II OZ 1267/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 1596/14 odmawiające wyłączenia referendarza sądowego w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zameldowania na pobyt stały postanawia: oddalić zażalenie. W piśmie z dnia 21 września 2015 r. M. B. zawarł wniosek o wyłączenie od rozpoznania wniosku o przyznanie mu prawa pomocy referendarza sądowego Agaty Kosowskiej-Dudzik. W ocenie wnioskodawcy zachodzi wobec ww. okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności w tej sprawie w rozumieniu art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) dalej zwanej: "Ppsa". Referendarz ta rozpoznawała bowiem już jego wniosek o prawo pomocy z dnia 16 grudnia 2013 r. W postanowieniu z dnia 22 stycznia 2014 r. błędnie określiła wysokość należnego wpisu od skargi (100 zł zamiast 200 zł). Miała też naruszyć prawo poprzez treść kierowanych do niego wezwań o nadesłanie dodatkowych informacji o jego sytuacji materialno-bytowej, które to wezwania w innych analizowanych przez niego orzeczeniach dostępnych w internecie miały służyć odmowie przyznawania prawa pomocy innym osobom. Referendarz sądowy nie udziela mu także odpowiedzi na formułowane przez niego pytania, nie zna realiów życia większości obywateli. Wnioskodawca sformułował również podejrzenie o możliwej znajomości referendarza z uczestnikami niniejszego postępowania sądowego. W dniu 22 września 2015 r. referendarz sądowy Agata Kosowska-Dudzik złożyła do akt oświadczenie, że nie zachodzą wobec niej żadne z okoliczności wyłączenia od rozpoznania wniosku z mocy ustawy określone w art. 18 Ppsa, jak również okoliczności określone w art. 19 Ppsa. W szczególności nie zna żadnej strony postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając wniosek o wyłączenie wskazał, że przedstawionych na uzasadnienie wniosku okoliczności nie można uznać za mogące wywołać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności referendarza. Nie wskazują bowiem na żadne uprzedzenia wobec skarżącego, czy innych uczestników postępowania. Nie odnoszą się do faktów (obiektywnych i możliwych do weryfikacji okoliczności), lecz subiektywnych i niczym nie popartych przypuszczeń wnioskodawcy. W istocie zaprezentowane we wniosku argumenty stanowią próbę podważania merytorycznej zasadności czynności referendarza, które można kwestionować w drodze środków zaskarżenia służących od wydawanych przez niego zarządzeń i postanowień, czyli sprzeciwu. Zmierzają też, jeżeli chodzi o przypuszczalną znajomość z niektórymi wymienionymi we wniosku osobami, której referendarz zaprzeczyła w złożonym oświadczeniu, do jej zdyskredytowania i podważenia kompetencji - bez uzasadnionego powodu. Tymczasem czynności takie, jak wezwanie do uzupełnienia oświadczenia o stanie majątkowym, znajdują oparcie w przepisach art. 255 i 258 Ppsa. Natomiast uzasadnienia postanowień wydanych w sprawach innych osób, jak i czynności wówczas podejmowane, w żadnej mierze nie odnoszą się do skarżącego i nie dowodzą nieobiektywnego nastawienia referendarza do skarżącego, podobnie jak wcześniejsze rozpoznanie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy zgłoszonego w niniejszej sprawie. Instytucja określona w art. 19 Ppsa ma zapewnić obiektywizm referendarza sądowego. Nie może być jednak wykorzystywana do eliminowania z postępowania tego, którego strona uznaje za nieodpowiadającego jej subiektywnemu pojmowaniu własnych interesów. Nie może przekształcić się w narzędzie służące paraliżowaniu sprawności postępowania sądowego (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r. sygn. SK.53/04). Analiza akt nie dowodzi choćby pozoru osobistego i negatywnego nastawienia referendarza sądowego wobec skarżącego, czy innych stron tego postępowania, bądź ich faworyzowania. Z tego względu wniosek, jako pozbawiony podstaw faktycznych, podlegał oddaleniu, o czym orzeczono w sentencji postanowienia, stosownie do art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i 2 i art. 24 § 1 Ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia referendarza sądowego, zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego referendarze sądowi nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu referendarza sądowego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do jego bezstronności i obiektywizmu w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 w związku z art. 24 § 1 Ppsa), wyłączenie referendarza sądowego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności (art.19 w związku z art. 24 § 1 Ppsa). Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zajęte przez Wojewódzki Sąd Administracyjny Rzeszowie w zaskarżonym postanowieniu. Brak jest bowiem podstaw do wyłączenia referendarza sądowego Agaty Kosowskiej-Dudzik od orzekania w niniejszej sprawie, zgodnie z wnioskiem skarżącego. Podniesione przez skarżącego argumenty nie wypełniają dyspozycji przepisu art. 18 w związku z art. 24 § 1 Ppsa, co skutkowałoby wyłączeniem referendarza sądowego od orzekania w sprawie z mocy samej ustawy. Nie stanowią również wystarczającej przesłanki uzasadniającej zastosowanie instytucji wyłączenia referendarza sądowego stosownie do treści art. 19 w związku z art. 24 § 1 Ppsa. W szczególności nie jest takim powodem podejmowanie niekorzystnych rozstrzygnięć w innych sprawach toczących się z udziałem skarżącego. Przesłanką taką nie jest również subiektywne przekonanie skarżącego o braku bezstronności referendarza sądowego. Przyczyny wyłączenia muszą zawsze mieć charakter obiektywny i znajdować potwierdzenie w podnoszonych przez stronę okolicznościach faktycznych, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Referendarz sądowy, którego dotyczył wniosek, złożył ponadto wymagane oświadczenie w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność takiego oświadczenia (por. postanowienia NSA z dnia 2.4.2015 r., sygn. akt I OZ 281/15, orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym, Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał, że złożony w tej sprawie wniosek o wyłączenie referendarza sądowego nie zasługiwał na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 Ppsa, orzekł jak w postanowieniu.