II OZ 346/17

Dnia 4 kwietnia 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski, , , po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 1596/14 o odmowie przedłużenia terminu i odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zameldowania na pobyt stały postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił skarżącemu przedłużenia terminu do wykonania pkt 4 zarządzenia z dnia 5 października 2016 r. (dot. nadesłania wyciągów z kont bankowych z ostatnich 3 miesięcy) oraz odmówił przyznania prawa pomocy. Sąd, powołując się na treść art. 260, art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wskazał, że skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od zażalenia wynoszącego 100 zł. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja materialna uzasadniała przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie, a na kierowane do niego wezwania, tak przez referendarza sądowego jak i Sąd, nie udzielał żądanych informacji. Zdaniem Sądu, na podstawie przedstawionych informacji przez skarżącego nie jest możliwe ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej. Ponadto nie wiadomo gdzie skarżący mieszka, jakie i czy w ogóle ponosi w związku z tym wydatki i nakłady, jak też jakie wydatki ponosi na swoje codzienne utrzymanie. Na wezwanie Sądu nie nadesłał wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Nawet nie podał kwot uzyskiwanych w ostatnim czasie z tytułu wykonywanej działalności gospodarczej otrzymywanych gotówką bądź przelewem (z internetowego rejestru centralnej ewidencji i informacji o działalności gospodarczej wynika, że działalność taką nadal prowadzi, czemu wszak nie przeczy) i jako arbiter sportowy, ani kwot pomocy uzyskiwanej od członków rodziny (podał tylko, że otrzymuje ją nieregularnie). Trudno też uznać za celowe, przy deklarowanym dochodzie na poziomie 550 zł, utrzymywanie samochodu, z którego od dłuższego czasu nie korzysta. W sposób wymijający starał się natomiast wykazać brak zrozumienia kierowanych do niego zapytań, w tym podważyć ich legalność mającą swoje źródło w art. 255 p.p.s.a. Przepis ten zobowiązuje wnioskodawcę do współdziałania z Sądem w wyjaśnieniu jego rzeczywistej sytuacji materialno-bytowej, jako że to na wnioskodawcy spoczywa inicjatywa dowodowa. Znajdujące się w aktach sprawy wydruki z rachunków bankowych złożonych na wcześniejszym etapie postępowania ukazują jednak wpływy środków (ich źródła pochodzenia nie są Sądowi znane), z których możliwe było poczynienie oszczędności w kwocie 100 zł na pokrycie wpisu i to bez uszczerbku dla koniecznego jego utrzymania. Pomimo ponowienia wezwania o uaktualnienie informacji i ich uzupełnienie w dalszym ciągu brak podstaw do przyjęcia, że skarżący wykazał ziszczenie się w jego przypadku przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżący nie udziela szczegółowych informacji o swojej sytuacji materialno-bytowej także w innych zainicjowanych przez siebie sprawach sądowych (m.in. II SAB/Rz 61/16, II SA/Rz 523/16, II SAB/Rz 23/16, II SAB/Rz 13/16). Za niecelowe Sąd także uznał kolejne przedłużenie terminu do złożenia wydruków z rachunków bankowych (w istocie do wykonania punktu 4 zarządzenia z dnia 5 października 2016 r.), ponieważ poprzednie wezwanie powinno być wykonane w listopadzie 2016 r., kiedy po raz pierwszy skarżący zwrócił się o przedłużenie terminu. Pomimo oczekiwania Sądu na nadesłanie wydruków i przedłużenia, na podstawie art. 84 i art. 255 p.p.s.a., terminu sądowego w styczniu 2017 r. dokumenty te w dalszym ciągu nie zostały nadesłane, a wnioskodawca po raz kolejny zażądał przedłużenia terminu do wywiązania się z tego obowiązku uznając, że dodatkowy termin nie był realny. Postępowania tego nie sposób ocenić inaczej, jak brak woli wyjaśnienia jego rzeczywistej sytuacji materialno-bytowej, podczas gdy w jego interesie powinno być to, aby wyjaśnić ją jak najszybciej. Wobec tego podkreślenia wymaga, że prawo pomocy, jako instytucja wyjątkowa, powinna być stosowana tylko do osób pozostających w ubóstwie. Może być przyznane tylko takiej osobie, która wykaże, że istotnie nie posiada żadnych możliwości finansowych poniesienia kosztów sądowych, a ich poniesienie łączyłoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Rozstrzygnięcie Sądu zależy zatem od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zażalenie na ww. postanowienie wniósł M. B., podnosząc okoliczności związane z wyłączeniem sędziego; wezwaniem do udzielenia przez Sąd informacji skarżącego w zakresie wpłat na konto bankowe Sądu; dotyczące wniosku o przedłużenie terminu na udzielenie informacji na wezwanie Sądu. W ocenie skarżącego, współdziałał z Sądem celem przedstawienia swojej sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje w sytuacji gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przytoczonego przepisu wynika, że ubiegającego się o to prawo obciąża obowiązek wykazania, że znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd I instancji ma rację, że skarżący w tym zakresie nie przedstawił swojej sytuacji materialnej w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w takiej sytuacji, która uprawniałaby go do przyznania prawa pomocy. Sposób w jaki skarżący przedstawił swoją sytuacje materialną stanowi podstawę do przyjęcia, że wnioskujący nie wykazał aby jego wniosek o przyznanie prawa pomocy kwalifikował się do uwzględnienia. Skarżący powinien mieć na względzie, że instytucja pomocy prawnej w ogólności jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów postępowania sądowego lub kosztów niezbędnych dla ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). W rozpoznawanej sprawie zgodzić się należy z Sądem I instancji, że skarżący nie wykazał aby spełniał przesłanki do przyznania prawa pomocy. Przedstawione przez skarżącego w oświadczeniu dochody w wysokości 550 zł miesięcznie, nie mogą świadczyć o sytuacji finansowej skarżącego, która uniemożliwiałby uiszczenie wpisu sądowego od zażalenia w wysokości 100 zł. Ponadto przyznał, że otrzymuje pomoc od rodziny oraz otrzymuje wynagrodzenia za sędziowanie meczów – jednak w tym zakresie nie wskazał żadnych kwot jakie uzyskuje. Skarżący był także wzywany kilkukrotnie do wyjaśnienia na podstawie art. 255 p.p.s.a. swojej sytuacji materialnej, jednak za każdym razem odpowiadał wymijająco, domagając się od Sądu wyjaśniania na jakiej podstawie jest wzywany; kwestionując zasadność sformułowanych wezwań oraz wnosząc o przedłużenie terminu na złożenia wymaganych dokumentów. Na uwagę zasługuje, że z nadesłanych wyciągów z kont bankowych wynika, że comiesięcznie skarżący otrzymywał na kilka swoich kont kwoty przewyższające kilkukrotnie wskazany dochodów w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. W okresie czerwiec-sierpień 2015 otrzymał w ten sposób około 65000 złotych, przy czym kwota ta była generowana w ramach operacji finansowych skarżącego w ramach jego własnych kilku kont bankowych. A zatem wskazany przez skarżącego dochód w żaden sposób nie korespondował z kwotami pieniężnymi odnotowanych kwot na kontach bankowych skarżącego. Poza tym nawet przyjmując, że osiąga wskazywany dochód w wysokości 550 zł, to w żaden sposób nie wykazał jakie ponosi comiesięczne wydatki i z jakiego tytułu na koszty związane ze swoim utrzymaniem. Dlatego Sąd I instancji niewadliwie ocenił, że skarżący nie wykazał aby znajdował się w takiej sytuacji materialnej, która uprawniałaby go do przyznania prawa pomocy. Tak przedstawionej sytuacji materialnej skarżącego nie zmienia jego odpowiedź na ponowne zapytanie Sądu z dnia 5 października 2016 r. o sytuację majątkową skarżącego. W tym zakresie skarżący nie podał żadnych szczegółów i nie przedstawił żadnych dokumentów, które mogłyby uprawdopodobnić twierdzenia skarżącego. Sąd także prawidłowo ocenił, że skarżący miał wystarczająco dużo czasu na nadesłanie aktualnych wyciągów z kont bankowych. Skarżący kwestionując tą ocenę, pomimo że wezwanie do nadesłania informacji otrzymał 24 października 2016 r. i pomimo wydłużenia przez Sąd skarżącemu terminu na nadesłanie informacji, ponownie wnioskował o przedłużenie terminu. Także składając zażalenie w dniu 14 marca 2017 r. takich informacji nie przedstawił. Od ponownego wezwania upłynęło więc ponad 4 i pół miesiąca do czasu złożenia zażalenia, a skarżący takich informacji nie przedstawił. Okoliczności, na które powołuje się skarżący, dotyczące udzielenia skarżącemu informacji przez WSA w Rzeszowie nie dotyczą tej sprawy i nie mogą mieć wpływu na jej wynik. Ponadto nie można dopatrzeć się aby sędzia wydający zaskarżone postanowienie nie był bezstronny. Na tą ocenę nie ma wpływu, że jest to sędzia z tego samego Wydziału Sądu, co inny sędzia objęty w tej sprawie wnioskiem o wyłączenie. Jest to bowiem typowa sytuacja, że w związku z wnioskiem o wyłączenie sędziego sprawę przekazuje się innemu sędziemu w ramach tego samego wydziału orzeczniczego, chyba że wnioskiem o wyłączenie są objęci wszyscy sędziowie danego wydziału orzeczniczego. W tym miejscu wskazania wymaga, że przyznanie prawa pomocy wiąże się z zaangażowaniem środków pieniężnych uzyskiwanych od podatników, co w sytuacji braku wykazania przez podmiot wnioskujący, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, czyni żądania skarżącego pozbawionymi usprawiedliwionych podstaw. Stąd też potrzeba wykazania ponoszenia nie jakichkolwiek kosztów utrzymania się, a wyłącznie tych kosztów, które mogą być uznane za konieczne dla utrzymania normalnej/przeciętnej egzystencji. W omawianym zakresie zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.