II SA/Lu 443/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca), Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 marca 2015 r. sprawy ze skargi R.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 19 marca 2014 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267; dalej: "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...] z dnia 21 stycznia 2014 r., nr [...], o odmowie przyznania R. Z. zasiłku stałego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że organ pierwszej instancji, po rozpatrzeniu wniosku R. Z. z dnia 10 stycznia 2014 r., wspomnianą wyżej decyzją z dnia 21 stycznia 2014 r. odmówił przyznania wnioskodawcy zasiłku stałego. Organ pierwszej instancji ustalił, że wnioskodawca od dnia 25 stycznia 2012 r. zamieszkuje w Domu Pomocy Społecznej w [...]. W dniu 12 marca 2008 r. uzyskał orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, stwierdzające całkowitą niezdolność do pracy do marca 2011 r. Niezdolność ta powstała 14 kwietnia 1999 r. Organ ten stwierdził, że wnioskodawca na mocy tego orzeczenia nie nabył prawa do zasiłku stałego. Następnie wnioskodawca uzyskał orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 12 marca 2012 r. zaliczające go do znacznego stopnia niepełnosprawności, z którego wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 9 lutego 2012 r. Powyższe oznacza, zdaniem organu, że wnioskodawca nie był osobą samotnie gospodarująca w chwili przyjęcia go do domu pomocy społecznej, gdyż nie był wówczas uprawniony do zasiłku stałego. Utrzymując w mocy tę decyzję, Kolegium podkreśliło, że skoro R. Z. w okresie od 1 kwietnia 2011 r. do 9 lutego 2012 r. nie miał stwierdzonej całkowitej niezdolności do pracy, ani nie osiągnął wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1a i lb oraz w art. 27 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 ze zm.), to – w myśl art. 37 ust. 5 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.) – oznacza, że przed przyjęciem go do domu pomocy społecznej (25 stycznia 2012 r.) nie był osobą uprawnioną do zasiłku stałego. W skardze na powyższą decyzję skarżący podniósł między innymi, że od dnia 26 stycznia 2012 r. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w [...], gdzie został umieszczony bez swojej zgody na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 20 października 2011 r. (sygn . akt [...]) oraz decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 23 stycznia 2012 r., znak: [...]. Skarżący podniósł także, że jest osobą chorą psychicznie, pozostającą pod stałą opieka lekarza rodzinnego i lekarza psychiatry. Był hospitalizowany na oddziale psychiatrycznym około 40 razy, a z uwagi na swój stan zdrowia jest niezdolny do samodzielnej egzystencji oraz wymaga stałej opieki i pomocy innych osób. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze Kolegium wskazało, że nie mają one wpływu na wynik sprawy, albowiem organy administracji są związane przepisami prawa, a te uniemożliwiają przyznanie skarżącemu zasiłku stałego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd uwzględnił skargę z przyczyn w niej niepodniesionych, które to przyczyny miał obowiązek wziąć pod rozwagę z urzędu w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."). Zgodnie bowiem z tym przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z przepisem art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W myśl art. 37 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, osobę przebywającą w domu pomocy społecznej lub ubiegającą się o przyjęcie do niego uznaje się za osobę samotnie gospodarującą, jeżeli przed przyjęciem do domu pomocy społecznej lub rozpoczęciem oczekiwania na miejsce w takim domu była uprawniona do zasiłku stałego. Całkowita niezdolność do pracy w rozumieniu art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej oznacza całkowitą niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo zaliczenie do I lub II grupy inwalidów lub legitymowanie się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (art. 6 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). Zauważyć należy, że już w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia 12 marca 2008 r. wynika wprost, że datą powstania całkowitej niezdolności do pracy R. Z. jest dzień 14 kwietnia 1999 r. (akta administracyjne, k. 6). Co więcej, jak wynika to z ustaleń organu pierwszej instancji, skarżący nie posiada żadnych źródeł dochodu, jest od wielu lat całkowicie niezdolny do pracy z powodu choroby psychicznej (schizofrenii paranoidalnej), która była przyczyną 31-krotnego pobytu w Szpitalu Psychiatrycznym w [...] (akta administracyjne, k. 4). Ponadto organ ten ustalił, że skarżący nie miał ustalonego stopnia niepełnosprawności, gdyż "nie było możliwym ustalenie jakiegokolwiek planu współpracy", przy czym, skarżący zagrażał swojemu życiu oraz życiu mieszkającej z nim matki, na skutek czego został przez Sąd Rejonowy w [...] przymusowo umieszczony w szpitalu psychiatrycznym, gdzie przebywał od dnia 20 października 2011 r., zaś w dniu 23 stycznia 2012 r. został przewieziony do szpitala w [...], a następnie umieszczono go w domu pomocy społecznej (akta administracyjne, k. 4). W tym stanie rzeczy uznać należy, że w okresie od dnia 20 października 2011 r. – daty wykonania orzeczenia Sądu Rejonowego w [...] o wyrażeniu zgody na przyjęcie do szpitala psychiatrycznego skarżącego, będącego osobą chorą psychicznie, na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. z 2011 r Nr 231, poz. 1375), aż do chwili umieszczenia skarżącego w domu pomocy społecznej – 25 stycznia 2012 r., skarżący najprawdopodobniej nie mógł wszcząć postępowania w przedmiocie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zarówno z uwagi na swoją chorobę, jak i na skutek pozbawienie go wolności w wyniku wykonaniu orzeczenia sądu opiekuńczego. Okoliczności tych, wbrew wymogom wynikającym z art. 7, 8 i 77 § 1 k.p.a., nie wzięły pod uwagę organy obu instancji, całkowicie pomijając tym samym ocenę ich znaczenia dla rozstrzyganej sprawy. Niezależnie od powyższego uchybienia, okolicznością istotną i niedostrzeżoną przez te organy jest znaczenie kwestii dat ustalonych przez właściwe organy jako miarodajnych dla powstania niepełnosprawności ("nie da się ustalić") i powstania całkowitej niezdolności do pracy (14 kwietnia 1999 r.). Skoro bowiem orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 12 marca 2012 r., którym ustalono u skarżącego znaczny stopień niepełnosprawności, zostało wydane na stałe i w orzeczeniu tym stwierdzono, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, należy więc uznać, że orzeczenie to kwestii tej nie rozstrzygnęło. Ustalony w tym orzeczeniu stopień niepełnosprawności na dzień 9 lutego 2012 r., będący dniem złożenia wniosku, należy traktować jako datę przyjętą przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności jedynie na skutek braku możliwości faktycznej ustalenia przez ten organu stanu zdrowia skarżącego w okresie wcześniejszym. Wskazanie bowiem tej daty, jako daty od której ustalono stopień niepełnosprawności może mieć jedynie charakter deklaratoryjny, skoro w tym samym orzeczeniu stwierdzono, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje. W istocie więc uznać należy, że ustaleń takich nie poczyniono w postępowaniu prowadzonym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności, a data 9 lutego 2012 r. nie jest datą właściwą. W tej sytuacji za całkowicie miarodajne w tym zakresie uznać należy orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 12 marca 2008 r., z którego wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że datą powstania całkowitej niezdolności do pracy jest dzień 14 kwietnia 1999 r. Zestawienie tych dat oraz okoliczność, że w okresie ostatnich kilku lat skarżący był – co nie było kwestionowane w trakcie postępowania – aż kilkadziesiąt razy hospitalizowany, nie daje w ocenie Sądu podstaw do przyjęcia, że stan całkowitej niezdolności do pracy powstał dopiero w dniu 9 lutego 2012 r. – przeciwnie, ujawnił się on najpóźniej w 2008 r., a istniał co najmniej od dnia 14 kwietnia 1999 r. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji obu instancji uwzględnią wszystkie przedstawione wyżej uwagi, w tym dokonaną przez Sąd wykładnię przepisów prawa, którą to wykładnią organy te są związane z mocy art. 153 P.p.s.a. Obowiązkiem organów administracji będzie w szczególności dokonanie, zgodnie z wymogami art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., wnikliwej oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, zwłaszcza zaś należyte uwzględnienie podniesionej wyżej przez Sąd okoliczności związanej z brakiem możliwości – na skutek schorzeń skarżącego oraz pozbawienia go wolności w wyniku wykonaniu orzeczenia sądu opiekuńczego – wszczęcia przez skarżącego, w okresie od dnia 20 października 2011 r. do dnia 25 stycznia 2012 r., postępowania dotyczącego ustalenia stopnia niepełnosprawności. Organy obu instancji ocenią również należycie, to jest mając na uwadze wytyczne Sądu w tym zakresie, datę powstania u skarżącego całkowitej niezdolności do pracy. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.