I GZ 365/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 14 maja 2015 r.; sygn. akt III SA/Po 72/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] listopada 2014 r.; nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. postanowieniem z 14 maja 2015 r., sygn. akt III SA/Po 72/15 odmówił A. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie z urzędu radcy prawego lub adwokata. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 2 000 zł, skarżący – A. W. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku ruchomego i ruchomego ani oszczędności. W 2014 r. osiągnął dochody w wysokości 1 829,31 zł i na potwierdzenie przesłał kserokopię zeznania podatkowego o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty). Z przedstawionego dokumentu dodatkowo wynikało, że wnioskodawca uzyskał przychód w wysokości 5 268 118,75 zł i poniósł koszty jego uzyskania w wysokości 5 266 289,44 zł, a w trakcie roku podatkowego uiścił zaliczki na podatek dochodowy w I kwartale w wysokości 741 zł, w II kwartale w wysokości 3 008 zł, a w III kwartale w wysokości 4 750 zł. Z przesłanych w ramach uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy deklaracji dla podatku od towarów i usług VAT - 7 za 2014 r. wynika, że wnioskodawca odprowadził podatki od następujących podstaw opodatkowania (styczeń 2014 r. - 676 732 zł, luty 2014 r. - 405 743 zł, marzec 2014 r. - 586 793 zł, kwiecień 2014 r. - 477 837 zł, maj 2014 r. - 423 848 zł, czerwiec 2014 r. - 462 724 zł, lipiec 2014 r. - 451 198 zł, sierpień 2014 r. - 427 419 zł, wrzesień 2014 r. - 470 851 zł, październik 2014 r. - 496 005 zł, listopad 2014 r. - 328 695 zł, grudzień 2014 r. - 62 260 zł). Z przedłożonego rachunku zysków i strat, sporządzonego na dzień 31 grudnia 2014 r. dla Biura Zbytu Paliw – A. W. wynika, że z tego tytułu wnioskodawca uzyskał przychody w wysokości 5 196 941,21 zł i poniósł stratę w wysokości 10 484,62 zł. Wnioskodawca przesłał również wyciągi z posiadanego rachunku bankowego za okres od 13 października 2014 r. do 12 stycznia 2015 r., które potwierdzają obrót znacznymi środkami finansowymi (jednorazowe przelewy przychodzące i wychodzące dotyczą kwot kilkudziesięciu tysięcy złotych). A. W. oświadczył, że ponosi następujące miesięczne wydatki: wynajem mieszkania - 360 zł, opłaty za wodę prąd, ścieki, ścieki - 220 zł, zakup leków - 100 zł. Jako źródło finansowania wydatków wnioskodawca podał wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości 353,36 zł miesięcznie oraz dochód z działalności gospodarczej w wysokości 152,44 zł. Postanowieniem z [...] marca 2015 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Referendarza sądowego stwierdzając, że A. W. nie wykazał, aby spełniał warunki przyznania prawa pomocy określone w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270; dalej: ppsa). Wskazał, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą o znacznych rozmiarach, o czym świadczą przedłożone zeznania oraz deklaracje podatkowe i wynikające z nich wielkości obrotów. Przy uwzględnieniu wysokości osiągniętego przychodu, wykazana za 2014 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej strata operacyjna (według rachunku zysków i strat), czy też niewielki dochód (według przedłożonego zeznania podatkowego) nie prowadzą do oceny, iż wnioskodawca zasługuje na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Zdaniem Sądu działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody, czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu - środków finansowych. Wykazywanie przy milionowych obrotach równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów jeszcze nie przesądza, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Szczególnie, że istnieje różnica pomiędzy dochodem podatkowym, a faktycznym dochodem z działalności gospodarczej pozostającym do dyspozycji podatnika. Przedstawiona przez wnioskodawcę sytuacja finansowa nie pozwala przyjąć, iż zdobycie przez niego środków finansowych na pokrycie opłat w postępowaniu sądowym, jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe w sprawie. Wykazywana strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie może być uznana za wystarczającą przesłankę uzasadniającą przyznanie takiej pomocy, ponieważ nie przesądza jednoznacznie o utracie płynności finansowej przez wnioskodawcę i jego braku możliwości regulowania ciążących na stronie zobowiązań, zwłaszcza w sytuacji kontynuowania przez podmiot prowadzenia działalności gospodarczej. Zażalenie na powyższe orzeczenie wniósł A. W., ponownie żądając przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podtrzymał dotychczasowe stanowisko stwierdzając, że nie posiada żadnego majątku, a dochody miesięczne, którymi realnie dysponuje wynoszą 506,04 zł, co jak twierdzi, graniczy z ubóstwem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa, osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Jedynym miernikiem oceny, czy stronie może być przyznane prawo pomocy jest kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10). Podkreślenia wymaga, że istota instytucji prawa pomocy pozwala na przyznanie tego prawa w sytuacjach wyjątkowych, w których strona skarżąca ponad wszelką wątpliwość udowodni, że nie jest i nie będzie w stanie w przyszłości wygospodarować środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zgodzić się z dokonaną przez Sąd I instancji oceną sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżącego, który w sposób przekonujący nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Trafnie Sąd pierwszej instancji zauważył, że A. W. prowadzi działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze, o czym świadczą przedłożone deklaracje podatkowe i wynikające z nich wielkości obrotów. Wbrew twierdzeniom skarżącego, co do tego, że jego rzeczywiste możliwości zarobkowe odzwierciedla wyłącznie dochód, prawidłowo Sąd pierwszej instancji zauważył, że fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Zauważyć bowiem należy, że koszty uzyskania przychodu powiększane są np. o odpisy amortyzacyjne, co z kolei powoduje niższy dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nie oznacza to jednak, że środki finansowe z działalności gospodarczej są równe temu dochodowi. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu - środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach (milionowych) równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić bowiem należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. Stąd całkowite pomijanie wielkości obrotów/przychodów - jak domaga się skarżący - i dokonywanie oceny sytuacji materialnej skarżącego wyłącznie poprzez pryzmat dochodu ustalonego na użytek podatku dochodowego, jest nieuprawnione. Za niewątpliwe wobec tego uznać należy twierdzenie, że już sama okoliczność prowadzenia przez skarżącą działalności gospodarczej, z której uzyskuje znaczne przychody, przeczy tezie jakoby skarżący nie był w stanie pokryć kosztów zainicjowanego postępowania. Na trudną sytuację finansową nie wskazuje również analiza złożonych wyciągów z rachunków bankowych. Podkreślenia wymaga także, że koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze. W tej sytuacji brak jest podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca nie ma dostatecznych środków na realizację obowiązku poniesienia kosztów sądowych, który to obowiązek na obecnym etapie postępowania sprowadza się do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Mając na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.