I OZ 1538/15

Dnia 1 grudnia 2015 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2015 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E.H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 18 września 2015 roku sygn. akt II SA/Rz 66/15 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi E.H. na postanowienie Rektora [...] w K. z dnia [...] listopada 2014 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia indeksu postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 18 września 2015 r. sygn. akt II SA/Rz 66/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi E.H. na postanowienie Rektora [...] w K. z dnia [...] listopada 2014 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia indeksu. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wyjaśnił, że prawomocnym postanowieniem z dnia [...] maja 2015 r. (powinno być [...] maja 2015 r.) skarżącą została zwolniona od opłat sądowych w całości i jednocześnie odmówiono jej przyznania prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata. W rozpoznawanym zaś aktualnie wniosku skarżąca ponownie zwróciła się o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od opłat sądowych od skargi kasacyjnej oraz ustanowienie adwokata. Postępowanie w zakresie zwolnienia wnioskodawczyni od kosztów sądowych zostało umorzone postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2015 r., w związku z wcześniejszym przyznaniem skarżącej prawa pomocy w tym zakresie. W nowym wniosku skarżąca stwierdziła, że ustanowienie adwokata jest niezbędne do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu jej skargi. Jednocześnie skarżąca wskazała, że nie posiada żadnych dochodów i utrzymuje ją matka, która opłaca jej edukację, w tym stancję oraz jej leczenie ortodontyczne w kwocie 140 zł miesięcznie i dysponując comiesięczną kwotą 3 376,54 zł brutto z tytułu umowy o pracę nie jest w stanie pokryć kosztów zawodowego pełnomocnika. Sąd zaznaczył, że przedmiotowy wniosek rozpoznawany jest w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) stanowiącym, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Wskazał, że "przesłanką modyfikacji orzeczenia na podstawie powyższego przepisu jest zmiana okoliczności sprawy, przez które przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy należy rozumieć dane dotyczące sytuacji rodzinnej, stanu majątkowego i dochodów wnioskującego o takie wsparcie. (...) Chodzi więc o zmianę w zakresie okoliczności, w oparciu o które wydano poprzednie orzeczenie". Zdaniem Sądu analiza wniosku skarżącej nie pozwala na przyjęcie, że wykazała ona niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. W opisywanej sprawie nie zachodzą zatem okoliczności przemawiające za zmianą postanowienia dnia 19 maja 2015 r. i przyznaniem skarżącej prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła E.H. domagając się jego uchylenia i zmiany postanowienia z dnia 19 maja 2015 r. poprzez przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. W zażaleniu skarżąca przedstawiła swoją sytuację materialną oraz wskazała, że bez przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie nie jest w stanie samodzielnie ustanowić profesjonalnego pełnomocnika do reprezentowania jej w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, ale z przyczyn innych niż w nim wskazano. Stosownie do art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Jak zasadnie wskazał Sąd w I instancji w niniejszej sprawie wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym był już przedmiotem rozpoznania przez Sąd. Postanowieniem z dnia 19 maja 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie przyznał skarżącej prawo pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie dla skarżącej profesjonalnego pełnomocnika. Sąd I instancji w postanowieniu tym stwierdził, że wydatku tytułem wynagrodzenia pełnomocnika nie można traktować jako niezbędnego. W postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie obowiązuje bowiem przymus reprezentacji strony przez zawodowego pełnomocnika (adwokata lub radcę prawnego) i skarżąca nie ma obowiązku ponosić takich wydatków. Tym samym odmowa ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika nie była związana z sytuacją majątkową skarżącej, a z faktem, że w chwili wcześniejszego rozpoznawania jej wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd uznał, że ustanowienie takiego pełnomocnika nie jest elementem niezbędnym do nadania sprawie biegu. Zatem w sytuacji gdy skarga skarżącej został odrzucona, a do wniesienia środka odwoławczego niezbędnym jest sporządzenie go przez profesjonalnego pełnomocnika, to w konsekwencji uznać należy, że okoliczności sprawy uległy zmianie i możliwa jest zmiana wydanego wcześniej postanowienia. Niezbędnym jest wiec ponowne zbadanie sytuacji majątkowej skarżącej pod kątem możliwości finansowych ustanowienia przez nią pełnomocnika z wyboru. W tej sytuacji nie można uznać za wystarczające lakoniczne, jednozdaniowe stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że skarżąca nie wykazała "niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania". W sytuacji gdy zmieniły się okoliczności sprawy, a tak sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, niezbędne jest dokonanie ponownej analizy wniosku skarżącej i zbadanie czy w zmienionych okolicznościach sprawy należy skarżącej przyznać prawo pomocy obejmujące ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Podkreślić ponadto należy, że w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi udzielenie prawa pomocy zawiązane jest jedynie z sytuacją materialną strony i na dokonaną ocenę nie ma wpływu kwestia celowości czy też niezbędności ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie.