II GZ 206/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Robotowska po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt III SA/Po 1150/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Dyrektora W. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 10 marca 2015 r., sygn. akt III SA/Po 1150/14, odmówił R. P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora W. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] lipca 2014 r., w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie dotyczącej płatności na rok 2014. Wnioskiem z dnia 20 października 2014 r. R. P. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Podał, że znajduje się w ciężkiej sytuacji osobistej i majątkowej oraz, że jest bezdomny, zadłużony i nie osiąga żadnych dochodów. Pismem z dnia 27 października 2014 r. Sąd wezwał wnioskodawcę do przedłożenia dokumentów źródłowych, uzupełniających jego oświadczenie o stanie majątkowym, niezbędnych dla rozpoznania złożonego wniosku. Postanowieniem z dnia 26 stycznia 2015 r. Referendarz sądowy Sądu pierwszej instancji odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W wyniku sprzeciwu wniesionego przez R. P. w dniu 10 lutego 2015 r. postanowienie Referendarza sądowego utraciło moc, a sprawa została przejęta do rozpoznania przez Sąd. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 marca 2015 r. Sąd pierwszej instancji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 14 marca 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej powoływanej jako "p.p.s.a." odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że warunkiem koniecznym do przeprowadzenia oceny zdolności majątkowych osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy jest przedstawienie dokładnych i wiarygodnych danych o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania. Ogólnikowe i nieudokumentowane zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej są bezużyteczne z punktu widzenia możliwości dokonania oceny sytuacji majątkowej, bowiem nie pozwalają wnioskować o zdolnościach płatniczych strony postępowania. W ocenie Sądu pierwszej instancji wnioskodawca nie wykazał wysokości przychodu ani kosztów koniecznego utrzymania a przekazane przez niego wyjaśnienia nie pozwoliły na zidentyfikowanie źródła finansowania koniecznych kosztów utrzymania, jak również mogą świadczą o ukrywaniu rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. Zażaleniem z dnia 31 marca 2015 r. R. P. wniósł o uchylenie postanowienia w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie należy podkreślić, iż zażalenie wniesione zostało na postanowienie Sądu pierwszej instancji dotyczące odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym i w takim też zakresie zostało rozpatrzone przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego przyjmując, że nie było możliwe dokonanie oceny jego sytuacji majątkowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że skarżący nie przedstawił swojej sytuacji majątkowej. W związku z tym na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwał skarżącego do przedłożenia wskazanych dokumentów (por. wezwanie k. 15 akt sądowych). Skarżący nie ustosunkował się w żaden sposób do powyższego wezwania Sądu. Reasumując należy stwierdzić, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zasadnie ocenił, że R. P. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, nie przedstawił Sądowi żadnych informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku. Nie dołożył zatem należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu ocena sytuacji majątkowej R. P. jest prawidłowa i nie została skutecznie podważona w zażaleniu, ponieważ wnioskodawca w dalszym ciągu nie ujawnił źródeł swoich dochodów. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.