IV SA/Gl 686/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2015 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] roku nr [...]; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...]r. Nr [...] skierowaną do M.P. stwierdził, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla N.P. za okres 01.10.2008 r. do 31.10.2008 r. w kwocie 300 zł zostały nienależnie pobrane. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił argumenty przemawiające za podjętym rozstrzygnięciem. Organ wskazał, że w sprawie została spełniona przesłanka nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wskazana w art. 2 pkt 7 lit. d w brzmieniu obecnie obowiązującym tzn. świadczenia zostały wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów, Od powyższej decyzji M.P. odwołała się wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Wskazała, że w dniu 17.10.2008 r. poinformowała komornika, że otrzymane od dłużnika alimenty zaliczyła na poczet zaległości alimentacyjnych. Domagała się umorzenia przedmiotowego postępowania. Decyzją z dnia [...]r. wydaną m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. postanowiło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że organ I instancji ustalił, że w miesiącu październiku 2008 r. strona otrzymała od dłużnika alimentacyjnego kwotę 1800 zł tytułem alimentów na rzecz N.P. Pismem z dnia 28.02.2014 r. strona została poinformowana o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nienależnie pobranych świadczeń za okres od 01.10.2008 r. do 31.10.2008 r. Kolegium podniosło, że w dniu 01.01.2012 r. weszła w życie ustawa z dnia 19.08.2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz. U. nr 205, poz. 1212). Zgodnie z art. 3 tej ustawy sprawy o świadczenia rodzinne oraz świadczenia z funduszu alimentacyjnego do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Zgodnie z art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nienależnie pobrane świadczenie - oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty, e) wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 17 ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba, że zostały zwrócone zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego; Kolegium wskazało, iż na podstawie zgromadzonej dokumentacji organ I instancji ustalił, że w miesiącu październiku 2008 r. strona otrzymała alimenty na rzecz N.P. w kwocie 1800 zł. Za miesiąc październik wypłacono również stronie świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 300 zł. W związku z powyższym wypłacone świadczenie z funduszu alimentacyjnego M.P. na rzecz syna w wysokości 300 zł uznać należy za świadczenia nienależnie pobrane, albowiem w przypadku strony zachodzi przesłanka nienależnie pobranego świadczenia wskazana w art. 2 pkt 7 lit. d w brzmieniu wskazanym powyżej. Na wskazaną wyżej decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach złożyła skarżąca M.P. Wniosła o umorzenie postępowania w kwestii zobowiązania jej spłaty kwoty 300 zł. z uwagi na jej trudną sytuację materialną, jak i również z uwagi na dopełnienie wszelkich formalności. Wskazała, że w dniu 17.10.2008 r poinformowała komornika sądowego, że otrzymała od dłużnika C.H. kwotę 1800 zł. na rachunek bankowy i zalicza w/w kwotę na poczet zaległych alimentów, a nadto o fakcie tym została poinformowana również placówka MOPS w K. przy ul. [...]. Podkreśliła, że podczas składania wniosków na kolejne okresy pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego tj. od 2009 r. nie doszukano się żadnych nieścisłości, uchybień bądź zatajenia informacji z jej strony, gdyż będąc osobą uczciwą i skrupulatną za każdym razem w przypadku otrzymania od dłużnika C.H. jakiejkolwiek kwoty, informowała o tym fakcie swojego komornika oraz swoją placówkę MOPS. Zaznaczyła, że w dniu 04.08.2009 r. komornik wydał zaświadczenie, w którym wyszczególniono, iż 14.10.2008 r. otrzymała kwotę 1800 zł. od dłużnika C.H. o czym został przeze mnie poinformowany, a które to zaświadczenie zobowiązana była dostarczyć przy składaniu wniosku na pobieranie świadczenia z funduszu alimentacyjnego na nowy okres rozliczeniowy 2009/2010. Zarówno w 2008 r. przy zaistniałej okoliczności, jak i w 2009 r. przy składaniu nowego wniosku o przyznanie funduszu alimentacyjnego nie dopatrzono się żadnych nieścisłości w jej sprawie. Podniosła, że ponadto przed i po 17.10.2008 r. otrzymała jeszcze dwukrotnie alimenty od dłużnika C.H. i w tych wypadkach MOPS K. nie miał żadnych zastrzeżeń, że zostały one zaliczone przez nią na poczet zaległych alimentów. Na zakończenie, skarżąca szeroko opisała swoją trudną sytuację finansową. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, odwołując się do argumentacji zawartej w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony orzeczeniem, czy rozstrzygnięcie wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony, czy narusza zasady współżycia społecznego i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając prawidłowość rozstrzygnięć organów obydwu instancji należy w pierwszej kolejności wskazać, że zgodnie z treścią art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osoba, która pobrała nienależne świadczenia jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależne pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego uważa się natomiast świadczenia enumeratywnie wymienione w art. 2 pkt 7 ustawy. Następnie wskazać należy, że w treści art. 23 ust. 1 ustawy ustawodawca wskazał, że do zwrotu świadczenia obowiązana jest osoba, która pobrała nienależne świadczenie, Wynika z powyższego, że obowiązek zwrotu świadczenia może zostać orzeczony dopiero wówczas, gdy określone świadczenie zostanie uznane za nienależne w sposób ostateczny. Dopiero zatem, gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot. Obie wydane w sprawie decyzje należało uchylić ze względu na naruszenie art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stosownie do treści art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osoba, która pobrała nienależne świadczenie, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Wskazać należy, iż definicję "nienależnie pobranego świadczenia" ustalał art. 2 pkt 7 powyższej ustawy, który w podpunkcie oznaczonym lit. "d" istotnym dla potrzeb niniejszej sprawy określa, iż jest to "świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty" (w brzmieniu sprzed dnia wejścia w życie ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowi, że sprawy o świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie tej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i trybie określonym w przepisach dotychczasowych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wypracowane zostało stanowisko, które Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela, a według którego sformułowanie "w okresie ich pobierania otrzymała alimenty" oznacza, że uprawniony w tym samym okresie musi pobierać jednocześnie świadczenia z dwóch źródeł: z instytucji wypłacającej świadczenie w trybie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz od dłużnika (komornika lub innego organu egzekwującego alimenty). Przy czym obydwa te świadczenia muszą być wypłacone za ten sam okres. I tak np. w wyrokach z dnia 8 lutego 2012 r. (sygn. akt I OSK 1661/11 i I OSK 1662/11 - dostępne w internetowej Bazie Orzeczeń NSA) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że o "nienależnie pobranym świadczeniu" może być mowa wówczas, gdy w tym samym okresie osoba uprawniona pobiera jednocześnie świadczenia z dwóch źródeł, przy czym świadczenia te muszą być wypłacone za ten sam okres. W obowiązującym stanie prawnym zasady zarachowania zapłaty i kolejności spłaty długów są uregulowane w art. 451 § 1-3 Kodeksu cywilnego. Przepis ten przewiduje, że dłużnik mający względem tego samego wierzyciela kilka długów tego samego rodzaju może przy spełnieniu świadczenia wskazać, który dług chce zaspokoić. To zaś, co przypada na poczet tego długu (za konkretnie wskazany okres), wierzyciel może zarachować na związane z tym konkretnym świadczeniem należności uboczne. Jeżeli z kolei dłużnik nie wskazał, który z kilku długów chce zaspokoić, wierzyciel może wystawiając pokwitowanie zaliczyć otrzymane świadczenie na poczet jednego z tych długów. W braku zaś oświadczenia dłużnika lub wierzyciela spełnione świadczenie zalicza się na poczet najdawniej wymagalnego długu. Reasumując, zawsze w takiej sytuacji konieczne jest ustalenie, na poczet którego długu (za który miesiąc) ma być zaliczona uiszczona przez dłużnika kwota. W braku oświadczenia dłużnika lub wierzyciela spełnione świadczenie zalicza się przede wszystkim na poczet długu wymagalnego, a jeżeli jest kilka długów wymagalnych - na poczet najdawniej wymagalnego stosownie do treści art. 451 § 3 K.c. Jak wskazuje skarżąca otrzymywane przez dłużnika kwoty w pierwszej kolejności przeznaczała na pokrycie zaległych alimentów. Sąd nie podziela stanowiska organu, że kiedy dłużnik przekaże alimenty do rąk własnych wierzycielki, to wypłacone we tym okresie świadczenie z Funduszu jest świadczeniem nienależnie pobranym, bez względu na to czy mamy do czynienia z regulowaniem zaległości alimentacyjnych czy alimentów bieżących. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą zobowiązane do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i zastosowania właściwych przepisów, z uwzględnieniem zaprezentowanej powyżej wykładni przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W tym stanie rzeczy Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 lit. a, art. 135, art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.