II OZ 1348/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marzenna Linska – Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2017 r., sygn. akt VII SAB/Wa 115/14, o odmowie zmiany prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2015 r. wydanego w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi D. W. i M. W. na bezczynność Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego nr [...] z dnia [...] grudnia 2003 r., znak [...] postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2017 r., sygn. akt VII SAB/Wa 115/14, po rozpoznaniu wniosku D. W. i M. W., odmówił zmiany prawomocnego postanowienia Sądu z dnia [...] kwietnia 2015 r. wydanego w przedmiocie prawa pomocy W uzasadnieniu Sąd podniósł, że postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2015 r. odmówiono D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 1 lipca 2015 r., sygn. akt II OZ 619/15, oddalił zażalenie skarżących na ww. postanowienie z dnia 29 kwietnia 2015 r. W dniu 2 marca 2017 r. skarżący wnieśli do Sądu formularz PPF, w którym zwrócili się o udzielenie pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Sąd potraktował nadesłany formularz jako wniosek o zmianę postanowienia z dnia 29 kwietnia 2015 r. W ocenie Sądu brak jest okoliczności, które dawałyby podstawę do przyjęcia, iż wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 165 p.p.s.a. Wnioskodawcy nie wykazali bowiem, by w okresie od wydania postanowienia z dnia 29 kwietnia 2015 r. nastąpiła istotna zmiana okoliczności dotyczących ich sytuacji majątkowej, co uzasadniałoby wydanie postanowienia o treści innej. Skarżący wskazali ponoszone koszty miesięczne ale bez wyszczególnienia istotnych składników tych kosztów. Wskazali, że miesięczne koszty utrzymania mieszkania wynoszą 500 zł, leki 800 zł zaś ok. 1000 zł ponoszą na koszty postępowań administracyjnych. Do kwoty emerytur skarżącej i męża doszedł dodatek pielęgnacyjny. Aktualnie wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym miesięcznie utrzymują się z kwoty 3.055 zł. Jednak podana kwota jest sumą miesięcznych emerytur, a zatem nie wyjaśniono ile wynosi dodatek pielęgnacyjny. Sytuacja finansowa skarżących zmieniła się zatem na korzyść. W sprawie wiadomo jaki dochód osiągają skarżący, wiadomo, dość ogólnie, jakie ponoszą wydatki w związku z utrzymaniem, np. za mieszkanie, lekarstwa, koszty w związku z prowadzeniem spraw sądowych. Nie wiadomo natomiast jakie koszty miesięczne ponoszą na żywność, środki czystości, media. Nie nadesłano rachunków za leki, ani żadnych innych rachunków, czy paragonów. Nie wykazano w jakiej wysokości skarżący otrzymują dodatek pielęgnacyjny. Ponadto, wnioskodawcy są współwłaścicielami działek nr 96/1 i nr 96/2 o łącznej powierzchni 2 488 m2 w [...]. Powyższe fakty, zdaniem Sądu, wskazują jednoznacznie, że sytuacja wnioskodawców jest stabilna i nie uległa jakiejkolwiek zmianie przez cały okres ubiegania się przez nich o prawo pomocy. W sprawie nie zachodzą żadne przesłanki świadczące o tym, że wnioskodawcy są osobami ubogimi. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 165 p.p.s.a., odmówił zmiany postanowienia z dnia 29 kwietnia 2015 r. Skarżący wnieśli zażalenie na powyższe postanowienie domagając się jego zmiany i uchylenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwane dalej "p.p.s.a."),, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że Sąd Wojewódzki rozpoznawał kolejny wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony przez skarżących. Okoliczność, że skarżącym odmówiono przyznania prawo pomocy w zakresie całkowitym nie wykluczało możliwości ponownego złożenia wniosku, ponieważ stosownie do treści art. 243 § 1 zdanie pierwsze ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Zgodnie jednak z art. 170 ustawy p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Sąd Wojewódzki rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł więc odstąpić od oceny sytuacji materialnej skarżącej zawartej w prawomocnym postanowieniu z 16 grudnia 2015 r. Możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy daje art. 165 p.p.s.a., jednak tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku - zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Zasadnie więc Sąd Wojewódzki kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy potraktował jako wniosek złożony w trybie art. 165 p.p.s.a. Rozpoznając ten wniosek, Sąd zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, a przede wszystkim ustalić, jakie były dochody i wydatki skarżących w dacie wydania poprzedniego postanowienia, a jakie w dacie kolejnego rozpoznania sprawy. Porównując wnioski skarżących nie sposób uznać, że jakiekolwiek okoliczności dotyczące sytuacji finansowej skarżących uległy istotnej zmianie, w szczególności pogorszeniu. W poprzednim jak i w aktualnym wniosku wskazano, że wnioskodawcy wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe, są współwłaścicielami działek o powierzchni 2 488 m2 w [...] i utrzymują się z emerytur, przy czym podkreślenia wymaga, że w tym zakresie sytuacja materialna wnioskodawców uległa nieznacznemu polepszeniu (3047,00 zł) w stosunku do poprzednio opisanej (2781,00 zł). W tej sytuacji nie sposób skutecznie zakwestionować ustaleń Sądu Wojewódzkiego, że skarżący nie wykazali, że zachodzą okoliczności wpływające na zmianę uprzednio prezentowanego stanowiska odmawiającego przyznania skarżącym prawa pomocy. Skoro zatem brak było podstaw do odmiennej niż w postanowieniu z dnia 29 kwietnia 2015 r. oceny sytuacji majątkowej skarżących pod kątem przesłanek udzielenia prawa pomocy, to art. 165 p.p.s.a. warunkujący zmianę takiego postanowienia z uwagi na zmianę okoliczności sprawy nie mógł mieć zastosowania. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.