II OZ 13/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 października 2014 r. sygn. akt II SA/Gd 503/14 oddalające wniosek D. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. P. na postanowienie Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za legalizację obiektu budowlanego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 22 października 2014 r., sygn. akt II SA/Gd 503/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniosek D. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na postanowienie Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za legalizację obiektu budowlanego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżącej wynika, że wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w kwocie 1.680 zł brutto i renty po mężu w wysokości 1.276 zł brutto. Posiada nadto udział 1/6 w domu o pow. 79 m², który sama utrzymuje. W celu uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej wnioskodawczyni oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez nią oświadczenia, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 20 sierpnia 2014 r. strona została wezwana do złożenia dokumentów źródłowych: wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków osobistych w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, rachunków związanych z utrzymaniem nieruchomości i skarżącej, zaświadczenia od pracodawcy skarżącej o wysokości wynagrodzenia z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz kopii decyzji w przedmiocie wysokości otrzymywanego świadczenia rentowego oraz oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżącą pojazdów mechanicznych. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawczyni wskazała, iż nie jest właścicielem ani użytkownikiem samochodów osobowych lub innych środków transportu. W załączeniu przedłożyła wyciąg z rachunku bankowego z ostatnich trzech miesięcy, zaświadczenie o wysokości uzyskiwanego wynagrodzenia za ostatnie trzy miesiące, rachunki związane z utrzymaniem nieruchomości oraz potwierdzenia przelewów dokonanych w sierpniu 2014 r. Postanowieniem z dnia 18 września 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie wniesionym od powyższego postanowienia D. P. podkreśliła, że w dniu 3 lipca 2014 r., zgodnie z przedłożonymi wyciągami, został odnotowany przelew wewnętrzny między kontami na rzecz skarżącej, jednakże fakt ten świadczy tylko o tym, że taką kwotą skarżąca dysponowała w dniu 3 lipca 2014 r., natomiast w dniu wniesienia skargi nie posiadała już tych środków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpoznając wniosek o przyznanie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie uznał, że analiza wszystkich informacji dotyczących sytuacji finansowej strony, zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i przedłożonych dokumentach, nie pozwala na przyjęcie, że skarżąca wykazała okoliczności uzasadniające przyznanie jej prawa pomocy. Bezsporne jest, że wnioskodawczyni otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 1076,75 zł netto oraz wynagrodzenie za pracę w wysokości 1680 zł brutto. W wyznaczonym terminie skarżąca złożyła zaświadczenie o zarobkach oraz historię transakcji na rachunku bankowym, a także potwierdzenia przelewów dokonanych w dniach 1,11 i 18 sierpnia 2014 r., faktury za węgiel i wodę oraz nakaz płatniczy. Jednakże z operacji uwidocznionych w historii rachunku bankowego wynika, że nie jest to jedyny rachunek jaki wnioskodawczyni posiada w Banku [...], gdyż w dniu 3 lipca 2014 r. wykonany został przelew wewnętrzny z tego rachunku na inne konto skarżącej na kwotę 11.400 zł. Okoliczności dotyczące tego przelewu, jak również posiadania innego rachunku bankowego, nie zostały wyjaśnione przez skarżącą w złożonym sprzeciwie. Sąd podniósł także, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy. Prawo pomocy w pierwszej kolejności winno być przyznawane osobom bezrobotnym, samotnym, bez stałego źródła dochodu i bez majątku. W ocenie Sądu w omawianej sprawie taka sytuacja nie występuje. Skarżąca pracuje i posiada stałe źródła dochodu z tytułu zatrudnienia oraz renty po mężu. Biorąc pod uwagę powyższe, uznać należało, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, co jest przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym . W zażaleniu na powyższe postanowienie D. P. podkreśliła, że sąd zobowiązany jest do poczynienia ustaleń we własnym zakresie i do dokonania samodzielnej oceny wyników tych ustaleń pod kątem występowania przesłanek przewidzianych w art. 246 P.p.s.a. Zważając na powyższe, jako że Sąd I instancji w żadnym zakresie nie jest związany ustaleniami faktycznymi oraz prawnymi poczynionymi przez referendarza, powinien wezwać skarżącą do złożenia w trybie art. 255 P.p.s.a. dodatkowych oświadczeń i dokumentów. W przedmiotowej sprawie, jako że sąd I instancji stwierdził, że skarżąca nie wyjaśniła podczas ustalania faktów przez referendarza sądowego okoliczności ww. przelewu jak i posiadania innego rachunku bankowego, to tym bardziej był on zobowiązany, w celu ustalenia stanu faktycznego do wezwania skarżącej do złożenie stosownego oświadczenie lub konkretnych dokumentów, które rozwiałyby wszelkie wątpliwości Sądu I instancji. W tym miejscu należy wskazać, że skarżąca nie miała wiedzy, że Sąd I instancji miał wobec zaistniałego stanu faktycznego jakieś wątpliwości. Brak działania w tym zakresie należy, więc uznać za naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż po wyjaśnieniach skarżącej przedmiotowa sprawa mogłaby mieć zupełnie inny wynik. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy, a rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Podkreślić należy, że – jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych - wykładnia użytego przez ustawodawcę w cytowanym przepisie określenia: "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 P.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo. Stosownie do art. 255 P.p.s.a., jeśli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie jako prawidłowe i uzasadnione należy uznać działania Sądu I instancji polegające na wezwaniu wnioskodawczyni na mocy art. 255 P.p.s.a. do przedłożenia dodatkowych oświadczeń. Udzielona jednak przez stronę odpowiedź w zestawieniu z przedłożoną dokumentacją, nie pozwalały przyjąć, iż skarżąca spełniła przesłanki warunkujące przyznanie jej pomocy we wnioskowanym zakresie. Wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej budzi przede wszystkim okoliczność wykonanego przez nią w dniu 3 lipca 2014 r. przelewu wewnętrznego z jednego konta skarżącej na inne jej konto ("Przelew wychodzący, Do: D. P., Tytułem: zasilenie konta"). Z historii rachunku bankowego wynika, iż przed złożeniem dyspozycji przelewu na kwotę 11.400 zł, zgromadzone przez stronę środki na koncie opiewały na sumę 12.485,74 zł. Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, iż przedstawiona przez D. P. sytuacja majątkowa została zaprezentowana w sposób niepełny. Skarżąca nie wyjaśniła w żadnym z oświadczeń, jak również we wniesionym zażaleniu przyczyn dokonanego przelewu oraz kwestii posiadania drugiego rachunku bankowego i ewentualnej sumy środków na nim zgromadzonych. Odnosząc się przy tym do argumentacji zażalenia nie można stwierdzić, iż skarżąca nie miała wiedzy o powyższych wątpliwościach Sądu I instancji wobec zaistniałego stanu faktycznego, bowiem były one sygnalizowane w zaskarżonym postanowieniu Sądu z dnia 22 października 2014 r. oraz we wcześniejszym orzeczeniu referendarza sądowego. Strona nie podjęła zaś żadnych działań zmierzających do ich wyjaśnienia. Biorąc powyższe pod uwagę należało uznać, że dane zawarte we wniosku, jak i w kolejnych pismach skarżącej, zawierające informacje odnośnie jej sytuacji majątkowej nie pozwalały Sądowi I instancji na jednoznaczną i obiektywną ocenę spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Skarżąca nie wyjaśniła w sposób wyczerpujący i dostatecznie przekonujący okoliczności związanych z posiadanymi środkami finansowymi. Przedstawienie przez osobę wezwaną tylko tych danych, które uznaje ona za stosowne nie pozwala na uwzględnienie wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.