IV SA/Gl 718/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 marca 2015 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia spłaty należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza M. z dnia [...] nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta M. z dnia [...] r. nr [...] o odmowie odroczenia M. S. do dnia 5 sierpnia 2015 r. terminu spłaty zobowiązania z tytułu wypłaconych na rzecz osób uprawnionych I. i A. S. świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013r., wynikającego z decyzji z dnia [...] r. nr [...] na kwotę 11.400 zł należności głównej i 1.612,70 zł odsetek. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 3 marca 2014 r. M. S. zwrócił się do MOPS-u w M. o odroczenie terminu spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wnioskodawca podniósł, że przebywa w Areszcie Śledczym w G., w którym pracuje społecznie, jednak nie otrzymuje z tego tytułu żadnego wynagrodzenia. Jednocześnie nie posiada środków na spłatę zadłużenia. Ponadto nikt z członków jego rodziny nie może mu udzielić pomocy finansowej. Organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówił M.S. odroczenia spłaty zadłużenia z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osób uprawnionych A.i I. S. Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. nr [...]uchyliło decyzję pierwszoinstancyjną i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia Burmistrzowi Miasta M. Kolegium zaznaczyło, że w decyzji nie określono, którego okresu świadczeniowego dotyczy zadłużenie oraz jego wysokości. W tej sytuacji organ pierwszej instancji powinien ustalić ze stroną zakres wniosku o odroczenie terminu spłaty należności. Po zwrocie akt, M. S. poinformował organ pismem z dnia 6 maja 2014 r., że wniosek dotyczy decyzji z dnia [...] r. nr [...] (mocą tej decyzji zobowiązano go do zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osób uprawnionych I. i A. S. w okresie od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. w wysokości 11.400 zł z odsetkami w kwocie 1.356,90 zł). Ponadto domaga się odroczenia terminu spłaty do 5 sierpnia 2015 r. Burmistrz M. decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 104 K.p.a. i art. 12 ust. 1 i 2, art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm., zwanej dalej "ustawą") odmówił M.S. odroczenia do dnia 5 sierpnia 2015 r. terminu spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz I. i A. S., ustalonych decyzją z dnia [...] r., za okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. na kwotę 11.400 zł wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie 1.612,70 zł. Organ zaznaczył, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Burmistrz ustalił, że M. S. przebywa w jednostce penitencjarnej, w której odbywa karę pozbawienia wolności do sierpnia 2015 r. i nie jest zatrudniony. W ocenie organu sytuacja wnioskodawcy uniemożliwia mu spłatę powstałego zadłużenia. Pomimo tego Burmistrz nie przychylił się do wniosku o odroczenie jego spłaty. Ponadto wnioskodawca jako wytłumaczenie swojej trudnej sytuacji podał fakt przebywania w Areszcie Śledczym, które spowodowało zadłużenie oraz brak możliwości jego spłaty. Jednakże z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że od 2009 r. egzekucja alimentów od M. S. była bezskuteczna. W związku z tym zachodzi uzasadniona wątpliwość, czy zobowiązanie do spłaty przedmiotowych należności po opuszczeniu jednostki penitencjarnej zostanie zaspokojone. W ocenie organu rozpoznając wniosek o odroczenie spłaty należy wziąć pod uwagę nie tylko interes strony, ale również szeroko rozumiany interes społeczny, zgodnie z którym ulga może być zastosowana w przypadkach w pełni uzasadnionych i niezależnie od woli strony. Okoliczność przebywania dłużnika alimentacyjnego w Areszcie Śledczym nie może być premiowana odroczeniem terminu spłaty należności, które będą ciągle wzrastały na skutek wypłaty wierzycielce kolejnych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ponadto stwierdzono, że M.S. pomimo posiadania ograniczonych możliwości zarobkowania, nie może być z tego powodu traktowany lepiej niż dłużnik alimentacyjny, który nie został osadzony w jednostce penitencjarnej, być może pracuje, jednak nie jest w stanie pokrywać swoich zobowiązań alimentacyjnych. Wnioskodawca w Areszcie Śledczym oraz po jego opuszczeniu, jako osoba nieobciążona orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, może podjąć pracę zarobkową aby móc regulować swoje zobowiązania alimentacyjne bieżące i zaległe. Ponadto organ miał też na względzie interes społeczny rozumiany jako zabezpieczenie środków finansowych Skarbu Państwa. M.S. w odwołaniu zakwestionował decyzję Burmistrza M. Podniósł, że organy pomocy społecznej niewypełniają swoich obowiązków. Domagał się odroczenia terminu spłaty należności do dnia [...] r., czyli końca kary pozbawienia wolności. Odwołujący jako przyczynę braku wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego podał pozostawanie w warunkach izolacji. Obecnie nikt nie może udzielić mu pomocy w spłacie powstałej należności, która zostanie zaspokojona po opuszczeniu przez niego Aresztu Śledczego i podjęciu działalności gospodarczej. Na skutek rozpatrzenia powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza M. z dnia [...] r. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że materialnoprawną podstawę wydania decyzji w przedmiotowej sprawie stanowił art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z tym przepisem organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Ustawodawca do uznania administracyjnego organu pozostawił rozstrzygnięcie, czy umorzyć dłużnikowi alimentacyjnemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Uznanie administracyjne rozumiane jest w teorii prawa jako "przewidziana przez prawo możliwość wyboru rozstrzygnięcia prawnego przez organ administracji". Organ ocenił jako trudną sytuację życiową i finansową odwołującego. M.S. przebywa bowiem w Areszcie Śledczym w G., gdzie nie pracuje oraz nie posiada żadnego majątku. Wnioskodawca od 2009 r., także przebywając na wolności, nie płacił alimentów na rzecz dzieci. Wobec powyższego istnieją uzasadnione wątpliwości co do tego, czy po opuszczeniu przez skarżącego Aresztu Śledczego w G. zostaną zaspokojone dochodzone należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kolegium odnosząc się do zarzutów odwołania podkreśliło, że obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców. Wynika to z faktu, iż alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego utrzymanie, wychowanie czy też edukację. Skoro skarżący nie wywiązywał się ze swojego obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci, to stały się one uprawnione do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Fakt wypłaty z budżetu państwa świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie zwalnia skarżącego z obowiązku alimentacji wobec dzieci. Zatem dłużnik, który nie wywiązuje się ze swoich zobowiązań powinien mieć świadomość, że jego zadłużenie będzie wzrastać i musi się liczyć się z koniecznością spłaty tych należności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach M.S. zakwestionował powyższą decyzję. Skarżący domagał się odroczenia spłaty należności wskazując, że jest pozbawiony wolności oraz że A.i I. S. nie są jego biologicznymi dziećmi. W związku z tym zwrócił się do Prokuratura o wystąpienie z wnioskiem o zaprzeczenie ojcostwa. M.S. obecnie oczekuje na ustalenie terminu przeprowadzenia badań genetycznych. Ponadto jest osobą bezpłodną z powodu zachorowania w dzieciństwie na przewlekłą chorobę. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, że prawo do sądu określone zostało w art. 45 ust.1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust.1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze zm.), ratyfikowanej przez Rzeczypospolitą Polską (art. 9, art. 87 ust.1, art. 89 ust.1 pkt 2 Konstytucji RP). Nadto Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 25 stycznia 1995 r. W 14/94, (Dz. U., Nr 14, poz. 67, OTK 1995/1/19) wskazał, że na prawo do sądu składa się także element materialny – możność prawnie skutecznej ochrony praw strony na drodze sądowej w ramach odpowiednio ukształtowanej procedury. Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która – zgodnie z art. 1 § 2 tej ustawy - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej pod względem zgodności z prawem Sąd stwierdził, że te rozstrzygnięcia zostały wydane z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., co skutkuje koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego. W niniejszej sprawie przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza M. z dnia [...] r. nr [...] o odmowie odroczenia M. S. terminu spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz I. i A. S. w wysokości 11.400 zł wraz z odsetkami w kwocie 1.612,70 zł. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 30 ust. 2 tej ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z treści tego przepisu wynika więc uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie, na co zresztą trafnie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Tym samym wybór sposobu załatwienia wniosku strony o odroczenie terminu spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy do organu, który w ramach uznania administracyjnego rozstrzyga w sprawie. Wydanie decyzji przez organ musi być jednak poprzedzone dokładnym wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i osobistej wnioskodawcy, do czego w sposób wyraźny obliguje organ administracji cytowany wyżej art. 30 ust. 2 ustawy oraz jej analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Zdaniem Sądu organy administracji nie uczyniły zadość powyższym obowiązkom. Analiza akt sprawy wskazuje, że uzasadnienia obydwu decyzji są ogólne i w zasadzie nie zawierają żadnych informacji na temat sytuacji rodzinnej oraz dochodowej strony. Organy ustaliły jedynie, że sytuacja skarżącego jest trudna, bowiem aktualnie przebywa on w jednostce penitencjarnej, w której nie pracuje oraz nie posiada żadnego majątku. Stwierdziły, że od 2009 r. nie płaci alimentów i egzekucja tychże należności jest bezskuteczna. Poza powyższymi twierdzeniami uzasadnienia decyzji w żaden sposób nie odnoszą się do sytuacji, w jakiej się znajduje skarżący czy też się znajdował. Obowiązkiem organów było poczynienie szczegółowych ustaleń w tym zakresie oraz ustalenie przyczyn istniejącego stanu rzeczy. Nie zbadano tego, czy skarżący poszukiwał zatrudnienia oraz jakie są realne możliwości jego podjęcia. Oparto się jedynie na oświadczeniu skarżącego przebywającego w jednostce penitencjarnej, że "pracuje społecznie i nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia". Należało także ustalić, czy skarżący posiada jakiekolwiek środki pieniężne, a jeżeli tak to jakie jest ich źródło. Ponadto organy administracji nie rozważyły również okoliczności podnoszonych we wniosku i odwołaniu, a dotyczących sytuacji rodzinnej wnioskodawcy, do czego z mocy art. 30 ust. 2 ustawy były zobowiązane. Kolegium podzieliło stanowisko Burmistrza M., że skoro skarżący dotąd nie wywiązywał się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, to istnieje uzasadniona wątpliwość, że w warunkach wolnościowych zaspokoi dochodzone należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Odnosząc się do zaprezentowanego stanowiska wypada stwierdzić, że z istoty rzeczy wniosek zgłaszany przez dłużnika alimentacyjnego, w rozumieniu art. 2 pkt 3 ustawy, zawsze będzie wnioskiem zgłaszanym przez osobę, która z tychże obowiązków się nie wywiązywała. Na tej podstawie nie można jednak przesądzać tego, że w przyszłości wnioskodawca nie będzie uiszczał należności z funduszu alimentacyjnego, czy też wywiązywał się z innych zobowiązań. Pominięto całkowicie i nie ustosunkowano się do twierdzeń skarżącego dotyczących woli podjęcia działalności gospodarczej po planowanym opuszczeniu jednostki penitencjarnej w [...] r. i spłaty zadłużenia. Należy zaznaczyć, że w przypadku wydania decyzji uznaniowej obowiązkiem organu administracji jest dokładne ustalenie stanu faktycznego sprawy oraz wyjaśnienie zasadności przesłanek, którymi kierowano się przy wydaniu rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie braki postępowania dowodowego dotyczące ustalenia sytuacji rodzinnej i dochodowej wnioskodawcy wskazują, że organy administracji naruszyły art. 30 ust. 2 ustawy. Nie wyjaśniły dokładnie stanu faktycznego sprawy oraz nie zebrały w sposób wyczerpujący całości materiału dowodowego. Powyższe uchybienia powodują, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a, które ma wpływ na wynik sprawy. Mając na względzie, że organy przeprowadziły postępowanie dowodowe z naruszenie tychże przepisów, w konsekwencji dopuściły się również naruszenia art. 107 § 1 i 3 K.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany jest zbadać oraz udokumentować sytuację dochodową oraz rodzinną skarżącego. Przede wszystkim należy zwrócić się do dyrekcji jednostki penitencjarnej (aresztu śledczego lub zakładu karnego), w której skarżący przebywa o udzielenie informacji, czy kiedykolwiek zgłaszał on wolę podjęcia zatrudnienia oraz czy w toku postępowania administracyjnego nie pracował oraz z jakich przyczyn. Należy także zbadać, czy skarżący posiada jakiekolwiek środki pieniężne oraz poczynić ustalenia dotyczące sytuacji rodzinnej skarżącego, w tym dotyczące okoliczności podnoszonych w odwołaniu i wniosku. Ponadto w świetle zarzutów skargi kwestionujących ojcostwo I. i A. S., organ powinien mieć w polu widzenia to, czy decyzja zobowiązująca do zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego została w trybie nadzwyczajnym wzruszona. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lic. a i c P.p.s.a. orzekł jak na wstępie.