I GZ 546/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Stanisław Gronowski po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 18 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Lu 1108/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z dnia 15 września 2014 r., nr . w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać wniosek o przyznanie prawa pomocy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L. do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. postanowieniem z dnia 18 czerwca 2015 r. sygn. akt I SA/Lu 1108/14 odmówił M. P.przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. P. z dnia 15 września 2014 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. Wnioskiem zawartym w skardze zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W treści wniosku podał, że nie prowadzi już działalności gospodarczej, nie posiada żadnych oszczędności, a jedyny jego dochód stanowi wynagrodzenie za pracę na ¼ etatu w kwocie 420 (brutto). W związku z tym aby zaspokoić potrzeby rodziny podejmuje prace dorywcze, które przynoszą średnio 700 zł dochodu. Dodał, iż cały majątek ruchomy, nieruchomy oraz rachunki bankowe zostały zajęte przez organ podatkowy. Majątek skarżącego stanowi gospodarstwo rolne o pow. 30 ha oraz dom jednorodzinny o pow. 100 m². Referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do złożenia dodatkowych dokumentów i wyjaśnień dotyczących sytuacji materialnej M.P.. W wykonaniu wezwania zostały nadesłane dokumenty w postaci zaświadczeń i wyciągów bankowych, zaświadczenia o zatrudnieniu na stanowisku kierowcy w firmie P.w wymiarze ¼ etatu oraz o pobieranym wynagrodzeniu (netto w miesiącach grudzień – luty 2014-2015 r. od 362,42 zł do 379,68 zł), oświadczenie o niewykonywaniu dodatkowych prac dorywczych, zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu za 2013 r. (PIT-36L), PIT-37 za 2013 r., deklaracje na podatek VAT za miesiące od sierpnia 2008 r. do stycznia 2015 r., oświadczenie o posiadanych środkach trwałych (trzy autocystrny+wywrotka), zaświadczenia Wójtów Gmin co do posiadanych gruntów rolnych, umowy dzierżawy posiadanych gruntów zawarte z A. P. i S. P., tytuły wykonawcze wystawione na M. P. oraz oświadczenia: o niewypłaceniu dotychczas pełnomocnikowi żadnych kosztów, o ponoszeniu kosztów związanych z gospodarstwem domowym przez rodziców, jako że nie stać na nie skarżącego oraz o opłacaniu podatku przez dzierżawców. Skarżący dołączył też potwierdzone za zgodność z oryginałem faktury: za telefon (121,22 zł), za energię (od 23 grudnia 2014 r. do 4 marca 2015 r. – 639,08 zł), za wodę (maj-listopad 2014 r. - 21, 41 zł) oraz dokument wpłaty za gospodarowanie odpadami za I kwartał 2015 r. (105 zł). Postanowieniem z dnia 30 marca 2015 r. Referendarz sądowy odmówił M.P. przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia pełnomocnik strony wniósł sprzeciw. W wykonaniu zarządzenia z dnia 14 maja 2015 r. Sąd wezwał pełnomocnika do nadesłania dodatkowych wyjaśnień (k. 74), na skutek którego nadesłano do Sądu pismo, w którym wskazał miesięczne wydatki skarżącego: żywność (500 zł), wydatki na dziecko (500 zł), ogrzewanie i ciepła woda (500 zł), energia elektryczna (200 zł), leki (100 zł), środki higieniczne (50 zł), koszty komunikacji (500 zł), ścieki (60 zł), gaz (60 zł), woda (30 zł), odpady komunalne (28 zł), telefon i abonament radiowy – płacony przez rodziców oraz zeznanie podatkowe M. P. PIT-36L, z którego wynika, że strona osiągnęła z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej 1.070.326,72 oraz poniosła koszty uzyskania przychodów – 1.096.236,94 zł. Sąd pierwszej instancji odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podniósł, że podane przez skarżącego informacje są niepełne i budzą wątpliwości co do ich wiarygodności: Zdaniem Sądu pierwszej instancji na podstawie dostarczonych przez stronę dokumentów i wyjaśnień trudno rzeczywistą sytuację materialną skarżącego – pomimo wezwania do nadesłania dodatkowych wyjaśnień (zarówno przez referendarza sądowego jak i Sąd): z wniosku PPF wynika, że M. P. osiąga dochód miesięczny brutto ok 1120 zł, z oświadczenia (bez daty) nadesłanego na wezwanie Sądu wynika, że w ostatnich trzech miesiącach (domyślnie grudzień 2014 r. -luty 2015 r.) nie osiągnął żadnych dodatkowych dochodów z prac dorywczych, co oznacza, że przez przynajmniej kilka miesięcy utrzymywał się jedynie z zatrudnienia na ¼ etatu w firmie żony A. P., z wynagrodzeniem rzędu między 300 a 400 zł netto miesięcznie. Jednocześnie skarżący ponosi wydatki miesięczne rzędu ok. 2 i pół tysiąca złotych (poza tymi finansowanymi przez rodziców). Zdaniem Sądu pierwszej instancji Sprzeczne są też twierdzenia skarżącego zawarte we wniosku PPF (nadesłanego do Sądu 29 grudnia 2014 r.), co do nieprowadzenia działalności gospodarczej ("działalności gospodarczej już nie prowadzę"), w sytuacji, gdy z nadesłanego do Sądu zeznania podatkowego PIT-36L za 2014 r. wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął on przychód 1.070.326,72 zł. Poza tym, z działalności gospodarczej wnioskodawca wykazał stratę, nie wskazał jednocześnie źródeł jej finansowania. M. P. zażaleniem zaskarżył powyższe postanowienie w całości domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. W zażaleniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania tj. : -art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 243 § 1 p.p.s.a. poprzez odmówienie skarżącemu przyznania prawa pomocy pomimo nie rozważenia całokształtu okoliczności sprawy i materiału dowodowego a także sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią materiału dowodowego -art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 243 § 1 p.p.s.a. poprzez odmówienie skarżącemu przyznania prawa pomocy, mimo że z oświadczeń i dokumentów przedłożonych wynika, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla własnego utrzymania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a.( pkt 1 i pkt 2) sąd może przyznać osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie prawa pomocy jest uzależnione od inicjatywy dowodowej wnioskodawcy, który występując do sądu o zwolnienie od kosztów sądowych i o przyznanie pomocy prawnej z urzędu (prawo pomocy w zakresie całkowitym) powinien udowodnić, że jego sytuacja materialna uzasadnia zastosowanie wobec niego tego rodzaju instytucji. Wymóg ten wynika z art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. Okoliczności podane we wniosku podlegają badaniu przez sąd pod kątem spełnienia kryteriów prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Oznacza to, że wojewódzki sąd administracyjny po analizie wniosku stwierdza, czy sytuacja wnioskodawcy odpowiada wymogom ustawowym i w przypadku pozytywnej weryfikacji wniosku postanawia o przyznaniu prawa pomocy. Sąd nie jest jednak związany zakresem żądania zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym, przykładowo, jeżeli strona wnosi o zwolnienie od kosztów sąd może częściowo uwzględnić jej żądanie, gdy przemawiają za tym okoliczności i dowody przedstawione we wniosku. W niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej w przedmiocie podatku akcyzowego w wysokości 472.522,00 zł. Sąd pierwszej instancji odmówił przyznania prawa pomocy z uwagi na niespójność danych finansowych i majątkowych zawartych w przedstawionych przez skarżącego pismach i dokumentach. Wątpliwości Sądu pierwszej instancji co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego mogły być uzasadnione. Jednakże Sąd pierwszej instancji, na co należy zwrócić uwagę, dokonując oceny całokształtu sytuacji majątkowej skarżącego pod kątem kryteriów określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. pominął wskazaną przez skarżącego informację o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej. O prowadzonych egzekucjach należności pieniężnych z majątku skarżącego świadczą załączone do wniosku kopie tytułów wykonawczych. Jest to istotna okoliczność faktyczna, którą Sąd pierwszej nie wziął w ogóle pod uwagę przy ocenie sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego. To z kolei pozwala stwierdzić, że ocena wniosku i informacji zawartych w pismach i oświadczeniach skarżącego była wybiórcza i niekompletna. W związku z tym, Sąd pierwszej instancji powinien ponownie dokonać analizy wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy pod kątem art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. z uwzględnieniem faktu, iż wobec skarżącego są prowadzone egzekucje z tytułu podatku akcyzowego za różne okresy rozliczeniowe. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.