I OZ 518/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 kwietnia 2015 r. sygn. akt II SA/Gl 2/15 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie dozoru pojazdu postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2015 r. sygn. akt II SA/Gl 2/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek R. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że R. K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając swój wniosek wskazał, że w Sądzie z jego udziałem toczy się około 40 spraw, a łączna kwota wpisów, jakie jest zobowiązany ponieść z tego tytułu wynosi ok. 5000 zł. Przedstawiając swoją sytuację finansową, podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją małżonką, mieszkając w budynku o pow. 172 m2, posiada samochód osobowy, oszczędności w kwocie 10.000 zł, nieruchomość rolną o pow. 15 ha oraz nieruchomości zajęte pod budynki warsztatowe i parkingi. Nadto wskazał, że wraz z małżonką utrzymują się z prowadzonych działalności gospodarczych (każde z osobna). Dochód roczny R. K. za rok 2014 wyniósł 68587 zł, a jego małżonki 201000 zł. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca dołączył zeznanie podatkowe (PIT 36L) za 2014 r. Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2015 r. referendarz sądowy oddalił wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia R. K. wniósł sprzeciw. Uzasadniając oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, WSA w Gliwicach wskazał, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykazał w przekonujący sposób, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy. Złożone przez niego oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Podniósł, że skarżący nie zaktualizował informacji na temat uzyskiwanych dochodów z prowadzonej przez siebie i żonę działalności gospodarczej, nie przedłożył również wyciągów z kont bankowych koniecznych dla zweryfikowania dokonywanych w ostatnich trzech miesiącach operacji finansowych, o które był wzywany w innych toczących się z jego udziałem sprawach. To strona powinna wykazać, że znajduje się w takim położeniu, iż nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc państwa. W ocenie Sądu treść oświadczeń złożonych przez skarżącego nie jest wystarczająca do rozpoznania wniosku i nie przekonuje o jego zasadności. Skarżący mimo wcześniejszych wezwań w innych toczących się z jego udziałem sprawach nie przedstawił informacji i dokumentów potwierdzających w sposób niewątpliwy, czy i w jakim zakresie poniesienie przez niego kosztów sądowych przekracza jego możliwości finansowe, mimo że to właśnie na nim spoczywał ciężar dowodu w tej kwestii. W oparciu o przedłożone dokumenty i udzielone informacje, zdaniem Sądu, nie można stwierdzić, że jest on osobą, która zasługiwałaby na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uniemożliwiają one bowiem wszechstronne i obiektywne zbadanie jego sytuacji materialnej, stanowiącej przesłankę przyznania takiej pomocy. Na powyższe postanowienie R. K. wniósł zażalenie, podnosząc, że nie domaga się uzyskania bezpłatnej pomocy ani całkowitego zwolnienia go od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Sąd w ogóle nie rozważał możliwości częściowego zwolnienia go od kosztów sądowych. Z tych też względów Sąd nie dokonał wszechstronnego zbadania sprawy i oceny czy w rzeczywiści poniesienie opłat we wszystkich sprawach stanowi dla wnioskodawcy uszczerbek dla utrzymania siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej jako "P.p.s.a") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Z powyższego wynika, że w przypadku wątpliwości co do sytuacji finansowej wnioskodawcy Sąd wzywa go do złożenia dodatkowych dokumentów. W niniejszej sprawie wnioskodawca nie został, w trybie art. 255 P.p.s.a., wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, ani przez referendarza ani przez Sąd. Wezwanie strony do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, na które Sąd powołał się w zaskarżonym postanowieniu, zostało skierowane do R. K. w innych odrębnych sprawach, toczących się z jego udziałem. Orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy muszą być natomiast oparte na materiale dowodowym zgromadzonym w aktach konkretnej sprawy, o czym stanowi art. 252 P.p.s.a. Stwierdzić zatem należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie zgromadził jakiegokolwiek materiału, który mógłby uzasadniać przedmiotowe rozstrzygnięcie. Dlatego też za przedwczesne należy uznać oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy z uwagi na nieuprawdopodobnienie sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy. Brak w niniejszej sprawie dokumentów potwierdzających sytuację majątkową i finansową wnioskodawcy mógł wpłynąć na dokonaną przez Sąd I instancji ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy, co w konsekwencji musiało skutkować uchyleniem przez Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżonego postanowienia. Jednakże uchylenie postanowienia nie świadczy o tym, że prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych powinno być skarżącemu przyznane, a jedynie odnosi taki skutek, że Sąd I instancji rozpoznając ponownie sprawę, będzie zobligowany ocenić wniosek według reguł określonych w art. 246 § 1 P.p.s.a., a w przypadku wątpliwości wezwać stronę do ich usunięcia w trybie art. 255 P.p.s.a. oraz należycie umotywować swe rozstrzygnięcie. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.