I FZ 159/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Danuta Oleś, , , po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P.G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt III SA/Gl 1545/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 29 września 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 10 marca 2015 r., sygn. akt III SA/Gl 1545/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił P.G. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając postanowienie, WSA wskazał, że strona oświadczyła, że gospodarstwo domowe tworzy z żoną i małoletnią córką. Jedynym źródłem ich dochodów jest jego wynagrodzenie w kwocie 2.400 zł netto. Żona nie pracuje i opiekuje się córką. Na ich majątek składa się: nieruchomość o powierzchni 1.166 m2, która jest obciążona kredytem hipotecznym oraz samochód Audi Q5 z 2010 r., na którym ustanowiono zastaw skarbowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na to, że skarżący przedstawił swoją sytuację w sposób uniemożliwiający wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Co prawda obszernie udokumentował stan swego zadłużenia, natomiast w kwestii źródeł utrzymania ograniczył się do wykazania wysokości przysługującego mu honorarium i złożenia oświadczenia o tym, że korzysta z finansowego wsparcia rodziny. Wysokość tej pomocy nie została jednak ani udokumentowana, ani nawet sprecyzowana, co pozostawiała bez odpowiedzi pytanie o to, jakimi środkami skarżący w rzeczywistości dysponuje. Skoro skarżący ponosi wydatki niewspółmiernie większe od osiąganych wpływów, to wyjaśnienie tej okoliczności tym bardziej jest istotne. WSA podkreślił też, że mimo wezwania skarżący nie przedłożył wyciągu z rachunku bankowego żony skarżącego, z którego nastąpił przelew należności za korzystanie z najmowanego mieszkania. Nie wiadomo zatem, jaki jest stan tego rachunku, jak również jakie inne operacje są dokonywane w jego ramach. Bierna postawa skarżącego w przedstawionym zakresie sprawiła, że poznanie rzeczywistej zdolności płatniczej, w jakiej się on znajduje, jest niemożliwe, co stanowi przeszkodę do pozytywnej weryfikacji jego żądania. Powyższe postanowienie skarżący zaskarżył w całości, zarzucając dowolność ustaleń Sądu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym poprzez uznanie, że podatnik nie wykazał środków pozostających do jego dyspozycji podczas gdy stan majątkowy wynikał ze złożonego oświadczenia majątkowego. Do zażalenia załączono oświadczenie żony skarżącego oraz wyciągi z rachunków bankowych. Wskazano także, że pomoc rodziny realizowana jest do wysokości pozwalającej zamknąć saldo należności bieżących. Wniesiono o zmianę postanowienia i zwolnienie skarżącego od wpisu w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie Sąd pierwszej instancji ocenił sytuację finansową, rodzinną i majątkową skarżącego pod kątem przesłanek z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej P.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Trudno uznać, aby skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, skoro nie przedstawił on dokumentów potwierdzających jego rzeczywistą sytuację. Sąd administracyjny natomiast nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać te dokumenty, jedynie w oparciu o oświadczenia strony i częściowe informacje, dodać trzeba - informacje o charakterze tendencyjnym, co zauważył Sąd pierwszej instancji. Skarżący wskazał bowiem na szczegółowe dane dotyczące jego zadłużenia, ale przemilczał konkrety co do rzeczywistych dochodów jego rodziny, w tym informacji o wysokości pomocy ze strony rodziny. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić. Sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej analizy okoliczności z tym związanych ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. Wybiórcze informacje wskazane przez stronę nie dały Sądowi pierwszej instancji podstawy do stwierdzenia ponad wszelką wątpliwość, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona decyduje, czy dołoży starań i wykaże wymaganą przesłankę przyznania prawa pomocy czy nie. W tych okolicznościach dokonaną przez Sąd pierwszej instancji ocenę sytuacji skarżącego należy uznać za prawidłową w świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Złożenie oświadczenia żony oraz wyciągów z rachunków bankowych na etapie postępowania zażaleniowego (bez względu na zawartą w nich treść) nie przesądza o błędnym i nieprawidłowym orzeczeniu sądu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny na etapie wydawania postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, mając do dyspozycji przestawione wcześniej przez skarżącego informacje, swoje orzeczenie oparł właśnie na nich i dokonał tego w sposób prawidłowy, a właśnie ta prawidłowość działania sądu pierwszej instancji podlega kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Na marginesie należy jednak zauważyć, że wniosek o przyznanie prawa pomocy może być składany na każdym etapie postępowania sądowoadministracyjnego, zarówno przed jego wszczęciem jak i w toku. W zależności od zmiany okoliczności i sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego ma on możliwość złożenia do sądu administracyjnego kolejnego wniosku, szczegółowo obrazującego jego sytuację. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji