II GZ 768/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Zabłocka po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 kwietnia 2016 r. sygn. akt III SA/Po 1151/14 w zakresie umorzenia postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi R.P. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2016 r., sygn. akt III SA/po 1151/14 umorzył postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy R.P. w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia [...] lipca 2014 r. w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2010. Postanowieniem z dnia [..] stycznia 2015 roku referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy Skarżącemu, gdyż złożone przez niego oświadczenie majątkowe nie pozwalało ustalić rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania. Ogólnikowe oraz nieudokumentowane zapewnienia o braku środków finansowych na poniesienie kosztów postępowania budziły wątpliwości oraz nie pozwalały ocenić zdolności płatniczych Wnioskodawcy. Działając na skutek wniesionego przez skarżącego sprzeciwu, postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2015 roku, Wojewódzki Sąd Administracyjny również odmówił przyznania prawa pomocy Skarżącemu. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 09 czerwca 2015 roku oddalił zażalenie Skarżącego na postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia NSA wyjaśnił, że oświadczenie majątkowe złożone na formularzu wniosku o przyznaniu prawa pomocy było niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Wnioskodawca nie przedstawił dokumentacji, do przedłożenia której został wezwany w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2012, poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarżący nie przedstawił Sądowi żadnych informacji mających znaczenia do rozstrzygnięcia o żądaniach wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym Wnioskodawca nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W piśmie z dnia 04 marca 2016 roku R.P. zawarł ponowne żądanie przyznania prawa pomocy oraz wskazał, że jego sytuacja uległa pogorszeniu. Skarżącemu został przesłany do wypełnienia urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący odesłał formularz wniosku, w którym wypełnił jedynie rubrykę 2.1 (adres i nazwa wnioskodawcy) oraz rubrykę 14 i 15 (miejscowość, data oraz podpis wnioskodawcy). Zatem, pomimo wezwania Skarżący nie złożył oświadczenia o stanie majątkowym oraz rodzinnym, ponieważ pozostawił niewypełnione rubryki formularza wniosku od poz. 3 do poz. 11. Postanowieniem z dnia 29 marca 2016 r. starszy referendarz sądowy postanowił umorzyć postępowanie w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy, albowiem rozpoznanie kolejnego wniosku o prawo pomocy stało się zbędne w rozumieniu art. 249 a p.p.s.a. Pismem z dnia [..] kwietnia 2016 r. skarżący wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie jako niezgodnego ze stanem faktycznym i stanem prawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 28 kwietnia 20165 r. podstawie art. 249 a w zw. art. 260 p.p.s.a. umorzył postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Sąd I instancji w uzasadnieniu wskazał, że niewypełnienie urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie dokładnych danych o stanie majątkowym i dochodach Wnioskodawcy, w tym dokładnych danych o stanie rodzinnym, należy potraktować jako dalsze świadome uchylanie się Skarżącego od złożenia pełnego i rzetelnego oświadczenia majątkowego. Ponadto WSA zaznaczył, że skarżący konsekwentnie uchyla się od przedłożenia wyczerpującego i rzetelnego oświadczenia o sytuacji majątkowej i rodzinnej, wobec czego nie ma wystarczających podstaw do uwzględnienia wniosku i przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Sąd I instancji uznał, że rozpoznanie kolejnego już wniosku o przyznanie prawa pomocy stało się zbędne, a postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy należało umorzyć. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł R.P. wnosząc o jego uchylenie w całości jako niezgodnego ze stanem faktycznym i prawnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z obowiązującym art. 249a p.p.s.a., postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy umarza się jeśli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne. Należy również zaznaczyć, że art. 249a p.p.s.a. może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a., a więc wówczas, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie, bądź domaga się – w drodze zmiany wcześniejszego postanowienia przyznającego stronie prawo pomocy – rozszerzenia jego zakresu ergo przyznania tego prawa w szerszym zakresie (R. Hauser, M Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2015, str. 989) W przedmiotowej sprawie podstawą umorzenia przez Sąd I instancji postępowania w przedmiocie kolejnego, wywiedzionego przez skarżącego, wniosku o przyznanie mu prawa pomocy, była okoliczność, że rozpoznanie wniosku było zbędne, a więc druga z przywołanych przesłanek art. 249a p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela i za słuszną uznaje ocenę wniosku skarżącego, jakiej dokonał Sąd I instancji, a przed nim referendarz sądowy. Analiza akt sprawy jednoznacznie wskazuje, iż podlegający ocenie wniosek skarżącego zawarty w piśmie z dnia [...] marca 2016 r. nie był pierwszym wnioskiem w przedmiocie przyznania prawa pomocy złożonym w toczącej się sprawie w przedmiocie odmowy płatności rolnośrodowiskowej na rok 2010. Skarżący, bowiem już wcześniej, we wniosku z dnia [..] października 2014 r., występował z żądaniem przyznania prawa pomocy. Wniosek ten został rozpoznany tak przez referendarza (postanowienie z dnia 26 stycznia 2015 r.), jaki i przez Sąd I instancji w trybie wniesionego sprzeciwu (postanowienie z dnia 17 kwietnia 2015 r.) oraz przez Naczelny Sąd Administracyjny (postanowienie z dnia 9 czerwca 2015 r.) rozpoznający zażalenie od postanowienia Sądu I instancji. Wszystkie z wymienionych orzeczeń Sądów wskazywały skarżącemu na konkretne braki wniosku, w ramach składanych oświadczeń, które stały się przyczyną jego nieuwzględnienia. Pomimo tego kolejny wniosek, z dnia [..] marca 2016 r. i złożony w związku z nim formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy zawierał tożsame błędy i braki uniemożliwiające w istocie jego merytoryczne rozpoznanie również, wobec zawartego w wymienionym piśmie oświadczenia skarżącego o pogorszeniu się jego sytuacji. Fakt powtórnego, w tej tylko sprawie, wystąpienia o przyznanie prawa pomocy, przy uwzględnieniu opisanego stanu sprawy, prowadzi do słusznego stwierdzenia przez Sąd I instancji, że skarżący (wnioskodawca) był świadom braków wywodzonych żądań w przedmiocie prawa pomocy. Miał zatem możliwość skorygowania uprzednich popełnianych niedociągnięć i uchybień przy wnoszeniu po raz kolejny o zwolnienie go od opłat i kosztów sądowych, tym bardziej, w sytuacji gdy zostały one wyszczególnione w dotychczas wydanych postanowieniach. Ubogość wniosku z dnia [..] marca 2016 r., obejmująca podanie imienia i nazwiska, adresu, daty na formularzu, w stosunku do uprzednio składanego wniosku przy założeniu posiadanej wiedzy, jaką skarżący dysponował w związku z rozpoznaniem pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle uporczywego powielania błędów i braków wniosku, przemawiała, co zasadnie stwierdził referendarz i Sąd I instancji, za zbędnością rozpoznania wymienionego, powtórnego wniosku strony. Zauważyć należy, na co również zwrócił uwagę Sąd I instancji, że Naczelny Sąd Administracyjny już wielokrotnie (również w przedmiotowej sprawie) oddalał zażalenia wnoszone przez skarżącego na orzeczenia dotyczące odmowy przyznania prawa pomocy. Reasumując, Sąd I instancji nie dopuścił się przy rozpoznaniu sprawy naruszenia przepisów procesowych jak również w sposób niewadliwy ustalił stan faktyczny sprawy, który zasadnie przemawiał za umorzeniem postępowania wywołanego powtórnym wnioskiem skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji