I GZ 279/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 19 marca 2015 r. sygn. akt III SA/Łd 123/15 w zakresie zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie ze skargi B. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia 3 [...] 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 19 marca 2015 r. o sygn. akt III SA/Łd 123/15, działając na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie ze skargi B. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. w przedmiocie podatku akcyzowego. W ocenie Sądu I instancji w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 847/13 (która obecnie jest na etapie rozpoznania skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny) jak i w niniejszej sprawie, wystąpił ten sam problem prawny, a mianowicie czy wytwarzany przez podatnika wyrób, do którego produkcji wykorzystywano ekstrakt słodowy w ilości około 7 % i syrop glukozowy w ilości około od 92 do 93% należy klasyfikować do kodu CN 2203 00, tj. "piwa otrzymanego ze słodu" tzn. podstawowym i przeważającym składnikiem użytym do produkcji, polegającym fermentacji jest sód, a składniki niesłodowe są tylko dodatkiem, czy też dla tego typu wyrobów właściwy jest kod CN 2206 00, tj.; pozostałe napoje fermentowane, mieszanki napojów fermentowanych oraz mieszanki napojów fermentowanych i napojów bezalkoholowych. Sąd uznał, że skoro w obu sprawach wystąpił analogiczny problem prawny, to zaistniała konieczność zapewnienia jednolitej linii orzecznictwa i celowe jest, ażeby orzeczenie w niniejszej sprawie zostało wydane po rozstrzygnięciu sprawy o sygn. akt I GSK 978/14, ponieważ orzeczenie NSA będzie miało istotny wpływ na wynik sprawy ze skargi spółki. Ponadto, zdaniem Sądu, za zawieszeniem postępowania z urzędu w oparciu o art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przemawiają względy ekonomii procesowej. W zażaleniu złożonym do NSA spółka domagała się uchylenia postanowienia Sądu z dnia 19 marca 2015 r. Zarzuciła Sądowi naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez uznanie, że rozstrzygnięcie niniejszej sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego (sprawa o sygn. akt I GSK 978/14) w sytuacji, gdy nie zachodzą przesłanki do zawieszenia, gdyż stan faktyczny w postępowaniu o ww. sygn. akt jest odmienny od tego w niniejszej sprawie, wobec czego nieprawidłowym działaniem Sądu I instancji było wyciągnięcie wniosku o wpływie orzeczenia w sprawie o sygn. akt I GSK 978/14 na niniejszą sprawę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd może zawiesić postępowanie z uwagi na prejudycjalność innego toczącego się postępowania. Zagadnienie wstępne (prejudycjalne) występuje w sytuacji, w której uprzednie rozstrzygnięcie określonego zagadnienia, które występuje w sprawie, może wpływać na wynik toczącego się postępowania, co w rezultacie uzasadnia celowość wstrzymania czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym do czasu rozstrzygnięcia tej istotnej kwestii. Przez zagadnienie wstępne (kwestię prejudycjalną) należy więc rozumieć przeszkodę powstającą lub ujawniającą się w toku postępowania sądowego, której usunięcie jest istotne z punktu widzenia możliwości prawidłowej realizacji celu postępowania sądowoadministracyjnego i ma bezpośredni wpływ na jego wynik (vide: wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I FSK 845/05; ten wyrok i dalej powoływane orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, dostępne w Internecie w CBOIS). Warunkiem skorzystania z tej podstawy prawnej, mającej związek z wynikiem innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego (w tym przed Trybunałem Stanu – vide: postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r. o sygn. akt II FZ 278/11 oraz Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej – vide: np. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r. o sygn. akt II FZ 278/11) oraz przed Trybunałem Konstytucyjnym, jest wystąpienie sytuacji, w której to inne postępowanie jest już rozpoczęte. Zawieszenie postępowania z przyczyn enumeratywnie wymienionych w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ma charakter fakultatywny i zależy od uznania sądu. Rzecz jasna, nie może być ono dowolne. Analizując celowość zawieszenia postępowania sąd powinien wziąć pod uwagę wystąpienie w przyszłości przesłanek wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją lub innym aktem, jak i przesłanek wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego na skutek rozstrzygnięcia wydanego w innym, już toczącym się postępowaniu (por. Komentarz M. Niezgódki–Medek do art. 125 p.p.s.a., Lex Omega 39/2013). Względy ekonomii procesowej, sprawiedliwości, spójności systemu prawnego oraz jednolitości i stabilności orzecznictwa sądowego przemawiają za potrzebą zawieszenia postępowania także w razie rozstrzygania przez NSA w drodze uchwały, w myśl art. 15 § 1 pkt 2 i 3 p.p.s.a., w zakresie wyjaśnienia przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych lub w zakresie zagadnień prawnych budzących poważne wątpliwości w konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej. W ocenie NSA Sąd I instancji nieprawidłowo zawiesił z urzędu postępowanie sądowoadministracyjne w rozpoznawanej sprawie do czasu rozstrzygnięcia przez NSA skargi kasacyjnej wniesionej od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego w innej sprawie, o podobnym stanie faktycznym, zarejestrowanej pod sygn. akt I GSK 978/14, ponieważ nie uwzględnił poglądów prawnych wyrażonych przez skład 7 sędziów sądu kasacyjnego w uchwale z dnia 24 listopada 2008 r. o sygn. akt II FPS 4/08. Jak stwierdził NSA w cyt. uchwale art. 125 § 1 p.p.s.a. nie stanowi podstawy do zawieszenia przez wojewódzki sąd administracyjny z urzędu postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w innej sprawie tego samego rodzaju, w której zapadło już orzeczenie, ale zostało ono zaskarżone do NSA. Z uchwały wynika, że orzeczenie NSA wydane w innej sprawie tego samego rodzaju, jak ta zawisła przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie ma wpływu na tę sprawę, a przyczyną tego stanu rzeczy są obowiązujące w postępowaniu przed sądami administracyjnymi normy dotyczące mocy wiążącej orzeczeń NSA (zob. art. 170, art. 171 oraz art. 190 p.p.s.a.). Skład siedmiu sędziów NSA uznał, że z tego powodu nie ma podstaw do formułowania poglądu o związaniu stanowiskiem NSA wojewódzkiego sądu administracyjnego, który orzeka w innej, aczkolwiek rodzajowo analogicznej sprawie. Zatem nie ma prawnego uzasadnienia dla zawieszenia postępowania przez WSA w oczekiwaniu na prawomocne rozstrzygnięcie analogicznej sprawy przez sąd drugiej instancji. NSA w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę aprobuje, co do zasady, pogląd prawny wyrażony w tej uchwale, jak również pogląd Z. Czarnika wyrażony w częściowo krytycznej glosie do rzeczonej uchwały (publik. LEX Omega), gdzie glosator wskazuje, że (...) w pełni należy zgodzić się z poglądem, że wyrok NSA, wydany w innej sprawie rodzajowo podobnej do sprawy jeszcze nierozpoznanej przez sąd pierwszej instancji, nie jest zagadnieniem wstępnym dla sprawy zawisłej przed WSA. Zatem sąd pierwszej instancji nie może zawiesić postępowania z powołaniem się na art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., wskazując na konieczność rozpoznania skargi kasacyjnej. Po prostu wyrok NSA nie jest sprawą prejudycjalną. Wprawdzie uzasadnienie uchwały pomija zagadnienia konstrukcyjne tej instytucji, przenosząc ciężar argumentacji na istniejące przepisy regulujące moc wiążącą wyroku odwoławczego, jednak ten argument jest zupełnie chybiony. Nie dlatego wyrok drugiej instancji nie jest podstawą zawieszenia określoną w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., bo zgodnie z art. 170 i art. 171 p.p.s.a. prawomocne wyroki wiążą i mają powagę rzeczy osądzonej, ale dlatego, że wyrok taki nigdy nie jest sprawą prejudycjalną". Rację ma glosator, że wyrok NSA wydany w danej sprawie nie stanowi prejudykatu w innej sprawie zawisłej przed sądem I instancji. Tego wątku w motywach omawianej uchwały niewątpliwie zabrakło. Zdaniem NSA zastosowanie przez Sąd I instancji art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego z urzędu do czasu rozpoznania skargi kasacyjnej w sprawie o sygn. akt I GSK 978/14 było, w świetle tego co wyżej powiedziano, niezgodne ze wskazanym przepisem, więc kontrolowane postanowienie z dnia 19 marca 2015 r. zostało uchylone. Pominięcie przez WSA cyt. uchwały składu 7 sędziów NSA z dnia 24 listopada 2008 r. należy ocenić jako niedopuszczalne także w świetle art. 269 § 1 p.p.s.a., gdyż w sytuacji, gdy Sąd I instancji nie podzielił stanowiska zawartego w uchwale, to powinien przedstawić zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Na taki krok WSA w Łodzi się nie zdecydował, wobec tego był związany komentowaną uchwałą i nie miał podstaw, aby uchylić się od rozpoznania sprawy ze skargi spółki. W konsekwencji NSA stwierdza, że Sąd I instancji samodzielnie, z zachowaniem zasad przewidzianych ustawą Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a przede wszystkim stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. rozstrzygnie problem prawny, który wystąpił w bezprawnie zawieszonej sprawie. Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji