I OZ 134/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 307/15 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz umarzające postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 307/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. S. w pkt 1 przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 2). W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że M. S., składając wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdził, że pozostaje bez środków do życia, nie przysługuje mu ani emerytura ani renta, jak też zasiłek z pomocy społecznej. Wnioskodawca zadeklarował, że jest bezrobotny i nie posiada oszczędności. Zamieszkuje samotnie w mieszkaniu o powierzchni 32m2. Oświadczył również, że nie osiąga dochodu, nie posiada oszczędności oraz nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. Odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że ubiegający się o pomoc powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zdaniem Sądu I instancji powyższa sytuacja nie ma miejsca w przypadku skarżącego. Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżącemu przysługuje prawo do świadczenia rentowego z ZUS. Potwierdza to pismo z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w Warszawie z dnia 2 listopada 2015 r. Z jego treści wynika, że M. S. od dnia 1 grudnia 1999 r. przysługuje prawo do renty, jednakże wypłata świadczenia została wstrzymana na podstawie art. 134 ust. 1 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUZ z uwagi na odmowę odbioru świadczenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał również, że wznowienie wypłaty świadczenia może nastąpić na wniosek ubezpieczonego za okres nie dłuższy niż 3 lata poprzedzające bezpośrednio miesiąc, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty. W przypadku gdyby M. S. w październiku 2015 r. złożył wniosek o wznowienie wypłaty świadczenia, otrzymałby rentę za okres od października 2012 r. do września 2015 r. w wysokości 29.778,63 zł. W tej sytuacji Sąd stwierdził, że skarżący jest osobą, która posiada środki do życia i może zabezpieczyć kwotę niezbędną do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Uwzględnienie powyższego prowadzi do wniosku, że wskazana przez wnioskodawcę w oświadczeniu informacja o nieposiadaniu środków na utrzymanie nie znajduje uzasadnienia. Dobrowolne niepobieranie przez skarżącego, tak jak i przez każdy inny podmiot, świadczenia rentowego jest świadomym wyborem, który bezpośrednio rzutuje jednak na sytuację finansową osoby zwracającej się o przyznanie prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem przyjęcie, że strona zwracająca się o przyznanie prawa pomocy znajduje się w sytuacji ekonomicznej, która jest równoważna warunkom przyznania tego prawa wskazanym w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.". Przyznanie prawa pomocy nie może wystąpić w sytuacji, gdy sam wnioskujący o to prawo własnym działaniem doprowadza się do stanu zubożenia, który miałby uzasadniać przyznanie tego prawa. Odnosząc się do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, że skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia z mocy prawa, stosownie do treści art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Ze względu na ustawowe zwolnienie wnioskodawcy z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych zbędne stało się rozpoznawanie wniosku wnioskodawcy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, co prowadziło do umorzenia postępowania w tej części. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł M. S. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony. Przesłanki zastosowania omawianej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy, będące formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Jak zasadnie w rozpoznawanej sprawie wskazał Sąd I instancji, M. S. z własnego wyboru nie pobiera przyznanej mu renty, co oznacza, że skarżący z własnej woli znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Jego przypadku nie można utożsamiać z sytuacją majątkową osób, które mimo podejmowanych starań nie są w stanie zgromadzić odpowiednich środków finansowych na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowym. Mając na uwadze, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek, natomiast wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie, bez uszczerbku koniecznego utrzymania, ponieść kosztów ustanowienia adwokata, uznać należy, że Sąd I instancji zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy. Odnosząc się do zażalenia na pkt 2 postanowienia wskazać należy, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania, w sprawach z zakresu z zakresu pomocy i opieki społecznej, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów. Właściwie zatem Sąd I instancji umorzył postępowanie w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Z powyższych przyczyn orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.