II FZ 918/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Rypina, , , po rozpoznaniu w dniu 11 tycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. W. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 września 2016 r. sygn. akt I SA/Wr 2478/14 w sprawie ze skargi A. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 19 września 2014 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 5 września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w we Wrocławiu (sygn. akt I SA/Wr 2478/14) w sprawie ze skargi A. W. na postanowienie z dnia 19 września 2014 r. Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stan sprawy Sąd pierwszej instancji przedstawił następująco. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. w Dz. U. z 2012 r. poz. 270. - zwanej dalej p.p.s.a.), na zarządzenie referendarza sądowego, w związku z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, wezwano skarżącą do złożenia szeregu dokumentów dotyczących prowadzonej przez nią działalności gospodarczej oraz dokumentów dotyczących dochodów jej męża. Pomimo wezwania skarżąca nie przedłożyła wydruków z księgi podatkowej z ostatnich trzech miesięcy, deklaracji VAT-7 za ostatnie trzy okresy rozliczeniowe, za które deklaracje te były składane, zestawienia miesięcznie wydatków ze wskazaniem źródeł ich finansowania ani wydruków historii rachunków bankowych. Nie przedłożyła również żadnych żądanych dokumentów dotyczących jej męża wskazując, że małżonkowie mają ustanowioną rozdzielność majątkową. Postanowieniem z 1 czerwca 2016 r. referendarz odmówił przyznania pomocy uzasadniając, iż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla własnego utrzymania oraz kosztów wynagrodzenia adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Stwierdził, iż skarżąca uchyliła się od przedstawienia żądanych od niej informacji i dokumentów. Wskazał, że w sytuacji, w której to mąż reprezentuje skarżącą w postępowaniu sądowym, za oczywiście nieuzasadnione należy uznać nieprzedłożenie dokumentów dotyczących jego sytuacji finansowej (zeznań podatkowych). Przedłożenie tych dokumentów było oczywiście możliwe. Skarżąca nie przedłożyła również zestawienia wydatków ze wskazaniem źródeł ich finansowania. Nie widomo więc, z jakich źródeł skarżąca się utrzymuje. Z wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF wynika bowiem, że skarżąca nie osiąga żadnych dochodów. Reasumując, w ocenie Sądu, skarżąca nie sprostała ciężarowi dowodu, nałożonego na nią przez przytoczone wcześniej przepisy i nie wykazała, że w sprawie zachodzą przesłanki przyznania jej prawa pomocy. Podatniczka wniosła zażalenie na opisane wyżej postanowienie. Zarzuciła mu naruszenie prawa procesowego, co miało wpływ na wynik sprawy przez błędną jego wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, poprzez brak podstaw do stwierdzenia, że zachodzą przesłanki do odmowy przyrznia prawa pomocy, poprzez brak uwzględnienia treści wniosku i złożonego oświadczenia wraz z załącznika w postaci dokumentów urzędowych, poprzez pominiecie całego stany uwidocznionego w aktach sprawy. Wskazując na powyższe wniosła o zmianę postanowienia i przyznanie prawa pomocy ewentualnie o uchylenie postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zasadnie bowiem Sąd pierwszej instancji - po przeanalizowaniu dostępnych w niniejszej sprawie danych - przyjął, że skarżąca nie spełniła warunków przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem okoliczności, na których skarżąca oparła swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, zostały bardzo szczegółowo wykazane w odniesieniu do stanu zdrowia natomiast jeśli chodzi o stan majątkowy to jest on przedstawiony bardzo wybiórczo, w szczególności nie ma wyjaśnień źródeł finansowania wydatków, brak jest również informacji o stanie finansów jej męża. Wykazać oznacza zaś bardziej dowieść, udokumentować czy udowodnić niż jedynie oznajmić czy poinformować. Jak wynika z akt sprawy skarżąca zdecydowanie unikała przedstawienia dokumentów o jakie została wezwana na mocy art. 255 p.p.s.a., potwierdzających jej oświadczenia zawarte w formularzach, mimo że WSA żądał konkretnych danych. Sąd administracyjny natomiast nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać te dokumenty, jedynie w oparciu o oświadczenia strony. Tym bardziej, że na podstawie samego wniosku oraz wybiórczej dokumentacji nie można mówić o możliwości poczynienia jednoznacznych ustaleń co do rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. W sytuacji gdy zarówno Sąd pierwszej instancji, jak i Sąd drugiej instancji, mają do dyspozycji jedynie wybiórcze dokumenty oraz oświadczenie skarżącej, Naczelny Sąd Administracyjny nie ma możliwości szerszej oceny sytuacji strony niż dokonał tego Wojewódzki Sąd Administracyjny, bowiem treść zażalenia nie zawiera żadnych nowych informacji i również na tym etapie skarżąca nie przedstawiła dodatkowych dokumentów. Z wyżej przedstawionych okoliczności wynika zresztą szereg wątpliwości, na które zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji. Reasumując, należy ocenić, że trafnie WSA uznał, że bierność skarżącej w zakresie dokładnego i - co ważne - wiarygodnego wyjaśnienia jej sytuacji uniemożliwiła pełną jej ocenę. Należy więc zgodzić się z konkluzją zaskarżonego postanowienia WSA, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłankę przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., co implikowałoby konieczność udzielenia pomocy ze środków budżetowych. Z uwagi na powyższe oraz na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.