II FZ 251/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. akt I SA/Po 835/14 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi L. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile z dnia 6 marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2014 r., I SA/Po 835/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek L. K. (dalej: skarżąca) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi skarżącej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Pile (dalej: SKO) z dnia 6 marca 2014 r., nr [...], w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości wraz z odsetkami za zwłokę. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Poznaniu podał, że pismem z dnia 31 lipca 2014 r. skarżąca wniosła do tegoż Sądu skargę na ww. decyzję SKO. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu 24 września 2014 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. 2.2 Referendarz sądowy WSA w Poznaniu po wezwaniu do uzupełnienia powyższego wniosku postanowieniem z dnia 30 października 2014 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Postanowienie to utraciło moc wskutek wniesienia przez skarżącą sprzeciwu. 2.3. W złożonym we wniosku oświadczeniu skarżąca podała, że nie ma możliwości opłacenia wpisu sądowego z powodu złej sytuacji majątkowej. Podniosła, że jej wynagrodzenie jest zajęte przez komornika na rzecz zobowiązań alimentacyjnych. Po potrąceniu środków windykowanych przez komornika do jej dyspozycji pozostaje równowartość około 1.000 zł odpowiadająca kwocie najniższego wynagrodzenia. Z pieniędzy tych musi opłacić rachunki za media oraz dokonać zakupu podstawowych produktów żywnościowych i higienicznych dla całej rodziny. W dniu 18 września 2014 r. zlicytowany został ostatni składnik jej majątku – ½ udziału w nieruchomości zabudowanej pawilonem handlowym. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i z córkami w wieku 18 i 24 lat. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Córki skarżącej posiadają dom jednorodzinny o powierzchni 190 m2, jedna z córek jest właścicielem samochodu osobowego Opel Astra o wartości 15.000 zł. Starsza córka studiuje, młodsza uczy się. Skarżąca oświadczyła, że z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje dochód brutto w wysokości 1.600 zł, jest to kwota po odliczeniu alimentów, mąż z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje 1.600 zł brutto. 2.4. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 30 września 2014 r. skarżąca oświadczyła, że małżonek nie posiada czynnego rachunku bankowego. Skarżąca podała, że ona i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty miesięcznego utrzymania w wysokości 5.255 zł, przy czym energia elektryczna, ogrzewanie, ciepła woda około 700 zł, woda + ścieki 300 zł, wywóz nieczystości 60 zł, opłaty TV 85 zł, ubezpieczenie oraz eksploatacja samochodu córki 420 zł, ubezpieczenie domu 150 zł, wyżywienie 1.800 zł, środki czystości 200 zł, koszty leczenia 80 zł, koszty nauki - czesne, podręczniki i opłaty szkolne 460 zł, niektóre koszty studiów córki – opłata za stancję w Poznaniu oraz przejazdy koleją i komunikacją miejską w Poznaniu 900 zł, telefon 100 zł. Skarżąca podała, że nie spłaca kredytu zaciągniętego w A. Bank Polska, roszczenie banku zaspokajane jest z egzekucji udziałów w nieruchomości należącej do wnioskodawczyni i jej męża oraz z wynagrodzenia. Skarżąca oświadczyła, że nie uzyskuje innych dochodów poza wynagrodzeniem za pracę. Starsza córka w miesiącach lipiec – wrzesień 2014 r. otrzymała wynagrodzenie w łącznej kwocie 2.500 zł za trzy miesiące, a środki te zostały przeznaczone na bieżące płatności. Obecnie żadna z córek nie otrzymuje ani stypendium ani innej formy wsparcia. Starsza córka posiada 49 udziałów o wartości 4.900 zł w spółce z o.o. X., która rozpoczęła działalność gospodarczą we wrześniu 2014 r. Skarżąca ani żadna z osób pozostających w gospodarstwie domowym nie prowadzą działalności gospodarczej. Córki wnioskodawczyni są właścicielami domu jednorodzinnego, Sąd Rejonowy w Pile w wyroku z 2006 r. wyraził zgodę na sprzedaż poprzedniego, znacznie większego domu należącego wówczas do małoletnich córek skarżącej celem spłaty ciążącej na tamtej nieruchomości pożyczki hipotecznej, a z pozostałej kwoty uzyskanej ze sprzedaży domu nakazał zakup działki budowlanej i wybudowanie na niej domu dla córek. Samochód osobowy należący do córki o wartości około 15.000 - 18.000 zł został zakupiony za środki uzyskane ze sprzedaży poprzedniego pojazdu o podobnej wartości. Skarżąca oświadczyła, że ona, jej mąż, jak i żadna inna osoba nie udzielały córkom od 2005 r. żadnej darowizny. Podała, że małżonek nie otrzymał wynagrodzenia w okresie ostatnich trzech miesięcy z uwagi na brak zatrudnienia. Do pisma załączyła kserokopie zeznań rocznych podatkowych za 2012 i 2013 r. złożonych przez nią i małżonka, zaświadczenie o zatrudnieniu z dnia 13 października 2014 r., wyciąg z B. i z C. Bank [...]. Z oświadczeń skarżącej wynika, że ona i jej starsza córka posiadają rachunki bankowe. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (Sądu pierwszej instancji): 3.1. Odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, WSA w Poznaniu stwierdził, że z dokumentów, którymi Sąd dysponował wynika, że skarżąca pozostaje w związku małżeńskim, pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni pozostaje również we wspólnym gospodarstwie domowym z córkami w wieku 18 i 24 lat, przy czym, jak wynika z akt administracyjnych, skarżąca płaci alimenty na córki. Obecnie skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym utrzymują się z dochodów skarżącej z tytułu wynagrodzenia za pracę i z alimentów, które łącznie wynoszą około 3.542,24 zł (około 2.209 zł alimenty + 1.333,19 zł kwota wynagrodzenia wypłacana skarżącej po potrąceniu alimentów). Skarżąca podała, że koszty miesięcznego utrzymania wynoszą 5.255 zł. Z oświadczeń skarżącej wynika, że nie uzyskuje żadnych dodatkowych dochodów, małżonek od trzech miesięcy nie pracuje, starsza córka w okresie wakacyjnym uzyskała dochód w wysokości 2.500 zł (za trzy miesiące), a zatem średniomiesięczny dochód córki wyniósł około 833 zł. Biorąc pod uwagę wyjaśnienia skarżącej zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w piśmie uzupełniającym, w zakresie uzyskiwanego dochodu, Sąd pierwszej instancji zauważył, że pozostają one w sprzeczności ze wskazanymi wydatkami, przy uwzględnieniu, że skarżąca nie zadeklarowała oszczędności czy uzyskiwania dodatkowego dochodu. W złożonych oświadczeniach podała, że jej dochody i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, łącznie wynoszą około 3.542,24 zł natomiast koszty miesięcznego utrzymania 5.255 zł. W takiej sytuacji WSA w Poznaniu ocenił, że składane przez stronę oświadczenia są nierzetelne i niewiarygodne, albowiem nielogiczna jest sytuacja, w której wydatki skarżącej i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, przewyższają wykazane dochody, przy czym strona i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają żadnych oszczędności oraz nie uzyskują dodatkowych dochodów. Tymczasem, chcąc skorzystać z prawa pomocy, skarżąca winna liczyć się z koniecznością udzielenia wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz pozostałych członków rodziny, a także udokumentowania podnoszonych okoliczności. 3.2. O braku rzetelności przedstawionej przez stronę sytuacji finansowej świadczy również przedłożony wyciąg z rachunku bankowego. Pomimo wezwania do złożenia wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy skarżąca przedłożyła wyciągi ze swojego rachunku bankowego sporządzone na dzień 1 września 2014 r. i 1 października 2014 r. Z wyciągów tych nie wynika w jakiej wysokości i z jakiego tytułu na ten rachunek wpływają środki pieniężne. Ponadto zauważyć należy, że środki dostępne na wyciągu z dnia "1.09.2014 r." wynosiły 503,61 zł, na wyciągu z dnia "1.10.2014 r." 271,95 zł. Skarżąca załączyła również wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez B. "Konto[...]", saldo początkowe na tym rachunku na dzień 1 kwietnia 2014 r. wynosiło 1.859,96 zł, saldo końcowe na dzień 6 października 2014 r. 3.546,99 zł. Na ten rachunek w dniu 2 października 2014 r. wpłynęły tytułem "Wynagrodzenie za wrzesień 2014 r." środki w wysokości 1.100 zł oraz tytułem "L. K. KMP [...]" w wysokości 2.279,74 zł. Z wyciągu nie wynika w jakiej wysokości i z jakiego tytułu na ten rachunek wpływały środki pieniężne we wcześniejszym okresie. Z przedłożonych przez skarżącą wyciągów z rachunków bankowych wynika, że saldo na tych rachunkach jest dodatnie, co świadczy o posiadaniu przez stronę jednak jakichś oszczędności. Podkreślić należy, że postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008 r., I FZ 287/08). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. 4. Stanowisko skarżącej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Poznaniu, skarżąca zaskarżyła go w całości i zażądała jego zmiany lub uchylenia. Uzasadniając zażalenie skarżąca podniosła, że nie dostrzega sprzeczności we wskazanych kwotach miesięcznych przychodów i wydatków, albowiem kwota 3.542,24 zł jest kwotą otrzymaną przez skarżącą i jej rodzinę (bez uwzględnienia dochodów sezonowych takich jak trzymiesięczny wakacyjny zarobek córki w wysokości 2.500 zł), a kwota 5.255 zł jest kwotą faktycznych wydatków, jakie muszą być poniesione na utrzymanie domu i rodziny. Z podanych przez skarżącą wyliczeń można jedynie wnioskować, że osiągane dochody w wysokości 3.542,24 zł nie wystarczały w opisywanym okresie na pokrycie średnich wydatków w wysokości 5.255 zł. Skarżąca nie wskazywała, że zobowiązania w takiej kwocie były uregulowane. Stąd zachodzi stała konieczność zdobywania dodatkowych środków na pokrycie zobowiązań, a jednym z tych źródeł pozyskania pieniędzy jest właśnie praca sezonowa np. starszej córki, a we wcześniejszych latach było to m.in. stypendium studenckie. Skarżąca oświadczyła, że z tytułu zobowiązań za media w domu posiada zadłużenie, a regulowane są wcześniejsze zobowiązania. Skarżąca podniosła, że w Banku C. posiada rachunek bieżący dopiero od lipca 2014 r., co jest wyłącznym powodem, iż nie dostarczyła wyciągów za wcześniejsze miesiące. Wcześniej posiadany rachunek w Banku D. został zamknięty latem 2014 r., a skarżąca obecnie nie ma dostępu do wyciągów z tego rachunku. Nadmieniła jednocześnie, że nie posiadała tam środków w kwocie wyższej aniżeli te, jakie zwyczajowo posiada i ujawniła Sądowi pierwszej instancji na rachunku w Banku C. Skarżąca nie zgodziła się także z argumentacją WSA w Poznaniu, że pozostająca na koniec miesiąca na rachunku bieżącym córki skarżącej kwota pieniężna w jakiejkolwiek wysokości jest kwotą wolną, tj. oszczędnością. Jest przecież oczywistym, że nie wszystkie zobowiązania regulowane są na ostatni dzień miesiąca, bo przecież poszczególni dostawcy mediów mają różne terminy płatności i nie pokrywają się one z datami sald na koncie dłużnika. Nadto, na dowód posiadanych zaległości skarżąca załączyła jedno z ostatnich wezwań do zapłaty. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu, w związku z tym zażalenie podlega oddaleniu. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji ocenił, że skarżąca nie wykazała zasadności przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca przedstawiła swoją sytuacją majątkową w sposób nastręczający wątpliwości co do pełnego zobrazowania zgromadzonych środków finansowych, a twierdzenia zawarte w zażaleniu nie usuwają tych wątpliwości. 5.2. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zawarte w art. 246 § 1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Dopiero zestawienie z sobą indywidualnej sytuacji majątkowej strony i konkretnych kosztów sądowych w danym postępowaniu sądowoadministracyjnym pozwala na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. O ile sąd jest w stanie określić wysokość kosztów sądowych na danym etapie postępowania, to dla zrekonstruowania drugiego elementu powyższego porównania, tj. sytuacji majątkowej wnioskodawcy, kluczowe jest prawidłowe, precyzyjne i nie budzące wątpliwości zobrazowanie swojej kondycji finansowej przez wnoszącego o przyznanie prawa pomocy. 5.3. W rozpoznawanej sprawie prawidłowo WSA w Poznaniu przyjął w świetle oświadczeń skarżącej i przedłożonych dokumentów źródłowych, że skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym utrzymują się z dochodów skarżącej z tytułu wynagrodzenia za pracę i z alimentów, które łącznie wynoszą około 3.542,24 zł (około 2.209 zł alimenty + 1.333,19 zł kwota wynagrodzenia wypłacana skarżącej po potrąceniu alimentów). Skarżąca podała, że koszty miesięcznego utrzymania wynoszą 5.255 zł. Z oświadczeń skarżącej wynika, że nie uzyskuje żadnych dodatkowych dochodów, małżonek od trzech miesięcy nie pracuje, starsza córka w okresie wakacyjnym uzyskała dochód w wysokości 2.500 zł (za trzy miesiące), a zatem średniomiesięczny dochód córki wyniósł około 833 zł. Zestawienie kwoty miesięcznych przychodów rodziny skarżącej z podaną przez skarżącą kwotą miesięcznych wydatków daje różnicę około 1.700 zł. Przy uwzględnieniu sezonowych przychodów córki skarżącej różnica wynosi około 880 zł. Zasadnie zatem Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że podane kwoty nastręczają wątpliwości, bowiem skarżąca nie wyjaśniła skąd czerpie przychód na pokrycie powyższych różnic. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 14 października 2014 r. (k. 26 akt sądowych) skarżąca wskazała miesięczne koszty utrzymania swojego i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie zastrzegła przy tym, że część kosztów nie jest na bieżąco regulowana, sugerując tym samym, że wskazała w ww. piśmie koszty realnie ponoszone. Skarżąca została wezwana bowiem do przedstawienia miesięcznych wydatków, a nie zobowiązań uregulowanych i zaległych. Sformułowanie użyte w ww. piśmie wskazuje na to, że skarżąca prawidłowo zrozumiała wezwanie WSA w Poznaniu i na nie odpowiedziała. Dopiero w zażaleniu skarżąca podnosi, że część wskazanych kosztów jest nieregulowana na bieżąco, stąd kwota różnicy pomiędzy przychodami, a zaprezentowaną przez skarżącą sumą kosztów utrzymania nie powinna budzić wątpliwości Sądu pierwszej instancji. Jednakże skarżąca nie wskazała w zażaleniu, które koszty miesięcznego utrzymania stały się zaległe i w jakiej kwocie. Przedłożyła jedynie informację od ubezpieczyciela o zaległości z tytułu składki ubezpieczeniowej domu, jednakże koszt ten w skali miesiąca (jak podała sama skarżąca w piśmie z dnia 14 października 2014 r.) wynosi 150 zł. Tymczasem, różnica pomiędzy przychodami a wydatkami miesięcznymi gospodarstwa domowego skarżącej wynosi około 1.700 zł (przy uwzględnieniu sezonowych przychodów córki skarżącej około 880 zł). Tym samym skarżąca nie usunęła wątpliwości co do swojej sytuacji finansowej. Nie tylko nieprecyzyjnie powołała się na rzekome zaległości w ponoszeniu miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem, ale ponadto nie uwiarygodniła swojego twierdzenia stosownymi dokumentami, obrazującymi skalę zaległości w regulowaniu cywilnoprawnych zobowiązań. Także w kwestii rachunków bankowych skarżąca nie poparła swoich twierdzeń żadnymi dokumentami, tzn. kopiami umów prowadzenia rachunku bankowego, które rozwiałyby wątpliwości co do momentu początkowego prowadzenia danego rachunku, oraz kopii wypowiedzenia takich umów, które pozwoliłby ponad wszelką wątpliwość ustalić moment zakończenia prowadzenia danego rachunku bankowego. Przedłożenie powyższych dokumentów pozwoliłoby na ocenę, czy skarżąca w pełni wykonała wezwanie Sądu pierwszej instancji, a tymczasem nadal wątpliwym pozostaje, czy skarżąca w pełni wykonała obowiązek nałożony na nią na mocy art. 255 p.p.s.a. 5.4. Reasumując, prawidłowo ustalając powyższe wątpliwości co do stanu majątkowego skarżącej, WSA w Poznaniu trafnie stwierdził, że skarżąca nie wykazała zasadności przyznania jej prawa pomocy, do czego była zobowiązana w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W związku z przedstawionymi okolicznościami sprawy i po zapoznaniu się z aktami sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.