II OZ 25/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 września 2016 r. sygn. akt II SA/Kr 343/15 w przedmiocie oddalenia wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi R. K. na uchwałę Rady Miasta Zakopane z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "S." postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 13 września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek R. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu w sprawie ze skargi R. K. na uchwałę Rady Miasta Zakopane z dnia [...] lutego 2014 r., w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "S.". W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że prawo pomocy ma charakter wyjątkowy (prawo ubogich), a strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. W związku z tym prawo pomocy może być przyznane tylko dla osób ubogich, pozostających w bardzo trudnej sytuacji materialnej, cechującej zwłaszcza osoby bezrobotne lub osiągające znikome dochody, jednocześnie nie posiadające majątku nieruchomego, czy ruchomego. Ubiegający się o taką pomoc powinien poczynić w każdym wypadku oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Wniosek oddalony postanowieniem z dnia 13 września 2016 r. nie był pierwszym złożonym w sprawie opatrzonej sygnaturą II SA/Kr 343/15 i w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, że na aktualnym etapie Sąd doszedł do przekonania, że od czasu wydania poprzedniego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy nie doszło do zmiany okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie podanym we wniosku. Podstawą do takiego procedowania jest bowiem art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) Sąd wyjaśnił, że niewskazanie nadzwyczajnych kosztów obciążających budżet domowy, a przy tym posiadanie znacznych oszczędności na lokatach bankowych złotówkowych i dewizowych, jak i majątek nieruchomy, wyklucza skarżącego z grona osób ubogich. Sąd I instancji uznał, że w aktualnej sytuacji materialnej skarżącego ustanowienia dla niego pełnomocnika z urzędu byłoby niezasadne. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł R. K. domagając się jego uchylenia i skierowania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. W uzasadnieniu podał jedynie, że przedmiotowe postanowienie jest dla niego krzywdzące i dlatego wnosi na nie zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w uzasadnionych przypadkach. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności, stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia. Instytucja przyznania prawa pomocy, jak już wskazał wcześniej Sąd I instancji, ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że żalący nie wykazał w trakcie postępowania, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Oceniając ponowne wniosek R. K., Sąd I instancji zasadnie uznał, że skarżący nie przedstawił żadnych nowych okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie słusznie powołał się na przepis art. 165 p.p.s.a. mówiący, iż prawomocne postanowienie sądu pierwszej instancji należy do tzw. postanowień niekończących postępowania, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Jednak bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może uchylić wcześniej wydanego postanowienia. Przez zmianę okoliczności należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Zmiany te muszą być na tyle istotne, by uzasadniały wydanie nowego odmiennego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy nowe okoliczności muszą być oceniane w kontekście przesłanek, które legły u podstaw wcześniej wydanego postanowienia, którego zmiany domaga się strona. Oznacza to, że zadanie sądu sprowadza się do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie. Brak powołania się na nowe okoliczności, które nie byłyby znane Sądowi na wcześniejszym etapie postępowania skutkuje brakiem możliwości zmiany dotychczasowego stanowiska Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy. Tym samym nie pozwala na stwierdzenie, iż strona nie jest w stanie wygospodarować środki pieniężne umożliwiające opłacenie profesjonalnego pełnomocnika. Tymczasem, jak zaznaczono na wstępie rozważań, to rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jak wskazał Sąd I instancji, żalący w ostatnim złożonym formularzu PPF z [...] maja 2016 r. nie przedstawił praktycznie żadnych nowych informacji dotyczących zmiany swojej sytuacji materialnej, a dotychczasowe ustalenia Sądu co do majątku żalącego nie uprawniały do przyznania mu prawa pomocy w zakresie przyznania adwokata z urzędu. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.