II GZ 264/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 9 kwietnia 2015 r., sygn. akt III SA/Po 1154/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora W. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] lipca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2013 r. postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. odmówił R. P. przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora W. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] lipca 2014 r., odmawiającą przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013. I W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji stwierdził, że z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że koszty sądowe są zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem WSA, skarżący nie wykazał ani wysokości przychodów, ani kosztów utrzymania koniecznego. Natomiast ogólnikowe twierdzenia, że wnioskodawca korzysta z noclegowi dla bezdomnych oraz jadłodajni Caritasu, Sąd uznał jako równoważne z odmową przedstawienia dokładnych informacji o swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Sąd podniósł, iż w świetle faktów znanych mu z urzędu, oświadczenie majątkowe skarżącego budzi wątpliwości co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. W toku rozpoznawania przez sądy administracyjne licznych skarg oraz wniosków o przyznanie prawa pomocy, których stroną był R. P. ujawniono, że występuje on jako reprezentant i udziałowiec co najmniej czterech spółek z ograniczoną odpowiedzialnością (A." Spółka z o.o., A.-Z. Spółka z o.o., A. Spółka z o.o. oraz Ś. Spółka z o.o.). Oświadczenie majątkowe skarżącego, które nie zostało poparte dowodami z dokumentów nie stanowi zatem właściwej podstawy dla przeprowadzenia oceny zdolności płatniczych strony. Sąd I instancji uznał zatem, że oświadczenie majątkowe wnioskodawcy jest niepełne i jako takie nie uzasadnia zastosowania przywileju zwolnienia od ponoszenia ciężarów publicznych, czy też pokrycia ze środków publicznych kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu przez pełnomocnika z urzędu. WSA podkreślił, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanek przyznania prawa pomocy. II Zażalenie na postanowienie Sądu I instancji złożył R. P. Wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że "wskutek ciężkiej choroby psychicznej nie jest on w stanie przedstawić dokumentów, które zadowoliłyby" Sąd I instancji". III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie takie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony, bądź też budzi wątpliwości, strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez nią dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata oraz radcy prawnego przyjmując, że nie było możliwe dokonanie oceny jego sytuacji majątkowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego akta sprawy oraz informacje znane sądowi z urzędu potwierdzają, że skarżący nie wykazał stosownymi dokumentami swojej sytuacji majątkowej. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że Sąd I instancji zasadnie uznał, iż R. P. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, nie przedstawił żadnych informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku i pozwalających na dokonanie pełnej analizy sytuacji materialnej wnioskodawcy. Nie dołożył zatem należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Od przedstawienia swojej sytuacji majątkowej i osobistej wnioskodawca uchylił się również w zażaleniu wniesionym do Naczelnego Sądu Administracyjnego, stwierdzając jedynie, że wskutek ciężkiej choroby psychicznej nie jest w stanie przedstawić dokumentów, które "zadowoliłyby" Sąd I instancji. To lakoniczne stwierdzenie, z którego de facto nic nie wynika nie usprawiedliwia zażalenia. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.