II GZ 266/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Korycińska po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia O. Sp. z o.o. w Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 13 listopada 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 3145/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi O. Sp. z o.o. w Ś. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu pomocy finansowej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. I Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., postanowieniem objętym zażaleniem, odmówił O. Sp. z o.o. w Ś. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi spółki na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] września 2014 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu pomocy finansowej. Sąd wskazał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca uzasadniła brakiem środków finansowych pozwalających na uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Z dołączonych przez nią dokumentów wynika, że w roku 2014 poniosła stratę w wysokości 66.623,61 zł. Na trudną sytuację finansową spółki miał też wskazywać wyciąg bankowy zawierający zestawienie operacji przeprowadzonych na rachunku bankowym od 1 maja 2015 r. do 10 sierpnia 2015 r. Na podstawie wyciągu z konta spółki za wskazany okres suma obciążeń w niewielkim stopniu (o około 90 zł) przewyższa sumę uznań. Odnosząc się do przedstawionych dokumentów Sąd wskazał, że spółka ciągle funkcjonuje w obrocie gospodarczym, osiąga przychód z prowadzonej działalności, przystosowuje się do warunków prowadzenia działalności gospodarczej, pozyskuje klientów i zatrudnia pracowników, co wynika z dołączonego do sprzeciwu wyciągu bankowego. W takich warunkach, w ocenie Sądu nie można uznać, by skarżąca nie była w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 1.963 zł. Tym bardziej, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, iż posiada na kocie środki w wysokości 12.208,32 zł (z wyciągu bankowego wynika natomiast, że w tym dniu skarżąca posiadała oszczędności w kwocie 1371,10 zł). Sąd stwierdził, że oczywiście należy mieć na uwadze, że kwota ta miała być aktualna na dzień wypełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. na dzień 20 lipca 2015 r. Według salda na dzień 7 sierpnia 2015 r. na ww. koncie skarżącej pozostaje jedynie 40,52 zł. Wykazane przez skarżącą obniżenie salda nie może być jednak w ocenie Sądu wystarczającym argumentem do uwzględnienia wniosku skarżącej. Z analizy nadesłanego wyciągu wynika bowiem, że bankowe konto skarżącej jest często zasilane sumami przekraczającymi wysokość wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Równie częste są co prawda obciążenia rachunku w podobnych kwotach, jednak Sąd podkreślił, że wskazane tam wydatki nie mogą korzystać z przywileju pierwszeństwa zaspokojenia przed wydatkami w postaci kosztów sądowych. Zdaniem Sądu o możliwościach płatniczych spółki świadczy regularne pokrywanie wydatków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej zarówno o charakterze cywilnoprawnym, jak i publicznoprawnym (regularne wpłaty na rzecz urzędów skarbowych i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych). W podstawie prawnej rozstrzygnięcia Sąd wskazał art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 259 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). II Zażalenie wniosła spółka zaskarżając postanowienie w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez całkowite pominięcie przez Sąd I instancji przy ocenie jej sytuacji finansowej wykazanego obciążenia kredytowego (umowa o kredyt nr [...] z dnia [...] lipca 2008 r. wraz z aneksami), co skutkowało odmową przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, w sytuacji gdy rzeczywista sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie skarżącej prawa pomocy w tym zakresie. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Regulując kwestię prawa pomocy dla osób prawnych, a także innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej ustawodawca uzależnił możliwość uzyskania prawa pomocy od posiadanych środków pieniężnych. Użyty w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. zwrot "nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania" oznacza, że strona ma środki finansowe, ale w ilości niewystarczającej na pokrycie kosztów postępowania. Zatem istotny jest sam fakt posiadania albo nieposiadania środków pieniężnych. Z drugiej strony z treści przepisu art. 246 § 2 p.p.s.a., w którym użyto sformułowania "prawo pomocy może być przyznane" wynika, że sąd oceniając zasadność wniosku podmiotu niebędącego osobą fizyczną, ma między innymi możliwość uwzględnienia w tej ocenie innych okoliczności niż posiadanie środków pieniężnych. Brak takich środków nie jest zatem czynnikiem przesądzającym o zasadności tego wniosku. Sąd może więc brać pod uwagę również ogólną sytuację majątkową strony, w szczególności posiadanie innych składników majątkowych, które można np. łatwo spieniężyć. Należy jednak dokonać wszechstronnej i dokładnej analizy stanu majątkowego wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie Sąd wskazując, że bankowe konto skarżącej jest często zasilane sumami przekraczającymi wysokość wpisu od skargi kasacyjnej i zauważając przy tym obciążenia rachunku w podobnych kwotach, ograniczył się do stwierdzenia, że "wskazane tam wydatki nie mogą korzystać z przywileju pierwszeństwa zaspokojenia przed wydatkami w postaci kosztów sądowych". Sąd nie przeanalizował jednak wnikliwie jakiego rodzaju są to wydatki i czy mogą mieć wpływ na możliwości finansowe skarżącej, a tym samym na możliwości partycypowania w kosztach sprawy sądowoadministracyjnej. Sąd nie odniósł się do argumentów skarżącej podniesionych w sprzeciwie od postanowienia referendarza, że skarżąca wprawdzie posiada środki trwałe, ale nie może nimi swobodnie dysponować, bo zostały zakupione przy udziale środków przyznanych w ramach pomocy finansowej, której dotyczą decyzje organów oraz wyrok Sądu I instancji. Podobnie, wg skarżącej, prezentuje się kwestia konieczności spłaty kredytów, które również zostały zaciągnięte w ramach częściowej partycypacji finansowej w inwestycjach objętych pomocą finansową, o której mowa w zaskarżonym wyroku (do sprzeciwu skarżąca załączyła umowę kredytu inwestycyjnego na sfinansowanie budowy hali magazynowej - przechowalni owoców). W zażaleniu skarżąca podniosła również, że wstrzymanie płatności rat kredytowych doprowadzi do postawienia kredytu w stan wymagalności oraz natychmiastowej i całkowitej utraty płynności finansowej skarżącej. Należy oczywiście zauważyć, że konieczność spłacania zobowiązań kredytowych przedsiębiorcy nie może automatycznie uzasadniać zwolnienia od kosztów sądowych, co jest tożsame z ich przeniesieniem na ogół społeczeństwa. Okoliczność taka musi być jednak rozstrzygana na tle konkretnej sprawy, z należytym wyważeniem dobra wnoszącego o prawo pomocy oraz dobra wspólnego ogółu społeczeństwa. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd dokona analizy zmierzającej do pełnego wyjaśnienia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony. Dopiero bowiem rzetelne ustalenie tej sytuacji umożliwi właściwą ocenę, czy jest, czy też nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.