I OZ 1460/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia F. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 24 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 206/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi F. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] grudnia 2014 r., Nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 206/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Sąd I instancji wskazał, że F. K., w złożonym przez siebie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika, stwierdził, że nie ma możliwości samodzielnego ustanowienia adwokata z wyboru. Wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz, że nie posiadają oni majątku. Miesięczny dochód netto skarżącego z tytułu "zwolnienia chorobowego" wynosi 150 zł netto, a żony – 875 zł brutto. Z uwagi na konieczność uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej skarżącego i jego żony oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, F. K., zarządzeniem z dnia 27 maja 2015 r., został wezwany do wskazania: aktualnego miejsca zamieszkania jego i jego żony, tytułu prawnego/faktycznego przysługującemu jemu lub jego żonie do zajmowanego aktualnie lokalu wraz z jego powierzchnią, przeznaczeniem i sposobem wykorzystania oraz wysokości i rodzaju kosztów związanych z jego zajmowaniem, a także źródła ich pokrycia, wskazania czy w lokalu tym wnioskodawca mieszka tylko z żoną, czy także z innymi osobami oraz, czy partycypują one w kosztach utrzymania lokalu, podania aktualnego sposobu wykorzystania dzierżawionych przez niego i jego żonę gruntów, podania wysokości kosztów jakie wiążą się z posiadaniem tych gruntów oraz źródła ich pokrycia, a także wysokości dochodu, jaki przyniosły w 2014 r. i 2015 r. albo poniesionej straty wraz ze źródłem pokrycia jej oraz przyczyną braku ich wykorzystania do pozyskania dochodu lub nierozwiązania umów dzierżawy, wskazania, czy wnioskodawca lub jego żona posiadają pojazdy wraz z podaniem ich marki oraz wartości, podania wysokości dochodów jego i jego żony, za poszczególne miesiące 2015 r. oraz tytuły z jakich pochodziły, wskazania, czy w 2014 i w 2015 r. wnioskodawca lub jego żona korzystali ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez instytucje bądź osoby trzecie lub też z pomocy finansowej/rzeczowej członków rodziny wraz ze wskazaniem jej wysokości i źródeł, wskazania, czy wnioskodawca może liczyć na pomoc córki, której pomaga w prowadzeniu działalności gospodarczej, w sfinansowaniu kosztów postępowania w niniejszej spawie, podania wysokości i przeznaczenia wszystkich ponoszonych miesięcznie wydatków jego i jego żony oraz źródła ich pokrycia, a ponadto kopii dokumentów potwierdzających fakt ich ponoszenia z okresu ostatnich dwóch miesięcy, a w przypadku zadłużenia z tytułu jakichkolwiek zobowiązań - zaświadczenia stosownego podmiotu w tym zakresie. Skarżący został ponadto wezwany do dostarczenia: kopii dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez niego i jego żonę dochodów, kopii dokumentów potwierdzających wysokość i rodzaj oraz terminy wypłaty przyznanych lub wypłaconych w 2014 r. i w 2015 r. dotacji lub płatności dotyczących dzierżawionych gruntów rolnych, a w razie ich niepobierania - pisemnego oświadczenia wskazującego, kto i z jakiej przyczyny z nich korzysta oraz wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy albo pisemnego oświadczenia o ich nieposiadaniu, kopii zeznań podatkowych wnioskodawcy i jego żony za 2014 r. wraz z załącznikami oraz dowodem ich złożenia w urzędzie skarbowym, a w przypadku ich niezłożenia, oświadczenia o przyczynie tego stanu rzeczy. W odpowiedzi skarżący złożył oświadczenie, w którym ustosunkował się do niektórych kwestii zawartych w wezwaniu. Oświadczył, że w związku z jego sytuacją nie ma stałego miejsca zamieszkania. Żona mieszka w lokalu socjalnym na podstawie umowy najmu zawartej z gminą. Koszty z nim związane najprawdopodobniej pokrywają żona i córki. Skarżący stwierdził, że to je należy o to zapytać, ponieważ nie udzielają mu takich informacji, a z żoną żyje w nieformalnej separacji. Dodał, iż "wszystkie informacje na ten temat łącznie z umową najmu znajdują się w aktach sprawy". Podniósł, iż we wskazanym lokalu zamieszkują jeszcze trzy córki i pięcioro wnucząt. Odnosząc się do kwestii "partycypowania w kosztach utrzymania lokalu" stwierdził: "nie mam wiedzy na ten temat" i odesłał w tym zakresie do akt sprawy. Wyjaśnił, iż dzierżawione grunty uprawia bezprawnie i bezumownie wskazana przez niego osoba trzecia. On i jego żona nie uprawiają tych gruntów. W latach 2014-2015 nie osiągnął z tego tytułu żadnych dochodów i nie pobierał żadnych dotacji. Wskazał, iż nie posiada zwierząt i "nie ma wiedzy kto opłaca koszty, gdyż nie jest o takich rzeczach informowany, ale gdyby sędzia raczył zajrzeć do akt to pewnie będzie wiedział". Skarżący stwierdził ponadto, iż ani on, ani żona nie posiadają żadnych pojazdów. W kwestii dochodów odesłał do oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu. Wskazał, iż w 2014 r. i w 2015 r. nie korzystał z pomocy organów państwa, a "odnośnie członków rodziny to wszystko jest opisane w aktach sprawy". Polecił również zwrócić się bezpośrednio do jego córki z pytaniem, czy może liczyć na jej pomoc, gdyż jemu nie udzieliła informacji na ten temat. Odnosząc się do kwestii ponoszonych wydatków, skarżący stwierdził, iż otrzymywany zasiłek chorobowy ledwo wystarcza na zakup niezbędnych leków. Z braku możliwości nie ponosi innych opłat. Nie gromadzi żadnej dokumentacji. Dokumentację jego zadłużenia złożył komornik w depozycie sądu rejonowego. Odnosząc się do żądania dostarczenia kopii dokumentów skarżący stwierdził, iż w związku z brakiem stałego miejsca zamieszkania i jego sytuacją rodzinną, nie gromadzi żadnej dokumentacji wskazanej w wezwaniu. Nie składał zeznań podatkowych, gdyż nie ma takiego wymogu w stosunku do "osób w KRUSie". Jeśli chodzi o żonę, to nie ma wiedzy na ten temat i nawet nie może jej o nic spytać, gdyż nie widział jej od kilkunastu dni. Najprawdopodobniej gdzieś wyjechała, a z uwagi na to, że żyją w nieformalnej separacji, nie informuje go o niczym. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając złożony wniosek uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem skarżący nie przedstawił w sposób wiarygodny swojej sytuacji majątkowej. Pomimo udzielenia częściowej odpowiedzi na wezwanie skarżący ustosunkował się do niego wybiórczo. Nie przedłożył jednak żadnego z żądanych od niego dokumentów, stwierdzając, że nie gromadzi on jakiejkolwiek dokumentacji. W ocenie Sądu, zaprezentowana przez stronę argumentacja nie mogła skutecznie zwolnić jej z obowiązku przedłożenia odpowiednich dokumentów. Skarżący miał bowiem chociażby możliwość przedstawienia wyciągów z rachunku bankowego, jeśli taki posiadał, bądź zaświadczenia o wysokości pobieranych świadczeń. Nieprzedłożenie dokumentów źródłowych pozbawiło Sąd, rozpoznający wniosek, możliwości zweryfikowania składanych przez skarżącego oświadczeń w zakresie sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Skarżący złożył oświadczenie nie wnoszące wiele do wyjaśnienia jego sytuacji materialnej. W dalszym ciągu nie było bowiem wiadomo, jaki jest koszt utrzymania skarżącego i z czego pokrywa on wydatki niezbędne do życia oraz kto partycypuje w kosztach jego utrzymania. Wątpliwości budziły także twierdzenia skarżącego dotyczące jego sytuacji rodzinnej. Najpierw bowiem stwierdził, że pozostaje z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym, podając jej dochód, a następnie, wezwany do podania szczegółowych danych i udokumentowania osiąganych dochodów, zasłonił się niewiedzą na temat sytuacji dochodowej małżonki, powołując się na istnienie separacji faktycznej między nimi. Skarżący nie wyjaśnił również tego, czy może liczyć na pomoc córki. Ponadto z akt administracyjnych wynika, że skarżący wykonuje zarobkową działalność usługową, podczas gdy w złożonym wniosku PPF oświadczył, że jego jedyny dochód stanowi zasiłek chorobowy. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na mocy art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego bądź adwokata z urzędu jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 p.p.s.a.), a także zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce tylko w okolicznościach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną. W świetle powołanego wyżej przepisu to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Sąd I instancji zasadnie uznał oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające do ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych w sytuacji, gdy wnioskodawca stwierdził jedynie, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, wraz z którą nie posiadają majątku i uzyskują oni miesięczny dochód w kwocie 150 zł netto i 875 zł brutto. Nieprzedstawienie przez skarżącego rzetelnej sytuacji finansowej uprawniało jednocześnie Sąd do wezwania go – na podstawie art. 255 p.p.s.a. - do złożenia dodatkowego oświadczenia. Sąd I instancji rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązany był przy tym badać w sposób skrupulatny nie tylko sytuację majątkową samego wnioskodawcy, ale również osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, bowiem całokształt uzyskiwanych przez wszystkich członków takiego gospodarstwa dochodów, jak również wielkość ponoszonych wydatków, pozwalała dopiero ustalić czy wnioskodawca jest w stanie ponieść przynajmniej częściowo ciężar kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym. Skarżący mimo wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji materialnej oraz sytuacji materialnej osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie odpowiedział na nie w sposób należyty, przedstawiając jedynie wybiórcze dane, niepozwalające na dokonanie rzetelnej oceny jego sytuacji majątkowej. Nadal bowiem nie wskazał chociażby źródeł swego utrzymania, zwłaszcza wobec powzięcia informacji, iż wykonuje zarobkową działalność usługową, o której nie wspomniał w złożonym przez siebie wniosku. Nie doprecyzował również jaki jest koszt jego utrzymania, z kim prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz, czy może liczyć na pomoc finansową córki. W takiej sytuacji uznać należy, że skarżący nie dopełnił obowiązku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., czym naraził się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy, bowiem nie wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. oddalił zażalenie.