II OZ 892/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 30 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 czerwca 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 2747/14 o odmowie przyznania D. W. i M. W. prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D. W., M. W., J. W. i M. W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2014 r. znak [...] w przedmiocie odmowy uzupełnienia postanowienia postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 22 czerwca 2015 r., sygn. akt VII Sa/Wa 2747/14 (dalej postanowienie z 22 czerwca 2015 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania D.W. i M. W. (dalej skarżący) prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że dnia 7 stycznia 2015 r. wpłynął do WSA w Warszawie wniosek D. W. i M. W. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W formularzu skarżący podali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Posiadają dwie działki o łącznej powierzchni 2488 m2. Oboje są emerytami, ich dochód z tytułu otrzymywanych emerytur wynosi łącznie 2.781 zł. Mieszkanie jest pozbawione zimnej wody i ogrzewania. Nie posiadają innych nieruchomości, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Zarządzeniem dnia 22 stycznia 2015 r. wezwano skarżących do uzupełnienia wniosku przez m.in. właściwe uzasadnienie wniosku i podanie okoliczności wskazujących na złą sytuację majątkową. Na wykonanie wezwania zakreślono siedmiodniowy termin pod rygorem rozpoznania sprawy wyłącznie w oparciu o zgromadzone materiały. Skarżący w odpowiedzi wskazali, że mieszkają pod adresem N. D. [...], w mieszkaniu o pow. 57 m2, bez zimnej wody i ogrzewania. Mieszkanie sprzedała spółdzielnia i mają "nakaz eksmisji - w Sądzie". Emerytury to minimum socjalne i wydatki związane z tak licznymi sprawami administracyjnych z winy organu są "nie do wytrzymania" i pochłaniają całą jedną emeryturę. Podali, że mają tylko 20-letni rower, innych pojazdów mechanicznych nie mają. Kont bankowych nie mają; sami prowadzą gospodarstwo domowe. Z pomocy dzieci, osób trzecich ani opieki społecznej nie korzystają. J. W. nie prowadzi żadnej firmy transportowej, a M. W. może niedawno założyła jakąś działalność, ale nie osiąga z niej żadnych dochodów. Sami wykupują tylko leki ratujące życie, a na jedzenie przeznaczają mniej niż 900 zł. Dzieci są zameldowane pod tym samym adresem, bowiem nie mają własnych mieszkań. Z formularzy PIT-40A wynika, że M. W. uzyskał w 2013 r. dochód w kwocie 21.401,44 zł, a D. W. w kwocie 17.673,82 zł. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 marca 2015 r. VII SA/Wa 2747/14 odmówiono D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Skarżący w ustawowym terminie złożyli sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. W sprzeciwie od tego postanowienia wskazali, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 22 czerwca 2015 r., odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym na podstawie art. 245 § 2 lub częściowym art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej ppsa), przy czym jego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek z art. 246 § 1 ppsa. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że nie może prawidłowo i rzetelnie ocenić sytuacji finansowej wnioskodawców wskutek nie udzielenia przez nich szczegółowych informacji. Wnioskodawcy nie wykazali w sposób nie budzący wątpliwości, że znajdują się w sytuacji materialnej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mimo wezwania do nadesłania dodatkowych wyjaśnień skarżący ograniczyli się jedynie do wskazania, że ponoszone przez nich miesięczne wydatki to 900 zł na jedzenie i nieokreślona kwota na zakup leków. Brak szczegółowych informacji w zakresie ponoszonych miesięcznych wydatków jest informacją istotną, gdyż porównanie koniecznych wydatków z dochodami skarżących pozwoliłoby na prawidłową ocenę możliwości materialnych strony. Zdaniem Sądu złożone przez skarżących oświadczenie jest niewystarczające dla ustalenia ich faktycznych możliwości finansowych (k. 26-30, 37-43, 46-49, 59, 96-99 akt VII Sa/Wa 2747/14). Zażalenie na postanowienie WSA w Warszawie z dnia 22 czerwca 2015 r. wywiedli D. W. i M. W.. W piśmie z 19 lipca 2015 r. podnieśli, że postanowienie jest niesprawiedliwe i pozbawia skarżących prawa pomocy, prawa do Sądu i zmusza w wielu sprawach, by prawo do Sądu dochodzić w drodze kasacji. Postanowienie winno być uchylone, zmienione i przyznana pomoc; opłaty w sprawie są zawyżone o 100 % (k. 106-107, 117-118 akt VII Sa/Wa 2747/14). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje go do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. Sąd I instancji trafnie stwierdził, że skarżący nie wykazali, że znajdują się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ich do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W ocenie Sądu I instancji, oświadczenie stron zawarte we wniosku okazało się niewystarczające do oceny ich rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych i stanu rodzinnego (k. 26-30 akt VII Sa/Wa 2747/14). Pismami z 29 stycznia 2015 r. Sąd prawidłowo wezwał skarżących do złożenia stosownych wyjaśnień i dokumentów zgodnie z art. 255 ppsa, w terminie siedmiu dni, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących ich stanu majątkowego oraz dochodów. Skarżący w odpowiedzi na powyższe wezwanie udzielili niepełnych wyjaśnień, nie wskazując w szczególności ponoszonych comiesięcznych wydatków. Brak informacji o kosztach utrzymania skarżących i dochodach współskarżacych M. W. i J. W. uniemożliwił Sądowi dokonania oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżących (k. 38, 39, 40-43v akt VII Sa/Wa 2747/14). Biorąc pod uwagę wysokość dochodów z formularzy PIT-40A, z których wynika, że M. W. uzyskał w 2013 r. dochód w kwocie 21.401,44 zł, a D. W. w kwocie 17.673,82 zł, jak również udzielenie ogólnikowej i niepełnej informacji dotyczącej wysokości ponoszonych wydatków i dochodów współskarżących należy uznać, że wnioskodawcy nie spełniają przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa, warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Na obecnym etapie postępowania koszty sądowe wynoszą symboliczną kwotę 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm.). Jest to najniższy wpis stały i nie jest on "zawyżony o 100%". Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa orzekł, jak w sentencji postanowienia.