I OSK 2654/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska (spr.), Sędzia NSA Jolanta Rudnicka, Sędzia del. WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant starszy asystent sędziego Małgorzata Ziniewicz, po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 21 maja 2015 r. sygn. akt II SA/Ke 293/15 w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 21 maja 2015 r. sygn. akt II SA/Ke 293/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Administracyjnego w Kielcach z [...] lutego 2015 r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Prezydenta Miasta Kielce z [...] listopada 2014 r. nr [...]. Decyzjami tymi, działając na wniosek J.S. z [...] października 2014 r., przyznany został wnioskodawczyni zasiłek stały na okres od 1 października 2014 r. do 31 października 2015 r. w wysokości 389 zł miesięcznie, jako różnica między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej – 542 zł, a posiadanym dochodem – 153 zł (zasiłek pielęgnacyjny). Stwierdzono też, że J.S. przysługuje składka na ubezpieczenie zdrowotne na ww. okres. J.S. w postępowaniu administracyjnym i w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach podniosła, że niezasadnie, niezgodnie z art. 8 ust. 3 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej zasiłek pielęgnacyjny został uznany jako dochód, gdyż nie ma on charakteru przysparzającego, ale kompensacyjny. Pełnomocnik J.S. złożył do akt sądowych decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2015 r., o przyznaniu J.S. emerytury od 21 marca 2015 r. – od 1 maja 2015 r. w wysokości 3067,25 zł, od 21 marca 2015 r. do 31 marca 2015 r. – 1088,34 zł brutto. Oddalając skargę J.S., Wojewódzki Sąd wskazał, że mając na uwadze definicję dochodu, określoną w art. 8 ust. 3 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, organy zasadnie uznały, iż zasiłek pielęgnacyjny nie może podlegać odliczeniu od dochodu, jako niewymieniony w art. 8 ust. 4. Sąd podkreślił, że z akt sprawy wynika, że w dniu zgłoszenia przez J.S. wniosku o przyznanie zasiłku stałego jedynym jej dochodem był zasiłek pielęgnacyjny, przyznany decyzją z [...] listopada 2014 r. na okres od 1 października 2014 r. do 31 października 2015 r. w kwocie 153 zł. Reprezentowana przez radcę prawnego działającego z urzędu, J.S. wniosła skargę kasacyjną od wskazanego na wstępie wyroku, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi w Kielcach do ponownego rozpoznania, względnie, po uchyleniu rozpoznania decyzji, zarzucając: Naruszenie prawa materialnego a mianowicie błędną wykładnię art. 8 ust. 3 w zw. z art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 163 ze zm., dalej: u.p.s.) polegającą na przyjęciu, że dla zdefiniowania dochodu i jego składników w rozumieniu wymienionego przepisu nie ma znaczenia charakter otrzymanego świadczenia – podczas gdy prawidłowa wykładnia przepisów wskazuje, że definicja dochodu zawarta w art. 8 ust. 3 podkreśla wyłącznie przysparzający charakter świadczenia spełniającego prawne kryteria dochodu określonego w u.p.s. W konsekwencji w wyniku błędnej wykładni zakwalifikowano zasiłek pielęgnacyjny jako składnik dochodu w rozumieniu u.p.s. – podczas gdy prawidłowa wykładnia wskazuje, iż mając na uwadze wyłącznie kompensacyjny charakter przyznanego zasiłku pielęgnacyjnego nie powinien on podlegać wliczeniu do dochodu, od którego zależy prawo do świadczeń z pomocy społecznej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718), dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny jest związany przesłankami skargi kasacyjnej, z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności, o których mowa w § 2 ww. artykułu, zatem sprawa mogła być rozpoznana tylko w granicach, na jakie pozwalają zarzuty skargi kasacyjnej. W skardze kasacyjnej J.S. został postawiony zarzut naruszenia prawa materialnego, błędną wykładnię art. 8 ust. 3 w zw. z art. 8 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, która polegała na tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach nie wziął pod uwagę tego, że prawidłowa definicja dochodu zawarta w art. 8 ust. 3 podkreśla wyłącznie przysparzający charakter świadczenia spełniającego owe kryteria dochodu. Zarzut ten zatem należy rozumieć, że nieprawidłowo do dochodu skarżącej został wliczony zasiłek pielęgnacyjny, gdyż ma on charakter kompensacyjny, a nie przysparzający, a tylko świadczenie mające charakter przysparzający może być do dochodu wliczone, co wynika z ust. 4 art. 8 ww. ustawy. Art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o składniki wskazane w tym przepisie. Natomiast ust. 4 tego artykułu wymienia świadczenia, które nie podlegają wliczeniu do dochodu. Organy i Wojewódzki Sąd wyjaśniły, że katalog zawarty w art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej jest zamknięty, świadczenia tam wskazane są bowiem wymienione enumeratywnie. Zgodzić należy się z takim stanowiskiem. Z brzmienia tego przepisu – do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się – wynika jasno, że składniki, których się do dochodu nie wlicza wymienione są nie przykładowo, ale właśnie taksatywnie. Zasiłek pielęgnacyjny nie jest wymieniony wśród tych świadczeń, nie da się go także zakwalifikować do tych świadczeń, o których mowa w tym przepisie, które mogą podlegać pewnej interpretacji, np. pieniężne świadczenie socjalne. Pkt 1 ust. 4 art. 8 wyłącza bowiem tylko jednorazowe świadczenie socjalne, a zasiłek pielęgnacyjny nie ma charakteru jednorazowego. Skarga kasacyjna nie odnosi się do definicji dochodu zawartego w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej – jakie przychody, z jakiej daty – ale skupia się tylko na charakterze otrzymanego świadczenia. Jednak art. 8 ust. 4, zawierający wyłączenia od dochodu, nie stawia na pierwszym miejscu charakteru dochodu w rozumieniu takim jak chce skarga kasacyjna. Świadczenia, o których w nim mowa, oprócz dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego, mają raczej charakter kompensacyjny, jak to ujmuje skarga. Generalnie rzecz biorąc cała bowiem pomoc społeczna – szeroko rozumiana, jako pomoc państwa osobom będącym w trudnych warunkach – nosi taki charakter, jako właśnie rekompensata za te trudne, odbiegające od pewnego poziomu warunki i ich wyrównywanie. Trudno zatem mówić o tym, że odliczeniu mają podlegać świadczenia tylko przysparzające, skoro art. 4 ust. 8 nie nadaje takiego charakteru świadczeniom, które się od dochodu odlicza. Nie można zatem zarzucić wojewódzkiemu Sądowi błędnej wykładni ww. przepisów – art. 8 ust. 3 w zw. z art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej w takim aspekcie w jakim czyni to skarga kasacyjna. Związanie granicami skargi kasacyjnej, o czym mowa wyżej, uniemożliwia Naczelnemu Sądowi rozpoznanie sprawy w innych aspektach wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 p.p.s.a.