II GZ 295/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Hanna Kamińska po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 22 kwietnia 2015 r. sygn. akt VIII SA/Wa 41/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] przedmiocie zakazu wykonywania działalności gospodarczej w zakresie odbierania odpadów komunalnych postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2015 r. sygn. akt VIII SA/Wa 41/15 odmówił B.J., prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą Z., przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie zakazu wykonywania działalności gospodarczej w zakresie odbierania odpadów komunalnych. Sąd podał, że z oświadczenia skarżącej wynika, iż utrzymuje się ona z mężem i trójką dzieci z wynagrodzenia za pracę w wysokości 2.250 zł, z czego 567 zł podlega zajęciu komorniczemu w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Skarżąca posiada dom o powierzchni 100 m2 oraz nieruchomość rolną – 4 ha. Ponadto, ma kredyt w wysokości 200.000 zł oraz zaległości wobec ZUS ok. 40.000 zł. Uzupełniając wniosek na wezwanie Sądu, wyjaśniła, że jej mąż nie jest osobą bezrobotną – założył działalność gospodarczą, z której aktualnie nie osiąga jeszcze dochodów, a jej specyfika wymaga ogromnych nakładów finansowych. Podała, że z posiadanej nieruchomości rolnej nie osiąga żadnych dochodów, tj. dopłat unijnych ani czynszów dzierżawnych. Natomiast w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą posiada cztery pojazdy mechaniczne, tj. dwa samochody ciężarowe DAF, Peugeot Partner oraz samochód specjalny Mercedes Benz, co do których w rejestrze pojazdów dokonano zastrzeżenia na wniosek komornika sądowego. Ponadto złożyła informację o wysokości wynagrodzenia, wyciąg z rachunku bankowego męża z saldem końcowym w wysokości 1.252 zł oraz wniosek komornika o dokonanie wpisu w rejestrze wymienionych pojazdów. Oddalając wniosek skarżącej, Sąd I instancji stwierdził, że nie wykazała ona w sposób przekonujący, że istotnie znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie wobec niej instytucji prawa pomocy. Podkreślił, że skarżąca uzyskuje dochody z umowy o pracę oraz z działalności gospodarczej. Posiada również majątek ruchomy i nieruchomy. Zdaniem Sądu, z faktu posiadania zobowiązania kredytowego wynika, że skarżąca ma tzw. Zdolność kredytową, czyli odpowiednie dochody i majątek gwarantujący spłatę kredytu. Zdaniem Sądu, skarżąca mogła zabezpieczyć środki niezbędne do uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ubiegający się zaś o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych swoich kosztów utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca. Wniosła o oddalenie w całości przedmiotowego postanowienia oraz uznanie dowodu w sprawie, pozyskanego po wniesieniu wniosku. Wniosła również o uwzględnienie dowodu w sprawie, który Sąd Wojewódzki pominął, że strona pozwana pozbawiła ją dochodów bezprawnym działaniem, co jest przedmiotem rozpoznania, dlatego brak pomocy pozbawi Z. prawa obrony przed bezprawnym działaniem na jego szkodę. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca wskazała, że WSA nie uwzględnił zaświadczenia z banku, z którego jednoznacznie wynikało, iż zobowiązania wobec banku regulowane były nieterminowo i już na dzień 10 lutego 2015 r. zaległość wynosiła 6.597,59 zł (tj. dwumiesięczne opóźnienie) plus odsetki w wysokości 3.390,16 zł. Sytuacja na dzień dzisiejszy nie uległa zmianie, a wręcz się pogorszyła, o czym świadczy wypowiedzenie umowy kredytowej przez bank, którego zabezpieczeniem jest nieruchomość. Zdolność kredytowa, na którą powołał się WSA, istniała w oparciu o dochody zaksięgowane, a nie mające pokrycia ze stanem faktycznym (różnica między przychodem a dochodem) i miało to miejsce przed 15 października 2013 r., w którym to dniu dokonano bezprawnej eksmisji Z., która doprowadziła do upadku jednej z prowadzonych przez skarżącą działalności oraz do drastycznej utraty dochodów, paraliżując działalność gospodarczą. Skarżąca podniosła, że nie mogła zabezpieczyć środków niezbędnych do uiszczenia kosztów sądowych, gdyż oznaczałoby to uszczuplenie środków finansowych przeznaczonych na podstawowe koszty utrzymania jej rodziny. Koszty sądowe były dla niej wydatkiem nieplanowanym i niespodziewanym, gdyż wynikają z bezprawnego działania organu. Zaznaczyła również, że jej wynagrodzenie z tytułu umowy u pracę jest zajęte komorniczo, majątek nieruchomy stanowi zabezpieczenie kredytu, zaś ruchomości są przedmiotem zajęć komorniczych. W związku z tym nie ma możliwości dokonania ich sprzedaży na pokrycie kosztów sądowych. Podała, że bieżące opłaty przewyższają wszystkie posiadane dochody. Do zażalenia skarżąca załączyła kopię zaskarżonego postanowienia, kopię wypowiedzenia umowy kredytowej przez bank oraz PIT za 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przywołany przepis wyraźnie wskazuje, że to na stronie domagającej się przyznania prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania swojej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych dających podstawę do uznania, że nie jest ona w stanie partycypować w ponoszeniu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w jakiejkolwiek wysokości. Ciężar dowodu w zakresie wykazania podniesionych we wniosku okoliczności spoczywa przede wszystkim na stronie występującej z żądaniem udzielenia jej prawa pomocy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, postanowienie Sądu I instancji o odmowie przyznania prawa jest zgodnie z prawem. Skarżąca nie wykazała bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Przede wszystkim należy podkreślić, że skarżąca posiada stały miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 2250 zł brutto, zaś – jak wynika z zeznania podatkowego PIT za 2014 r. – przychód z jej działalności gospodarczej wyniósł 130.091,77 zł, a dochód – 53.795,15 zł. Wobec tego zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA słusznie stwierdził, że jest ona w stanie wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Ponadto, w ocenie Sądu, oświadczenie skarżącej na temat działalności jej męża stoi w sprzeczności z twierdzeniem o złej sytuacji materialnej jej rodziny. Skoro bowiem mąż skarżącej nie uzyskuje dochodów, a mimo to prowadzi działalność wymagającą "ogromnych nakładów finansowych", to rodzi się pytanie, z jakiego źródła pozyskuje środki na inwestycje. Podobnie skarżąca nie wyjaśniła, w jaki sposób reguluje bieżące opłaty, skoro – jak podała – przewyższają one posiadane dochody. W świetle powyższych okoliczności nie sposób uznać, że skarżąca przedstawiła w sposób rzetelny i pełny swoją sytuację majątkową. Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionuje obciążeń finansowych strony i związanych z tym trudności (wypowiedzenie umowy kredytu, zajęcia wynagrodzenia czy zastrzeżenie komornicze w rejestrze pojazdów), jednakże wobec niejasności dotyczących przychodów skarżącej i jej aktualnych źródeł utrzymania, ocenia jako trafne rozstrzygnięcie Sądu I instancji. Podkreślenia wymaga, że obowiązek ponoszenia kosztów postępowania nie narusza zagwarantowanego w art. 45 Konstytucji RP prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Natomiast udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Takiej sytuacji jednak strona w niniejszym postępowaniu nie wykazała. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji postanowienia.