II OZ 908/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 2 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia I. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 13 maja 2015 r. sygn. akt II SA/Lu 1130/14 przyznającego prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę 250 zł i odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi I. N. na decyzję Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego zamiennego postanawia: oddalić zażalenie II OZ 908/15 UZASADNIENIE I. N. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie z dnia [...] października 2014 r. w przedmiocie nałożenia obowiązku sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego zamiennego, domagając się jego uchylenia oraz przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z przedłożonego formularza PPf oraz dokumentów uzupełniających wniosek wynika, że skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, zamieszkuje w domu o powierzchni 120 m2, utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę na ½ etatu w kwocie 900,00 złotych brutto oraz wynajmu lokalu, z czego osiąga dochód w kwocie 1.700,00 złotych brutto. Skarżąca wezwana do nadesłania dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń nadesłała zaświadczenie o zarobkach, z którego wynika, że otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 900,00 złotych brutto – 693,72 złotych netto, umowę najmu lokalu, z której wynika, że otrzymuje czynsz najmu w wysokości 1.200,00 złotych miesięcznie, oświadczenie z dnia 31 marca 2015 r., z którego wynika, że w okresie od 1 stycznia 2015 r. do dnia 31 marca 2015 r. jej dochód miesięczny netto wyniósł 3.39176 złotych zaś miesięczne koszty utrzymania koniecznego w tym okresie wyniosły 3.366,49 złotych. Z oświadczenia tego wynika też, że skarżąca na okres od 24 lutego 2015 r. do dnia 18 kwietnia 2015 r. zawarła umowę zlecenia na kwotę 8.000,00 złotych brutto – 5.988,28 złotych netto, z tytułu wykonania której wypłacono jej pierwszą transzę wynagrodzenia w dniu 19 marca 2015 r. Transza ta została wliczona przez skarżącą w podane dochody za okres od 1 stycznia 2015 r. do dnia 31 marca 2015 r. Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od każdej opłaty sądowej ponad kwotę 250 zł i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 13 maja 2015 r. na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej p.p.s.a. w pkt I przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych poprzez zwolnienie jej od wpisu od skargi ponad kwotę 250 zł; w pkt II odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W ocenie Sądu, z przedłożonych przez skarżącą dokumentów, wysokość jej miesięcznych dochodów nie jest rażąco niska i jest niemal identyczna, jak wysokość miesięcznych wydatków. Należało jednak mieć na uwadze, że nie wszystkie wykazane przez nią wydatki mają charakter stały, a dotyczy to w szczególności kosztów zakupu węgla, stąd w okresie wiosenno-letnim są w rzeczywistości znacznie mniejsze. Z załączonych faktur wynika, że zimą (w styczniu i w lutym 2015 r.) skarżąca zakupiła węgiel za łączną kwotę 1.162,80 zł, a obecnie z uwagi na porę roku koszt ten ulegnie obniżeniu, co umożliwi jej poniesienie części kosztów postępowania, to jest przynajmniej połowy opłaty od skargi w wysokości 250 zł. Dodatkowo Sąd podkreślił, że miał przede wszystkim na względzie, iż instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady odpłatności i dotyczy wydatkowana tych pomocowych środków z budżetu Skarbu Państwa. Z tych przyczyn też winna być przyznawana z dużą ostrożnością, w wyjątkowych sytuacjach, rzetelnie i należycie udokumentowanych. W tej sprawie dochód skarżącej nie jest niski, skoro jest o ok. 600 zł niższy od aktualnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłaszanego przez Prezesa GUS. Skoro jednak skoro skarżąca pomimo tego wykazała, że dochód ten jest prawie w całości pochłaniany przez wydatki w okresie kiedy są one największe, to Sąd – co do zasady – uwzględnił żądanie, przy czym z uwagi na to, że niektóre z tych wydatków nie są stałe, wniosek należało uwzględnić jedynie w części (połowie) odnośnie wpisu od skargi.. I. N. pismem z dnia 28 maja 2015 r. wniosła zażalenie na postanowienie WSA w Lublinie z dnia 13 maja 2015 r. zarzucając mu naruszenie art. 246 § pkt 1 p.p.s.a. i wnosząc o jego zmianę poprzez zwolnienie skarżącej w całości od wpisu sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. Należy podkreślić, że skarżąca nie wykazała, iż znajdują się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ją do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika bowiem, że stan majątkowy nie pozwala zaliczyć jej do osób ubogich, których środki do życia są ograniczone. Skarżąca wykazała bowiem, że prowadzą jednoosobowe gospodarstwo domowe i osiągają łączny dochód miesięczny w wysokości około 2600 zł oraz posiada mieszkanie. Zestawienie przychodów i wydatków skarżącej wskazuje, iż zasadnie Sąd I instancji przyznał jej prawo pomocy w zakresie częściowy poprzez zwolnienie jej od wpisu od skargi ponad kwotę 250 zł, jednakże jej stan majątkowy nie może uzasadniać przyznanie jej prawa pomocy w zakresie Całkowitym. Dodatkowo należy podnieść, że w doktrynie wskazuje się, iż prawo pomocy nie dotyczy instytucji podstawienia określonej w art. 246 § 3 p.p.s.a. zgodnie z którym "adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym (...)". Określenie "nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym" wskazuje, że sąd powinien wziąć pod uwagę stan rzeczy istniejący w dacie sporządzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niemniej jednak Sąd będzie mógł odmówić ustanowienia pełnomocnika, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że rozwiązanie stosunku zatrudnienia, stosunku wynikającego z umowy zlecenia lub innego stosunku prawnego z adwokatem, radcą prawnym nastąpiło w celu obejścia przepisów o prawie pomocy (zob. Jan Paweł Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 569-570). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, iż skarżąca reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika. W aktach sprawy znajduje się pełnomocnictwo udzielone przez skarżącą adwokatowi G. O. W takiej sytuacji należy uznać, że skarżąca pozostają w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem, co mając na uwadze brzmienie art. 246 § 3 p.p.s.a. wyklucza uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia