadczenia zawarte w formularzu, mimo że WSA żądał konkretnych danych. Nie uczynił tego ani po wezwaniu, ani na etapie sprzeciwu, ani na etapie zażalenia. Sąd administracyjny natomiast nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać te dokumenty, jedynie w oparciu o oświadczenia strony. Tym bardziej, że na podstawie samego wniosku nie można mówić o możliwości poczynienia jednoznacznych ustaleń co do rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji i Sąd drugiej instancji mają do dyspozycji jedynie oświadczenia skarżącego, gdy tymczasem już referendarz sądowy wskazywał na konieczność przedstawienia szeregu dokumentów potwierdzających argumentację strony. Sąd drugiej instancji nie ma możliwości szerszej oceny sytuacji strony niż dokonał tego Sąd pierwszej instancji, bowiem treść zażalenia nie zawiera żadnych nowych informacji i również na tym etapie skarżący nie przedstawił dodatkowych dokumentów. Skarżący nie wyjaśnił też choćby w formie oświadczenia wątpliwości, które zostały powzięte przez WSA, a wskazane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. WSA nie miał bowiem pełnego materiału, który obrazowałby sytuację skarżącego, a z wyżej przedstawionych okoliczności, w tym z danych z innych postępowań skarżącego, wynika szereg wątpliwości, które uniemożliwiają pozytywne rozpatrzenie wniosku. Trafnie wobec tego Sąd pierwszej instancji uznał, że bierność skarżącego w zakresie dokładnego i - co ważne - wiarygodnego wyjaśnienia jego sytuacji uniemożliwiła pełną jej ocenę. Należy więc zgodzić się z konkluzją zaskarżonego postanowienia WSA, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłankę przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., co implikowałoby konieczność udzielenia pomocy ze środków budżetowych. 5. Z uwagi na powyższe oraz na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. 6. O sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej w dacie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej popełnionej w sentencji wyroku Sądu pierwszej instancji orzeczono na podstawie art. 156 § 1 i § 3 p.p.s.a. Jak bowiem wynika z akt tej sprawy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej zapadło 31 lipca 2014 r. (vide k. 74 akt administracyjnych), a nie - jak omyłkowo wskazał WSA - 13 lipca 2014 r.