VI SA/Wa 3794/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędziowie Sędzia WSA Aneta Lemiesz (spr.) Sędzia WSA Dariusz Zalewski Protokolant ref. staż. Łukasz Kawalec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi D. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego oddala skargę Uchwałą nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. Komisja Egzaminacyjna do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą w [...] stwierdziła, że zdający D. S. uzyskał wynik negatywny z egzaminu adwokackiego. W uzasadnieniu wskazano, że zdający uzyskał następujące oceny z poszczególnych części egzaminu: z zadania z zakresu prawa karnego ocenę dostateczną, z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, z zakresu prawa administracyjnego ocenę dostateczną, a z zadania z zakresu prawa gospodarczego.- ocenę niedostateczną, co wobec treści art. 78f ust 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.) skutkowało negatywnym wynikiem egzaminu adwokackiego, ponieważ zgodnie z tym przepisem wynik pozytywny otrzymuje zdający, który z każdej z części egzaminu uzyskał ocenę pozytywną. W ramach casusu egzaminacyjnego skarżący sporządził pozew o zapłatę. W pozwie tym powodowie, prowadzący w formie spółki cywilnej działalność w zakresie usług transportowych - przewozów pasażerskich, zgłosili roszczenia z tytułu kolizji drogowej, której sprawcą był kierowca pojazdu ubezpieczonego od odpowiedzialności cywilnej u pozwanego. Pracę z zakresu prawa gospodarczego oceniało dwóch egzaminatorów, tj. SSA S. J., który wystawił ocenę niedostateczną, i adw. D. W., który również tak ocenił pracę skarżącego. Obaj egzaminatorzy ocenili, że praca w zasadzie spełnia wymogi formalne, zawiera jednak brak formalny polegający na niewskazaniu w części wstępnej adresu powodów. Obaj egzaminatorzy zgodnie wskazali, że skarżący błędnie wskazał terminy, od których należy liczyć odsetki ustawowe, co wskazuje słabą znajomość prawa. Obaj egzaminatorzy, jako podstawowy zarzut, który uniemożliwia pozytywną ocenę pracy, podnieśli brak przytoczenia i uzasadnienia podstaw prawnych roszczeń. W odwołaniu od ww. uchwały Komisji Egzaminacyjnej zdający zakwestionował ocenę wystawioną za rozwiązanie zadania z zakresu prawa gospodarczego i wniósł o uchylenie przez Komisję Egzaminacyjną zaskarżonej decyzji w całości i w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy poprzez stwierdzenie, że odwołujący uzyskał pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego, ewentualnie o uchylenie przez Komisję II Stopnia zaskarżonej decyzji w całości i w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy poprzez stwierdzenie, że odwołujący uzyskał pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania celem przeprowadzenia postępowania i wyjaśniającego w całości. Uchwałą z dnia [...] sierpnia 2014 r. Komisja II stopnia utrzymała w mocy zakwestionowaną przez zdającego uchwałę Komisji Egzaminacyjnej. Oceniając zadanie egzaminacyjne przez pryzmat ocen dokonanych przez egzaminatorów, jak i zarzuty podniesione przez skarżącego, w zaskarżonej uchwale przyznano rację skarżącemu, że przepisy procesu cywilnego nie nakładają nawet na profesjonalnego pełnomocnika obowiązku wskazywania podstawy prawnej zgłoszonych roszczeń. Prawdą jest - jak wskazano - że taki sposób sporządzania pozwu jako prawidłowy wynika z monografii H. Pietrzkowskiego, na który skarżący się powołuje. Zważywszy, że w poleceniu zadania egzaminacyjnego nie wskazano, jako zadnia do wykonania powołania podstaw prawnych i ich uzasadnienia to tym samym brak powołania podstaw prawnych nie stanowi niewykonania zadania i nie może być dyskwalifikujący. Natomiast wskazanie podstaw prawnych i ich uzasadnienie stanowi podstawę do znacznie wyższej oceny, aniżeli ocena dostateczna w przypadku wypełnienia wszystkich poleceń wynikających z zadnia. Organ przyznał rację egzaminatorom, że niewskazanie adresów zamieszkania powodów w pozwie w jego rubrum jest brakiem formalnym. Wskazał również, że nieprawidłowo zostały określone daty wymagalności odsetek, skarżący bowiem wskazał datę wymagalności odsetek od kwoty 14.408,80 zł od dnia 18 stycznia 2014 r., a prawidłowo powinno być od dnia 17 stycznia 2014 r., datę wymagalności odsetek od kwoty 3.000 zł określił na dzień 24 stycznia 2014 r., a powinien na dzień 3 marca 2014 r. i od kwoty 2.890 zł zażądał odsetek od dnia 15 grudnia 2013 r., gdy tymczasem wymagalność tych odsetek zapadała po 30 dniach od doręczenia pozwu stronie pozwanej. W tym zakresie organ przyznał w pełni rację egzaminatorom, że wskazane w pozwie nieprawidłowe terminy żądanych odsetek przekonują o braku znajomości i umiejętności interpretacji przepisów art. 481 k.c. oraz art. 14 ustawy z dnia 22 maja 2003 o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Organ podkreślił, że dokonana przez egzaminatorów ocena w tym zakresie jest jak najbardziej słuszna i dokonana została również w oparciu o całkowicie nieprawidłowe uzasadnienie takiego sposobu określenia dat wymagalności odsetek zawartego w pracy skarżącego. Brakiem profesjonalizmu skarżącego było niewątpliwie powoływanie się na przepis art. 20 ust.1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. w sposób prawidłowy uzasadniając właściwość miejscową wybranego sądu, do którego pozew jest kierowany i równocześnie wykazanie się całkowitą niewiedzą o zawartej w tej ustawie szczególnej regulacji odnoszącej się do wymagalności odsetek należnych od roszczeń dochodzonych od ubezpieczyciela. Uchwała Komisji II stopnia stała się przedmiotem skargi zdającego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której podniesiono zarzuty obrazy przepisów postępowania, która miała istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie: I. art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. oraz przepisu art. 78e ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze poprzez dowolne przyjęcie, że odwołanie skarżącego D. S. należy uznać za bezzasadne, a praca z zakresu prawa gospodarczego po ponownej jej weryfikacji, nie zasługuje na ocenę pozytywną, podczas gdy swobodna analiza pracy skarżącego z zakresu prawa gospodarczego, prowadzi do wniosku, że praca ta spełnia warunki formalne pisma procesowego, o których mowa w normie art. 187 k.p.c. oraz art. 126 k.p.c., zaś uchybienie formalne pracy polegające na niewskazaniu adresów zamieszkania wspólników spółki cywilnej w rzeczywistym stanie rzeczy, którego symulacją jest przecież egzamin adwokacki, zostałoby konwalidowane w drodze wezwania do uzupełnienia braków formalnych pozwu, zaś nieprawidłowo wskazane terminy początkowe, od których należy liczyć odsetki ustawowe zostałyby de facto skorygowane przez sąd orzekający w wyroku, co nie prowadziłoby, ani do nieważności postępowania, ani do oddalenia powództwa, jak również do przedawnienia roszczeń, czy też negatywnych skutków w rozstrzygnięciu o kosztach procesu dla klienta, na co zasadnie zwrócił zresztą uwagę Pan Sędzia S. J. z Komisji Egzaminacyjnej I stopnia. Mając zaś na uwadze fakt, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia zarzuty skarżącego w istotnej części uznała za słuszne, stwierdzić należy, że praca D. S. z zakresu prawa gospodarczego zasługuje na ocenę pozytywną, a odwołanie jest oczywiście uzasadnione; II. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i dowolne przyjęcie, że zaskarżoną uchwałę Komisji Egzaminacyjnej należy utrzymać w mocy, podczas gdy Komisja II Stopnia stosownie do brzmienia przepisu art. 138 § 2 k.p.a. powinna uchylić zaskarżoną uchwałę w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, albowiem uchwała ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, mianowicie przepisu art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. oraz przepisu art. 78e ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze, a konieczny do wyjaśnienia przez Komisję Egzaminacyjną zakres sprawy (przyznanie racji skarżącemu w istotnej części przez Komisję II Stopnia co do przedstawionego przez wymienionego poglądu, że niewskazanie w pozwie podstaw prawnych dochodzonego roszczenie nie jest błędem) ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując zatem sprawę, organ odwoławczy powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Mając na względzie powyższe skarżący wniósł o: 1) uwzględnienie skargi przez Komisję II stopnia w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a. w całości, ewentualnie o 2) uchylenie przez Sąd zaskarżonej uchwały w całości oraz poprzedzającej ją uchwały Komisji Egzaminacyjnej, 3) zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów ewentualnego zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W piśmie procesowym z dnia [...] października 2014 r., stanowiącym uzupełnienie skargi, skarżący podniósł dodatkowo zarzut naruszenia art. 77 § 1 w zw. z art. 7 k.p.a. oraz przepisu art. 78e ust. 2 ustawy – Prawo o adwokaturze poprzez dowolne przyjęcie, że odwołanie zdającego uznać należało za bezzasadne, a praca z zakresu prawa gospodarczego po ponownej weryfikacji nie zasługuje na ocenę pozytywną, podczas gdy swobodna analiza tej pracy w porównaniu z innymi pracami i ocenami uzyskanymi przez innych zdających, prowadzi do wniosku, że prace te, zawierające błędy tej samej kategorii, a nawet błędy większe i poważniejsze, były mimo wszystko oceniane pozytywnie, co prowadzi do wniosku, że na ocenę pozytywną zasługuje również praca skarżącego. Przy piśmie procesowym z dnia [...] października 2014 r. skarżący przedłożył kolejne uzasadnienia ocen cząstkowych innych prac innych zdających oraz podniósł dodatkowo, że zaskarżona uchwała Komisji II stopnia została wydana w [...], zamiast w [...], w sytuacji, gdy Komisja II Stopnia obraduje wyłącznie w [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skargę należało oddalić. Spór w sprawie sprowadzał się do ustalenia zasadności negatywnego wyniku egzaminu adwokackiego. Na wstępie należy pokreślić rolę sądu administracyjnego, który nie jest trzecią komisją egzaminacyjną, ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy, lecz jedynie bada czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym, uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Postępowanie związane z egzaminem adwokackim regulują przepisy ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze ( Dz. U. z 2009 r., Nr 146, poz. 1188, ze zm.). W rozpoznawanej sprawie stanowisko skarżącego sprowadza się do tego, że powinien uzyskać pozytywną ocenę z egzaminu w części dotyczącej zadania z prawa gospodarczego, ponieważ wybrał prawidłowy sposób rozwiązania problemu – sporządził pozew. Pozew został wniesiony został przez niego w prawidłowym trybie i terminie. Był więc on skuteczny, a w konsekwencji interes klienta został zabezpieczony – cel zaskarżenia osiągnięto. Tymczasem zarzuty oceniających pracę skarżącego mają swoje uzasadnienie. Nie budzi bowiem wątpliwości, że skarżący dopuścił się błędów formalnych pozwu poprzez niewskazanie – tak jak tego wymaga art. 126 § 2 k.p.c. - adresów zamieszkania powodów będących osobami fizycznymi. Oczywistym też jest, że skarżący nieprawidłowo wskazał w pozwie daty, od których mógł naliczać odsetki. O ile egzaminatorzy uznali to za istotny błąd pracy skarżącego, o tyle on sam ocenił te okoliczności następująco. W przypadku odsetek od kwoty 14.408, 80 zł naliczanych przez niego od dnia 18 stycznia 2014 r. zamiast od dnia 17 stycznia 2014 r. uznał swoją pomyłkę za mającą charakter czysto matematyczny, która nie powinna mieć większego znaczenia dla oceny całej jego pracy. Z kolei wystąpienie o odsetki od kwoty 3.000 zł od dnia 24 stycznia 2014 r. zamiast od dnia 3 marca 2014 r., a w przypadku kwoty 2.890 zł od dnia 15 grudnia 2013 r., zamiast od upływu 30-go dnia od doręczenia pozwanemu odpisu pozwu, ocenił nawet jako korzystniejsze dla powodów, których jako pełnomocnik reprezentował, gdyż wskazane przez niego terminy początkowe naliczania odsetek są wcześniejsze od tych, które wynikają z opisu istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnej. Takie podejście skarżącego do błędów dostrzeżonych w jego pracy musi zostać zakwestionowane zważywszy na cel egzaminu, w którym on uczestniczył. I tak, zgodnie z przepisem art. 78d ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze, że egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. W związku z tym - zdaniem Sądu - wymagania stawiane zdającemu nie przewidują odmiennego jego traktowania od takiego jakiemu poddaje się czynnego zawodowo adwokata. Dlatego zdający wykazując się wiedzą prawniczą powinien także wykazać się właściwym przygotowaniem do (jak to określa przepis) samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Wiedza w zakresie prawidłowego i zupełnego zastosowania odpowiednich przepisów prawa jest bowiem gwarantem właściwego wykonywania zawodu i na te okoliczności zwróciły uwagę obie Komisje. Egzamin adwokacki jest bowiem dla predestynującego do zawodu adwokata ostatnim sprawdzianem jego umiejętności. Skarżący trudnościom tego egzaminu nie podołał. Sąd jedynie wspierając argumentację już przez organ wyrażoną o pracy skarżącego wskazuje, że skarżący zakładając pozytywny efekt procesowy przygotowanego przez siebie pozwu - w przypadku popełnionych błędów formalnych - liczy na ich skorygowanie przez sąd w ramach procedury uzupełniania braków formalnych pozwu, z kolei błędnie wyliczając odsetki zakłada, że sąd nie dopatrzy się, że wskazane przez niego terminy początkowe biegu odsetek nie mają uzasadnienia w materiale dowodowym sprawy, a jeśli się dopatrzy - to je skoryguje i prawidłowo oznaczy. Uwzględniając powyższe należy postawić pytanie o sens ustanowienia przez powodów profesjonalnego pełnomocnika. Te błędy pracy skarżącego oraz jego podejście do obowiązku rzetelnego wykonywania zawodu adwokata zostało – zdaniem Sądu – właściwie ocenione w toku postępowania przed organami. W końcu nie można pomijać, iż w myśl art. 4 ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze zawód adwokata polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami. Wysoka jakość świadczonej pomocy prawnej jest wartością, która ma kluczowe znaczenie dla każdego, kto korzysta z tej pomocy. Nie ma przy tym wątpliwości, iż od kandydata do zawodu adwokata należy wymagać takich kwalifikacji, aby mógł on sprostać wymaganiom świadczenia pomocy prawnej o jak najwyższej jakości. Kwalifikacje te winny – co do zasady – gwarantować prawidłowe wykonywanie zawodu adwokata, a więc realizację ustawowego zobowiązania gorliwego, sumiennego i zgodnego z przepisami prawa wypełniania przez niego obowiązków. Wiedza i umiejętności niezbędne do wykonywania zawodu adwokata podlegają sprawdzeniu w trakcie egzaminu zawodowego, a zatem w czasie takiego sprawdzianu trudno się ograniczyć tylko do tego iż zdający sporządził formalnie poprawny – po uzupełnieniu braków formalnych – pozew. Zadaniem fachowego pełnomocnika jest sporządzenie pism procesowych w taki sposób, aby w najszerszym zakresie zabezpieczyć interesy pozwanego, samo zaś wniesienie pozwu, który nie podlega odrzuceniu, nie pozwala na uznanie, iż zdający jest odpowiednio przygotowany do wykonywania zawodu adwokata. W postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku adwokackiego obowiązkiem organów administracyjnych jest ochrona interesu publicznego, który w tym wypadku należy rozumieć, jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane. Prowadzenie przez adwokata praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na adwokata. W ocenie Sądu, co wynika z uzasadnienia uchwały odwoławczej, Komisja II stopnia odniosła się do tych wszystkich zarzutów odwołania, których uwzględnienie mogłoby zaważyć na treści podjętego rozstrzygnięcia. Nawet gdyby Komisja odwoławcza nie rozprawiła się ze wszystkimi argumentami strony skarżącej, naruszając tym samym obowiązek wyczerpującego wyjaśnienia przesłanek, którymi kierowała się, podejmując określone rozstrzygnięcie, to nie byłaby naruszona dyspozycja art. 107 § 3 K.p.a. – co do nieodniesienia się przez organ administracji do wszystkich argumentów odwołania - jeżeli wskazane i objaśnione przez ten organ w uzasadnieniu okoliczności przesądzają o trafności decyzji (tak NSA w wyroku z dnia 2 grudnia 2011 r. II GSK 2333/11). W ocenie Sądu, zaskarżona uchwała zapadła po wszechstronnym i wnikliwym zbadaniu wszystkich okoliczności sprawy. Według Sądu orzekającego zostały ustalone wszelkie okoliczności istotne z punktu widzenia przepisów prawa materialnego. W uzasadnieniu uchwały organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznych i prawnych. Komisja - uwzględniając cel, jaki ma spełniać egzamin adwokacki - oceniła stwierdzone mankamenty pracy, ich skalę oraz wagę i uznała, że zdający nie jest przygotowany do samodzielnego świadczenia pomocy prawnej w sposób przewidziany ustawą o adwokaturze. Stwierdzone uchybienia świadczą bowiem o niewystarczającym opanowaniu przez egzaminowanego materiału prawniczego i umiejętności stosowania prawa w praktyce. Wobec jednoznacznej negatywnej oceny pracy skarżącego nie było podstaw do rozważania skali ocen pozytywnych. Uzyskanie zaś przez zdającego z jednego zadania oceny niedostatecznej stanowić musiało o negatywnym wyniku całego egzaminu. W tej sytuacji ocenę tę należy uznać za kompleksową, a uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawiera wszystkie elementy wskazane w art. 107 § 3 k.p.a. Sąd nie podzielił żadnego z zarzutów podniesionych w skardze, ani nie dopatrzył się wpływu na wynik sprawy pomyłki w oznaczeniu miejscowości podjęcia uchwały przez organ odwoławczy. Za pozbawione podstaw Sąd uznaje również powoływanie się w złożonym piśmie procesowym na fakt pozytywnego oceniania przez komisje egzaminacyjne prac sporządzanych w ten sam sposób, co praca skarżącego. Zważyć bowiem należy, że każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a., której indywidualizm powoduje, że nigdy dana sprawa nie jest rozpatrywana porównawczo, ponieważ uchwały komisji egzaminacyjnych konkretyzują normy prawa materialnego wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i wyłącznie w jego sprawie. W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.