II FZ 686/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 16 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 1523/14 w zakresie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 24 września 2014 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 5 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 1523/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił M. K. (zwanemu dalej "Skarżącym", "Wnioskodawcą") przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w oparciu o przedstawione przez Skarżącego dokumenty nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Wnioskodawca zarządzeniem z dnia 2 lutego 2015 r. został wezwany do dostarczenia dokumentów źródłowych oraz konkretnych danych dotyczących jego stanu majątkowego w formie oświadczenia. Jednakże, nie złożył dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez niego przychodów i dochodów z wykonywanej działalności gospodarczej. Nie jest także znana Sądowi kwota wydatków, jakie ponosi on w związku z bieżącym koniecznym utrzymaniem pięcioosobowej rodziny. Skarżący nie przedłożył także wyciągu z posiadanego rachunku bankowego, składając jedynie oświadczenie, że na rachunkach bankowych nie posiada oszczędności, a wyłącznie środki obrotowe związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. W ocenie WSA, Skarżący przedstawia swoją sytuację materialną nierzetelnie, zwłaszcza, gdy w skierowanym do niego wezwaniu sprecyzowano, jakie dane dotyczące jego stanu majątkowego wymagają potwierdzenia w formie dokumentu źródłowego, a dla wykazania których wystarczającym jest złożenie oświadczenia. Zatem, w sytuacji, gdy Skarżący nie nadsyła dokumentu źródłowego, który potwierdzałby wskazywane przez niego okoliczności lub w ogóle przemilcza pewne kwestie, jak chociażby dotyczące dochodów uzyskiwanych przez jego konkubinę, to świadczy to o tym, że przedstawia on swoją sytuację materialną nierzetelnie. Sąd mając na uwadze, że Skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku, dotyczącego przedstawienia konkretnych danych, uznał, że dokonanie rzetelnej i pełnej oceny jego sytuacji finansowej i rodzinnej jest niemożliwe z uwagi na niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności. Z tych przyczyn nie sposób ustalić, jaką faktycznie kwotą dysponuje Skarżący (po uwzględnieniu ponoszonych przez niego wydatków na bieżące utrzymanie rodziny oraz kosztów ponoszonych na działalność gospodarczą), a w konsekwencji ocenić, czy jest on w stanie, a jeśli tak, to w jakiej części, uiścić koszty postępowania w niniejszej sprawie, w tym koszty zastępstwa procesowego z wyboru. Skarżący nie przedłożył także dowodów potwierdzających prowadzenie względem jego majątku egzekucji, jak również dokumentów obrazujących jego aktualny stan zadłużenia, czy to wobec Skarbu Państwa, czy też innych podmiotów. Sąd wskazał, że składane przez Skarżącego w wielu sprawach toczących się przed Sądem wnioski o przyznanie prawa pomocy zostały rozpoznane odmownie z uwagi na niewykonanie, bądź też nieprawidłowe wykonanie przez niego wezwań, a w konsekwencji niemożność dokonania oceny jego sytuacji majątkowej. Skarżący bowiem nie dostarczał dokumentów źródłowych i tym samym uniemożliwiał weryfikację podawanych we wnioskach danych, w tym dotyczących aktualnego stanu jego zadłużenia. Skarżący w żaden sposób nie odniósł się do sytuacji finansowej swojej konkubiny. Skoro Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną, to zobowiązany był wykazać zarówno posiadane przez konkubinę składniki majątku, jak i źródło oraz wysokość osiąganych przez nią dochodów. Zdaniem WSA, skoro Wnioskodawca, mimo wezwania referendarza sądowego, uchyla się od rzetelnego przedstawienia sytuacji majątkowej, a nadto składając sprzeciw nie przedstawia żadnych dokumentów, potwierdzających podnoszone przez niego okoliczności, należy przyjąć, że nie uprawdopodobnił, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący wniósł o jego uchylenie. W uzasadnieniu wskazał, że nie ma środków na prowadzenie sprawy przed Sądem z uwagi na egzekucję komorniczą. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej "p.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Artykuł 252 p.p.s.a. stawia zaś wymóg, by wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierał oświadczenie strony o stanie majątkowym i dochodowym oraz dodatkowo, gdy wniosek składa osoba fizyczna dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenia strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jak wyżej wspomniano, wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Należy również wziąć pod uwagę, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanego z ich udziałem, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnej zasady prawa do sądu, dla osób których sytuacja materialna powoduje, że nie mogą one ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu dla siebie i rodziny. Konstrukcja art. 255 p.p.s.a. ma więc umacniać wyjątkowość stosowania tej instytucji. Ma zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by Sąd mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Nie można jednocześnie uczynić zarzutu Sądowi dokonania nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, jeżeli strona niedopełniła ciążącego na niej obowiązku i nie podjęła współpracy z Sądem. Również należy zwrócić uwagę na obowiązek składania oświadczeń zgodnych z prawdą i wewnętrznie spójnych. Sytuacja bowiem, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, prowadzi do nie możności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie strona nie wskazała okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W zażaleniu nie przedstawiła popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia ze strony budżetu Państwa. Nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, nie zareagowała na wezwanie Sądu odnośnie nadesłania dokumentów mogących stanowić podstawę oceny jej sytuacji finansowej i rodzinnej. Oznacza to, że nie zrealizowała ona swojej powinności wynikającej z art. 255 p.p.s.a., czym uniemożliwiła ewentualne przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. [pic]