II GZ 254/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Jagielska po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 17 kwietnia 2015 r. sygn. akt III SA/Po 1151/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora W. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2010 r. postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2015 r. o sygn. akt III SA/Po 1151/14, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. odmówił R. P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd wskazał, że R. P. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu podał, że jest osobą bezdomną i korzysta z noclegowni oraz utrzymuje się ze zbieractwa surowców wtórnych. Sąd nie dał wiary oświadczeniom wnioskodawcy, który nie wykonał wezwania do uzupełnienia oświadczenia majątkowego z dna [...] grudnia 2014 r. i stwierdził, że na podstawie zgromadzonych informacji nie można było ustalić jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz zdolności płatniczych. Zapewnienia skarżącego o trudnej sytuacji majątkowej (nieudokumentowane) Sąd uznał za ogólnikowe, wobec czego powziął wątpliwości co do ich zgodności z prawdą, tym bardziej że Naczelny Sąd Administracyjny (dalej jako NSA) wielokrotnie oddalał zażalenia na orzeczenia odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy. Oznacza to także, że skarżący ma świadomość braków składanych przez siebie oświadczeń i celowo uchyla się od przedstawienia rzetelnego oświadczenia majątkowego. W tych okolicznościach WSA w P. uznał, że wnioskodawca, mając świadomość braków złożonego wniosku i nie usuwając ich, nie wykazał przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W zażaleniu do NSA R. P. wniósł o uchylenie postanowienia Sądu z dnia 17 kwietnia 2015 r. jako niezgodnego ze stanem faktycznym i prawnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazać należy, że R. P. ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, więc Sąd powinien rozpoznać jego wniosek na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i w istocie tak właśnie było, mimo że Sąd w podstawie prawnej postanowienia umieścił także art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., odnoszący się wyłącznie do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Ten błąd Sądu nie miał jednak wpływu na wynik sprawy, ponieważ kontrolowane postanowienie odpowiada prawu. Jak stanowi art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 – 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową co do właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przyjmując, że nie było możliwe dokonanie oceny jego sytuacji majątkowej. Zdaniem NSA, dokonana przez Sąd ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. Sąd trafnie uznał, że wnioskodawca nie przedstawił swojej sytuacji majątkowej. W związku z tym na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwał skarżącego do przedłożenia wskazanych dokumentów (por. wezwanie k. 24 akt sądowych), którego to wezwania skarżący nie wykonał i żadnych dokumentów nie przedstawił. Podobnie rzecz ma się ze sprzeciwem od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] stycznia 2015 r., do którego wnioskodawca również nie załączył dokumentów. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że WSA w P. zasadnie ocenił, że R. P. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, nie przedstawił Sądowi żadnych informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku. Nie dołożył zatem należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Od przedstawienia swojej sytuacji R. P. uchylił się także w zażaleniu wniesionym do NSA, a skoro tak, to podważenie oceny Sądu I instancji wyrażonej w kontrolowanym postanowieniu nie było możliwe. Z wymienionych powodów oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.