I OZ 413/16

Dnia 4 maja 2016 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 4 maja 2016 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B.D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 marca 2016 roku sygn. akt IV SA/Wr 794/14 cofające prawo pomocy w sprawie ze skargi B.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia [...] sierpnia 2014 roku nr [...] w przedmiocie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu wydatków z tytułu opłaty za pobyt w domu opieki postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 14 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu cofnął prawo pomocy przyznane postanowieniem referendarza sądowego z dnia 9 kwietnia 2015 r. w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu wydatków z tytułu opłaty za pobyt w domu opieki. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 9 kwietnia 2015 r. przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. W postanowieniu tym wskazano, że ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) nie przewiduje możliwości ustanowienia adwokata z konkretnej miejscowości. Zgodnie bowiem z art. 244 § 3 p.p.s.a., jeżeli strona we wniosku o przyznanie prawa pomocy podała konkretnego adwokata, właściwa okręgowa rada adwokacka, w miarę możliwości i w porozumieniu z tym adwokatem, wyznaczy adwokata wskazanego przez stronę. Jeżeli zatem skarżąca chciała, aby został wyznaczony dla niej adwokat prowadzący działalność w konkretnej miejscowości, powinna była wskazać go we wniosku o przyznanie prawa pomocy z podaniem imienia i nazwiska, czego nie uczyniła pomimo pisma referendarza sądowego z dnia 23 lutego 2014 r. W celu realizacji postanowienia ustanawiającego dla skarżącej pełnomocnika z urzędu Okręgowa Rada Adwokacka we Wrocławiu wyznaczyła pełnomocnika – adwokat P.D. prowadzącą działalność we Wrocławiu. Pomimo informacji zawartych w postanowieniu z dnia 9 kwietnia 2015 r. skarżąca kilkakrotnie wnosiła o zmianę ustanowionego dla niej pełnomocnika z Wrocławia na adwokata z Głogowa. W toku postępowania Sąd uzyskał od Okręgowej Rady Adwokackiej informację, że w sprawie brak jest podstaw prawnych do zmiany pełnomocników z urzędu w sprawach skarżącej, gdyż toczą się one przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu i dlatego też wyznaczono pełnomocników mających siedziby zawodowe we Wrocławiu, co jest zgodne z art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1983 r. Prawo o adwokaturze, o czym poinformowano skarżącą. Skarżąca pismem z dnia 14 września 2015 r. wyraziła wolę rezygnacji z przyznanego jej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Ponadto w trakcie rozmów telefonicznej z pracownikami sądu, skarżąca informowała, że jeżeli nie otrzyma adwokata z Głogowa to rezygnuje z adwokata z Wrocławia oraz że nie chce adwokata z Wrocławia (notatka służbowa k. 116 i k. 119). Biorąc powyższe pod uwagę, w związku z kolejnym pismem skarżącej wzywającym do ustanowienia dla niej pełnomocnika z Głogowa oraz informującym, że rezygnuje ona z pomocy udzielonej przez pełnomocnika z Wrocławia, pismem z dnia 23 września 2015 r. poinformowano skarżącą, że w świetle przedstawionych powyżej okoliczności należy przyjąć, iż rezygnuje ona z pełnomocnika z urzędu ustanowionego w niniejszej sprawie. W piśmie tym wezwano skarżącą, aby ustosunkowała się do tego twierdzenia w terminie siedmiu dni, pod rygorem cofnięcia przyznanego jej prawa pomocy. W związku z brakiem odpowiedzi na powyższe pismo postanowieniem referendarza sądowego z dnia 2 listopada 2015 r. cofnięto prawo pomocy przyznane skarżącej w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Rozpoznając sprzeciw od tego postanowienia, zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 marca 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu cofnął skarżącej udzielone wcześniej prawo pomocy w zakresie ustanowienia dla niej adwokata. Sąd wskazał, że stosownie do art. 249 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Sąd podkreślił, że w doktrynie i w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że przepis ten należy interpretować szeroko, nie ograniczając pojęcia "okoliczności" wyłącznie do sytuacji majątkowej strony. Strona, której udzielono prawo pomocy, może sama zrzec się tego uprawnienia, a zatem złożyć wniosek o cofnięcie przyznanego prawa pomocy. Sąd uznał, że skoro skarżąca w swoich pismach oraz w rozmowach telefonicznych z pracownikami sądu, wyraziła wolę rezygnacji z przyznanego jej prawa pomocy, przyjąć należy, że okoliczności na podstawie których przyznano to prawo, przestały istnieć, co uzasadnia jego cofnięcie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła B.D. podnosząc, że wnioskowała o ustanowienie dla niej adwokata z urzędu "blisko jej miejsca zamieszkania". Żaląca wskazała także, że nie składała wniosku o cofnięcie jej prawa pomocy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 249 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. W doktrynie bezspornym jest, że cofnięcie prawa pomocy następuje, gdy zmianie ulegnie w sposób istotny sytuacja materialna strony lub gdy wyjdzie na jaw że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały (Małgorzata Niezgódka-Medek, Komentarz do art. 249 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (w:) B. Dauter, B. Grszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym. Komentarz, Warszawa 2009, s. 702). Prezentowane jest też stanowisko, że cofnięcie prawa pomocy może nastąpić na wniosek strony (M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski, Komentarz do art. 249 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym. Komentarz pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2015, s. 985). W niniejszej sprawie prawo pomocy zostało cofnięte skarżącej w związku z uznaniem przez Sąd pierwszej instancji pism skarżącej oraz podejmowanych przez nią działań, za wniosek o dokonanie takiego cofnięcia. Ze stanowiskiem tym należy się zgodzić. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że w pismach z dnia 2 czerwca 2015 r. (k. 72) oraz dnia 14 września 2015 r. (k. 117), a także w prowadzonych z pracownikami sądu rozmowach telefonicznych, których treść została zawarta w notatkach służbowych z dnia 14 września 2015 r. (k. 116 i k. 119) skarżąca w sposób jednoznaczny i nie pozostawiający wątpliwości oświadczała, że w przypadku niewyznaczenia dla niej profesjonalnego pełnomocnika z Głogowa, rezygnuje ona w ogóle z przyznanego jej prawa pomocy. Dodatkowo, pismem z dnia 23 września 2015 r. odebranym w dniu 28 września 2015 r., skarżąca została poinformowana, że podejmowane przez nią czynności uznane zostaną za rezygnację z przyznanego jej prawa pomocy oraz pismem tym wezwano skarżącą do ustosunkowania się niego. Przedmiotowe pismo pozostało bez odpowiedzi ze strony skarżącej. Ponieważ prawo pomocy jest uprawnieniem przyznawanym stronie wyłącznie na jej wniosek, sąd nie ma możliwości narzucenia stronie korzystania z takiej formy pomocy, to zasadnym jest umożliwienie stronie podjęcia na każdym etapie postępowania decyzji o dobrowolnej rezygnacji z już przyznanego jej prawa pomocy. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wiążą zrzeczenia się z przyznanego stronie uprawnienia z żadną konkretną formą działania. Zatem, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, Sąd bierze pod uwagę każdą formę złożenia oświadczenia o chęci takiej rezygnacji, także rozmowę telefoniczną czy treść składanych w sprawie pism. Skoro skarżąca kilkakrotnie stwierdziła, że rezygnuje z pomocy ustanowionego dla niej pełnomocnika z urzędu działającego we Wrocławiu, to Sąd pierwszej instancji uprawniony był do wydania postanowienia w przedmiocie cofnięcia przyznanego jej prawa pomocy. Ubocznie podkreślić należy, że sąd administracyjny nie jest podmiotem władnym podejmować decyzje co do osoby wyznaczonego z urzędu pełnomocnika. W tym zakresie skarżąca powinna się zwracać do właściwej okręgowej rady adwokackiej, którą w niniejszej sprawie jest Okręgowa Rada Adwokacka we Wrocławiu. W sytuacji odmowy uwzględnienia takiego wniosku przez Radę i konsekwentnej rezygnacji z pomocy wyznaczonego adwokata z Wrocławia, skarżąca zmuszona będzie działać w sprawie bez pełnomocnika wyznaczonego jej z urzędu. Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.